Mantra 52
Rishi: Soma-hymnic tradition; specific ṛṣi not explicit in the excerpt.
Devata: Soma (Indu).
Chandas: Triṣṭubh-like (to be confirmed).
Samhita Patha (Devanagari)
त्वᳪ सो॑म॒ प्र चि॑कितो मनी॒षा त्वᳪ रजि॑ष्ठ॒मनु॑ नेषि॒ पन्था॑म् । तव॒ प्रणी॑ती पि॒तरो॑ न इन्दो दे॒वेषु॒ रत्न॑मभजन्त॒ धीरा॑:
Transliteration
tváṃ soma prá cikito manīṣā́ tváṃ rajíṣṭham ánu neṣi pánthām | táva práṇītī pitáro na indo devéṣu rátnam abhajanta dhī́rāḥ
Translation
હે સોમ, તું પ્રેરિત મનનથી સ્પષ્ટ જાણે છે; તું સર્વથી સીધા માર્ગે અમને લઈ જાય છે. હે ઇન્દુ, તારી પ્રણીતિ હેઠળ અમારા પિતૃઓ—ધીર પુરુષો—દેવોમાં રહેલું રત્ન (ધન) પોતાના માટે પ્રાપ્ત કર્યું.
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । सोम । प्र । चिकितः । मनीषा । त्वम् । रजिष्ठम् । अनु । नेषि । पन्थाम् । तव । प्र-नीती । पितरः । नः । इन्दो । देवेषु । रत्नम् । अभजन्त । धीराः
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सोमO Soma
सोम:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
प्रforth; clearly
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
चिकितःyou have perceived/understood
चिकितः:
कर्तृ
TypeVerb
Rootचित् (धातु) → परिपूर्ण-प्रत्यययुक्त ‘चिकित्’ (परस्मैपदी)
मनीषाby (your) insight/thought
मनीषा:
करण
TypeNoun
Rootमनीषा (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रजिष्ठम्the most straight/bright (path)
रजिष्ठम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootरजिष्ठ (प्रातिपदिक; ‘रजस्’/‘रजि’ से; अतिशयार्थे -इष्ठ)
अनुalong; after
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
नेषिyou lead
नेषि:
कर्तृ
TypeVerb
Rootनी (धातु) + णिच्? (नयति-परम्परा) → ‘नेषि’
पन्थाम्(the) path
पन्थाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
तवof you; your
तव:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रणीतीguidance; leading
प्रणीती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootप्र-नी (धातु) से ‘प्रणीति’ (प्रातिपदिक)
पितरःthe Fathers/ancestors
पितरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
नःour
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्दोO Indu (Soma)
इन्दो:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
देवेषुamong the gods
देवेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
रत्नम्treasure; jewel
रत्नम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
अभजन्तthey apportioned/obtained
अभजन्त:
कर्तृ
TypeVerb
Rootभज् (धातु) + अभि (उपसर्ग)
धीराःthe wise
धीराः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootधीरा (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
Soma (Indu)P
Pitṛs (Fathers/Ancestors)D
Devas (Gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes