Mantra 15
Rishi: Agneya tradition; used as a doctrinal praise-formula in ritual.
Devata: Agni (as netā and havyavāhana).
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
भुवो॑ य॒ज्ञस्य॒ रज॑सश्च ने॒ता यत्रा॑ नि॒युद्भि॒: सच॑से शि॒वाभि॑: । दि॒वि मू॒र्धानं॑ दधिषे स्व॒र्षां जि॒ह्वाम॑ग्ने चकृषे हव्य॒वाह॑म्
Transliteration
bhúvo yajñásya rájasas ca netā́ yátrā niyúdbhíḥ sácase śivā́bhiḥ | diví mūrdhā́naṃ dadhíṣe svàrṣāṃ jihvā́m agne cakṛṣe havyavā́ham
Translation
તું યજ્ઞનો, ભૂમિનો અને રજસ (મધ્યલોક)નો નેતા છે; જ્યાં તું શુભ નિયુદ્ (યુક્ત રથ-દળો) સાથે ગતિ કરે છે. દ્યૌમાં તું મસ્તક સ્થાપે છે; સ્વર્ સુધી પહોંચતી જિહ્વા તું ઘડી છે, હે અગ્નિ—હવ્યવાહક રૂપે.
Padapatha (Word Analysis)
भुवः । यज्ञस्य । रजसः । च । नेता । यत्र । नियुद्भिः । सचसे । शिवाभिः । दिवि । मूर्धानम् । दधिषे । स्वः-साम् । जिह्वाम् । अग्ने । चकृषे । हव्य-वाहम्
Word by Word
भुवःof the world/space (bhūḥ)
भुवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभुवस् (प्रातिपदिक)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
रजसःof the midspace/atmosphere
रजसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
नेताleader/guide
नेता:
कर्तृ (कर्तृपद)
TypeNoun
Rootनेतृ (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
नियुद्भिःwith teams/yoked steeds
नियुद्भिः:
करण
TypeNoun
Rootनियुत् (प्रातिपदिक)
सचसेyou associate/consort
सचसे:
क्रिया
TypeVerb
Rootसच् (धातु)
शिवाभिःwith auspicious (ones)
शिवाभिः:
करण
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
दिविin heaven
दिवि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
मूर्धानम्head/top
मूर्धानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
दधिषेyou place/establish
दधिषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
स्वःसाम्heaven-winning / bringing svarga
स्वःसाम्:
विशेषण (जिह्वाम्-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वःसा (प्रातिपदिक)
जिह्वाम्tongue
जिह्वाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
चकृषेyou have made/fashioned
चकृषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
हव्यवाहम्the oblation-carrier
हव्यवाहम्:
कर्म (अपादेय/निर्मेय)
TypeNoun
Rootहव्यवाह (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes