Shukla Yajur Veda — Adhyaya 29, Mantra 18
Rishi: Aśvamedha ritual tradition
Devata: Aśva as victorious power; nourishment (iṣ) and vegetation (oṣadhi) as bandhu-fields
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अत्रा॑ ते रू॒पमु॑त्त॒मम॑पश्यं॒ जिगी॑षमाणमि॒ष आ प॒दे गोः । य॒दा ते॒ मर्तो॒ अनु॒ भोग॒मान॒डादिद् ग्रसि॑ष्ठ॒ ओष॑धीरजीगः
Transliteration
átrā te rū́pam uttamáṃ apaśyaṃ jígīṣamāṇam iṣá ā́ padé góḥ | yadā́ te márto ánu bhógam ānáṭ ā́d íd grásīṣṭha óṣadhīr ajīgaḥ
Translation
અહીં મેં તારો સર્વોત્તમ રૂપ જોયો—વિજય મેળવવા પ્રયત્નશીલ—પોષણ માટે ગાયના પદે. જ્યારે કોઈ મર્ત્ય તારા ભોગમાં ભાગ લેવા આવ્યો, ત્યારે હે અતિગ્રાહી (સર્વથી વધુ ગળી જનાર), તું ઔષધિઓને ખરેખર ગળી ગયો.
Padapatha (Word Analysis)
अत्र । ते । रूपम् । उत्तमम् । अपश्यम् । जिगीषमाणम् । इषः । आ । पदे । गोः । यदा । ते । मर्तः । अनु । भोगम् । आनट् । आत् । इत् । ग्रसिष्ठः । ओषधीः । अजीगः
Word by Word
अत्रhere
अत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
तेfor you / of you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद्
रूपम्form, appearance
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
उत्तमम्best, highest
उत्तमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
Kartā
TypeVerb
Root√पश् (दृश्)
जिगीषमाणम्desiring to conquer
जिगीषमाणम्:
Karma
TypeVerb
Root√जि (जये) + सन् (जिगीष)
इषःof refreshment/strength (nourishment)
इषः:
Sambandha
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक)
आunto, toward
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
पदेin/at the footprint, in the step
पदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
गोःof the cow
गोः:
Sambandha
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
यदाwhen
यदा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
तेfor you / of you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद्
मर्तःa mortal
मर्तः:
Kartā
TypeNoun
Rootमर्त (प्रातिपदिक)
अनुafter, following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय/उपसर्ग)
भोगम्enjoyment, share
भोगम्:
Karma
TypeNoun
Rootभोग (प्रातिपदिक)
आनट्came/reached
आनट्:
Kartā
TypeVerb
Root√अन्/अण् (गत्यर्थ) (वैदिक रूप: आनट्)
आत्then
आत्:
—
TypeIndeclinable
Rootअत्/अद् (अव्यय) → आत्
इत्indeed
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइद् (निपात) → इत्
ग्रसिष्ठःmost devouring, most voracious
ग्रसिष्ठः:
Kartā
TypeAdjective
Rootग्रसिष्ठ (प्रातिपदिक; superlative from √ग्रस्)
ओषधीःplants, herbs
ओषधीः:
Karma
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
अजीगःconquered/overpowered
अजीगः:
Kartā
TypeVerb
Root√जि (जये) (caus./intensive-like Vedic form)
Entities Mentioned
A
Aśva (as victorious power)I
Iṣ (Nourishment)O
Oṣadhī (Plants/vegetation)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes