Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 80
Rishi: Kavi/Manīṣin tradition (anonymous seerly voice; later attribution varies)
Devata: Aśvins, Savitar, Sarasvatī, Varuṇa (with Indra’s ‘rūpa’ as the produced effect)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
सीसे॑न॒ तन्त्रं॒ मन॑सा मनी॒षिण॑ ऊर्णासू॒त्रेण॑ क॒वयो॑ वयन्ति । अ॒श्विना॑ य॒ज्ञᳪ स॑वि॒ता सर॑स्व॒तीन्द्र॑स्य रू॒पं वरु॑णो भिष॒ज्यन्
Transliteration
sīséna tantraṃ mánasā manīṣíṇa ū́rṇāsūtréṇa kaváyo vayanti | aśvínā yajñáṃ savitā́ sárasvatī́ndrasyá rūpáṃ váruṇo bhiṣajyán
Translation
સીસા (વજન) વડે મનીષી જ્ઞાની મનથી તાણું (તંત્ર) વણે છે; ઊનના સૂત્ર વડે કવિ ઋષિઓ તેને વણે છે. અશ્વિનૌ યજ્ઞને (વણે છે); સવિતા, સરસ્વતી—(તેઓ) ઇન્દ્રનું રૂપ ઘડે છે; વરુણ વૈદ્યરૂપે (તેને) સુધારે છે.
Padapatha (Word Analysis)
सीसे॑न । तन्त्र॑म् । मन॑सा । मनी॒षिणः॑ । ऊर्णा॑-सू॒त्रेण॑ । क॒वयः॑ । व॒य॒न्ति॒ । अ॒श्विना॑ । य॒ज्ञम् । स॒वि॒ता । सर॑स्वती । इन्द्र॑स्य । रू॒पम् । वरु॑णः । भि॒ष॒ज्यन्
Word by Word
सीसेनwith lead
सीसेन:
करण
TypeNoun
Rootसीस (प्रातिपदिक; ‘सीसा’ = lead)
तन्त्रम्the warp / loom-arrangement
तन्त्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतन्त्र (प्रातिपदिक)
मनसाwith the mind
मनसा:
करण
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
मनीषिणःthe wise / thoughtful ones
मनीषिणः:
कर्तृ
TypeNoun (agent noun)
Rootमनीषिन् (प्रातिपदिक)
ऊर्णासूत्रेणwith a wool-thread
ऊर्णासूत्रेण:
करण
TypeNoun
Rootऊर्णा-सूत्र (समास; ऊर्णा + सूत्र)
कवयःthe seers / poets
कवयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
वयन्तिthey weave
वयन्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√वे (वयति) ‘to weave’
अश्विनाthe two Aśvins
अश्विना:
कर्तृ
TypeNoun (dual deity name)
Rootअश्विन् (द्विवचन-प्रातिपदिक; देवता)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
सविताSavitṛ
सविता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक; देवता)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक; देवता)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
रूपम्form / appearance
रूपम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक; देवता)
भिषज्यन्healing / acting as physician
भिषज्यन्:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeVerbal adjective (participle)
Root√भिषज् ‘to heal, act as physician’ (वर्तमान कृदन्त)
Entities Mentioned
A
AśvinsS
SavitarS
SarasvatīI
IndraV
VaruṇaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes