Pārthiva-Śiva-liṅga-māhātmya (The Excellence of the Earthen Śiva Liṅga)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत सूत चिरंजीव धन्यस्त्वं शिवभक्तिमान् । सम्यगुक्तस्त्वया लिंगमहिमा सत्फलप्रदः

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂત, હે સૂત! તું ચિરંજીવી થા. તું ધન્ય છે, કારણ કે તું શિવભક્ત છે. તું લિંગમહિમા યોગ્ય રીતે કહ્યો છે; તે સત્ય અને શુભ ફળ આપનાર છે।

Verse 2

यत्र पार्थिवमाहेशलिंगस्य महिमाधुना । सर्वोत्कृष्टश्च कथितो व्यासतो ब्रूहि तं पुनः

જે પ્રસંગમાં પાર્થિવ માહેશ-લિંગની મહિમા હવે સર્વોત્કૃષ્ટ તરીકે વર્ણવાઈ છે—તેને અમને ફરી વિસ્તૃત રીતે કહો।

Verse 3

सूत उवाच । शृणुध्वमृषयः सर्वे सद्भक्त्या हरतो खिलाः । शिवपार्थिवलिंगस्य महिमा प्रोच्यते मया

સૂત બોલ્યા—હે ઋષિઓ, તમે સૌ સદ્ભક્તિથી સાંભળો અને સર્વ વિઘ્નો ત્યજી દો. હવે હું શિવના પાર્થિવ લિંગની મહિમા પ્રગટ કરું છું.

Verse 4

उक्तेष्वेतेषु लिंगेषु पार्थिवं लिंगमुत्तमम् । तस्य पूजनतो विप्रा बहवः सिद्धिमागताः

વર્ણવાયેલા સર્વ લિંગોમાં પાર્થિવ લિંગ સર્વોત્તમ છે. હે વિપ્રો, તેની પૂજાથી અનેકોએ સિદ્ધિ અને પરિપૂર્ણતા પ્રાપ્ત કરી છે.

Verse 5

हरिर्ब्रह्मा च ऋषयः सप्रजापतयस्तथा । संपूज्य पार्थिवं लिंगं प्रापुःसर्वेप्सितं द्विजाः

હરી (વિષ્ણુ), બ્રહ્મા, ઋષિઓ અને પ્રજાપતિઓ પણ—પાર્થિવ લિંગની વિધિવત્ પૂજા કરીને, હે દ્વિજોએ, સૌએ ઇચ્છિત સર્વ ફળ પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 6

देवासुरमनुष्याश्च गंधर्वोरगराक्षसाः । अन्येपि बहवस्तं संपूज्य सिद्धिं गताः परम्

દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો; ગંધર્વો, નાગો અને રાક્ષસો—અને બીજા પણ ઘણા—તેમણે તેને પૂર્ણ શ્રદ્ધાથી પૂજી પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.

Verse 7

कृते रत्नमयं लिंगं त्रेतायां हेमसंभवम् । द्वापरे पारदं श्रेष्ठं पार्थिवं तु कलौ युगे

કૃતયુગમાં રત્નમય લિંગ, ત્રેતાયુગમાં હેમ (સુવર્ણ) નિર્મિત; દ્વાપરમાં શ્રેષ્ઠ પારદ-લિંગ, અને કલિયુગમાં પાર્થિવ (માટીનું) લિંગ શ્રેયસ્કર છે.

Verse 8

अष्टमूर्तिषु सर्वासु मूर्तिर्वै पार्थिवी वरा । अनन्यपूजिता विप्रास्तपस्तस्मान्महत्फलम्

અષ્ટમૂર્તિઓમાં પાર્થિવી મૂર્તિ જ શ્રેષ્ઠ છે. હે વિપ્રો, અનન્ય ભક્તિથી તેની પૂજા કરાય તો તે આચરણ મહાફળદાયી તપ બને છે.

Verse 9

यथा सर्वेषु देवेषु ज्येष्ठः श्रेष्ठो महेश्वरः । एवं सर्वेषु लिंगेषु पार्थिवं श्रेष्टमुच्यते

જેમ સર્વ દેવોમાં જ્યેષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ મહેશ્વર છે, તેમ સર્વ લિંગપૂજામાં પાર્થિવ (મૃણ્મય) લિંગને શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે।

Verse 10

यथा नदीषु सर्वासु ज्येष्ठा श्रेष्ठा सुरापगा । तथा सर्वेषु लिंगेषु पार्थिवं श्रेष्ठमुच्यते

જેમ સર્વ નદીઓમાં સુરાપગા—દિવ્ય ગંગા—જ્યેષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, તેમ સર્વ લિંગોમાં પાર્થિવ (મૃણ્મય) લિંગને શ્રેષ્ઠ કહેવામાં આવે છે।

Verse 11

यथा सर्वेषु मंत्रेषु प्रणवो हि महान्स्मृतः । तथेदं पार्थिवं श्रेष्ठमाराध्यं पूज्यमेव हि

જેમ સર્વ મંત્રોમાં પ્રણવ (ૐ) મહાન માનવામાં આવે છે, તેમ આ પાર્થિવ લિંગ શ્રેષ્ઠ છે—નિશ્ચયે આરાધ્ય અને પૂજ્ય છે।

Verse 12

यथा सर्वेषु वर्णेषु ब्राह्मणःश्रेष्ठ उच्यते । तथा सर्वेषु लिंगेषु पार्थिवं श्रेष्ठमुच्यते

જેમ સર્વ વર્ણોમાં બ્રાહ્મણને શ્રેષ્ઠ કહેવામાં આવે છે, તેમ સર્વ લિંગોમાં પાર્થિવ લિંગને શ્રેષ્ઠ કહેવામાં આવે છે।

Verse 13

यथा पुरीषु सर्वासु काशीश्रेष्ठतमा स्मृता । तथा सर्वेषु लिंगेषु पार्थिवं श्रेष्ठमुच्यते

જેમ સર્વ પવિત્ર પુરીઓમાં કાશી શ્રેષ્ઠતમ સ્મરાય છે, તેમ સર્વ લિંગોમાં પાર્થિવ (મૃણ્મય) શિવલિંગને શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે।

Verse 14

यथा व्रतेषु सर्वेषु शिवरात्रिव्रतं परम् । तथा सर्वेषु लिंगेषु पार्थिवं श्रेष्थमुच्यते

જેમ સર્વ વ્રતોમાં શિવરાત્રિ વ્રત પરમ છે, તેમ સર્વ લિંગોમાં પાર્થિવ (મૃણ્મય) શિવલિંગને શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે।

Verse 15

यथा देवीषु सर्वासु शैवीशक्तिः परास्मृता । तथा सर्वेषु लिंगेषु पार्थिवं श्रेष्ठमुच्यते

જેમ સર્વ દેવીઓમાં શૈવી શક્તિ પરમ તરીકે સ્મરાય છે, તેમ સર્વ લિંગોમાં પાર્થિવ (મૃણ્મય) લિંગને શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે.

Verse 16

प्रकृत्यपार्थिवं लिंगं योन्यदेवं प्रपूजयेत् । वृथा भवति सा पूजा स्नानदानादिकं वृथा

જે લિંગ સ્વભાવથી પાર્થિવ (માટીનું) ન હોય, અથવા જે યોની દૈવી ન હોય, તેની પૂજા નિષ્ફળ થાય છે; તેમજ સ્નાન‑દાન વગેરે કર્મો પણ વ્યર્થ થાય છે।

Verse 17

पार्थिवाराधनं पुण्यं धन्यमायुर्विवर्धनम् । तुष्टिदं पुष्टिदंश्रीदं कार्यं साधकसत्तमैः

પાર્થિવ લિંગની આરાધના પુણ્યમય અને ધન્ય છે, આયુષ્ય વધારનારી છે. તે તૃપ્તિ, પુષ્ટિ અને શ્રી આપે છે—અતએવ શ્રેષ્ઠ સાધકોએ તે કરવી જોઈએ।

Verse 18

यथा लब्धोपचारैश्च भक्त्या श्रद्धासमन्वितः । पूजयेत्पार्थिवं लिंगं सर्वकामार्थसिद्धिदम्

જે ઉપચાર મળ્યા હોય તે લઈને, ભક્તિ અને શ્રદ્ધાસહ શિવના પાર્થિવ લિંગની પૂજા કરવી જોઈએ; તે સર્વ યોગ્ય કામનાઓ અને હિતસાધનાની સિદ્ધિ આપે છે।

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां साध्यसाधनखंडे पार्थिवशिवलिंगपूजनमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની વિદ્યેશ્વરસંહિતાના સાધ્યસાધન-ખંડમાં ‘પાર્થિવ શિવલિંગપૂજનના મહાત્મ્યનું વર્ણન’ નામનો ઓગણીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થાય છે।

Verse 20

त्रिसंध्यं योर्चयंल्लिंगं कृत्वा बिल्वेन पार्थिवम् । दशैकादशकंयावत्तस्य पुण्यफलं शृणु

જે વ્યક્તિ દરરોજ ત્રિસંધ્યાએ પાર્થિવ લિંગ બનાવી બિલ્વપત્રોથી પૂજા કરે અને આ નિયમ દસ કે અગિયાર દિવસ સુધી કરે—તેનું પુણ્યફળ સાંભળો।

Verse 21

अनेनैव स्वदेहेन रुद्र लोके महीयते । पापहं सर्वमर्त्यानां दर्शनात्स्पर्शनादपि

આ જ દેહ સાથે તે રુદ્રલોકમાં મહિમાવાન થાય છે. તે સર્વ મર્ત્યોના પાપોનો નાશક બને છે—માત્ર દર્શનથી કે સ્પર્શથી પણ।

Verse 22

जीवन्मुक्तः स वैज्ञानी शिव एव न संशयः । तस्य दर्शनमात्रेण भुक्तिर्मुक्तिश्च जायते

જે જ્ઞાની જીવન્મુક્ત છે, તે નિઃસંદેહ શિવ જ છે. તેના માત્ર દર્શનથી ભુક્તિ અને મુક્તિ—બન્ને પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 23

शिवं यः पूजयेन्नित्यं कृत्वा लिंगं तु पार्थिवम् । यावज्जीवनपर्यंतं स याति शिवमन्दिरम्

જે વ્યક્તિ પાર્થિવ લિંગ બનાવી નિત્ય ભગવાન શિવની પૂજા કરે અને જીવનપર્યંત આ સાધના ચાલુ રાખે—તે શિવમંદિર, એટલે શિવધામને પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 24

मृडेनाप्रमितान्वर्षाञ्छिवलोकेहि तिष्ठति । सकामः पुनरागत्य राजेन्द्रो भारते भवेत्

મૃડ (ભગવાન શિવ)ની કૃપાથી તે અપરિમિત વર્ષો સુધી શિવલોકમાં નિવાસ કરે છે; અને જો કામના બાકી હોય તો ફરી આવી ભારતભૂમિમાં રાજેન્દ્ર બને છે।

Verse 25

निष्कामः पूजयेन्नित्यं पार्थिवंलिंगमुत्तमम् । शिवलोके सदा तिष्ठेत्ततः सायुज्यमाप्नुयात्

નિષ્કામ ભક્તે નિત્ય ઉત્તમ પાર્થિવ (માટીનાં) લિંગની પૂજા કરવી જોઈએ; તે સદા શિવલોકમાં રહે છે અને અંતે શિવસાયુજ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 26

पार्थिवं शिवलिंगं च विप्रो यदि न पूजयेत् । स याति नरकं घोरं शूलप्रोतं सुदारुणम्

જો બ્રાહ્મણ પાર્થિવ શિવલિંગની પૂજા ન કરે, તો તે ઘોર નરકમાં જાય છે—અતિ દારુણ, ત્રિશૂલ પર ભેદાયેલો।

Verse 27

यथाकथंचिद्विधिना रम्यं लिंगं प्रकारयेत् । पंचसूत्रविधानां च पार्थिवेन विचारयेत्

જે રીતે શક્ય હોય તે રીતે, વિધિ અનુસાર રમ્ય લિંગનું નિર્માણ કરવું જોઈએ; અને પાર્થિવ લિંગ સાથે પંચસૂત્ર-વિધાનનું સમ્યક વિચાર કરીને પાલન કરવું જોઈએ।

Verse 28

अखण्डं तद्धि कर्तव्यं न विखण्डं प्रकारयेत् । द्विखण्डं तु प्रकुर्वाणो नैव पूजाफलं लभेत्

તે (પવિત્ર અર્પણ/વસ્તુ) અવશ્ય અખંડ રાખવું જોઈએ; તૂટેલા ભાગોમાં રજૂ ન કરવું; જે તેને બે ખંડમાં કરીને કરે છે, તેને પૂજાનું ફળ મળતું નથી।

Verse 29

रत्नजं हेमजं लिंगं पारदं स्फाटिकं तथा । पार्थिवं पुष्परागोत्थमखंडं तु प्रकारयेत्

રત્નનું, સોનાનું, પારદનું તથા સ્ફટિકનું શિવલિંગ; તેમજ માટીનું, પુષ્પરાગ (ટોપાઝ)માંથી બનેલું અને અખંડ (અવિખંડિત) લિંગ—આ બધાનું વિધાનપૂર્વક નિર્દેશન અને પ્રતિષ્ઠા કરવી જોઈએ.

Verse 30

अखंडं तु चरं लिंगं द्विखंडमचरं स्मृतम् । खंडाखंडविचारोयं सचराचरयोः स्मृतः

ચર (જંગમ) લિંગને ‘અખંડ’ કહેવામાં આવ્યું છે અને અચર (સ્થાવર) લિંગ ‘દ્વિખંડ’ તરીકે સ્મૃત છે. ખંડ-અખંડનો આ વિચાર ચર-અચર સંદર્ભે જણાવાયો છે.

Verse 31

वेदिका तु महाविद्या लिंगं देवो महेश्वरः । अतो हि स्थावरे लिंगे स्मृता श्रेष्ठादिखंडिता

વેદિકા ખરેખર મહાવિદ્યા છે અને લિંગ સ્વયં દેવ મહેશ્વર છે. તેથી સ્થાવર (પ્રતિષ્ઠિત) લિંગમાં ‘શ્રેષ્ઠ’ વગેરે ભેદ મુજબ પ્રાધાન્યનું વિભાજન સ્મૃત છે.

Verse 32

द्विखंडं स्थावरं लिंगं कर्तव्यं हि विधानतः । अखंडं जंगमं प्रोक्तंश् ऐवसिद्धान्तवेदिभिः

વિધાન મુજબ સ્થાવર લિંગ દ્વિખંડ બનાવવું જોઈએ; જ્યારે જંગમ લિંગ અખંડ (એકરૂપ) કહેવાયું છે—એવું શૈવસિદ્ધાંતના જાણકારોએ જણાવ્યું છે.

Verse 33

द्विखंडं तु चरां लिंगं कुर्वन्त्यज्ञानमोहिताः । नैव सिद्धान्तवेत्तारो मुनयः शास्त्रकोविदाः

અજ્ઞાનથી મોહિત કેટલાક લોકો ચલ લિંગને બે ખંડમાં કરે છે; પરંતુ સિદ્ધાંત જાણનારા, શાસ્ત્રકુશળ મુનિઓ એવી પ્રથા સ્વીકારતા નથી।

Verse 34

अखंडं स्थावरं लिंगं द्विखंडं चरमेव च । येकुर्वन्तिनरामूढानपूजाफलभागिनः

સ્થાવર લિંગ અખંડ અને અવિચ્છિન્ન હોવું જોઈએ, અને ચર લિંગ બે ખંડમાં પણ બનાવી શકાય. જે મૂઢ મનુષ્યો વિરુદ્ધ કરે છે, તેઓ પૂજાફળના ભાગીદાર બનતા નથી.

Verse 35

तस्माच्छास्त्रोक्तविधिना अखंडं चरसंज्ञकम् । द्विखंडं स्थावरं लिंगं कर्तव्यं परया मुदा

અતએવ શાસ્ત્રોક્ત વિધિ પ્રમાણે ‘ચર’ સંજ્ઞક લિંગ અખંડ બનાવવું જોઈએ, અને ‘સ્થાવર’ લિંગ દ્વિખંડ—પરમ ભક્તિ અને આનંદથી—બનાવવું જોઈએ.

Verse 36

अखंडे तु चरे पूजा सम्पूर्णफलदायिनी । द्विखंडे तु चरे पूजामहाहानिप्रदा स्मृता

અખંડ રીતે કરેલી પૂજા સંપૂર્ણ ફળ આપનારી છે. પરંતુ ખંડિત અથવા વિભાજિત રીતે કરેલી પૂજા મહાહાનિદાયી ગણાય છે.

Verse 37

अखंडे स्थावरे पूजा न कामफलदायिनी । प्रत्यवायकरी नित्यमित्युक्तं शास्त्रवेदिभिः

શાસ્ત્રવિદોએ કહ્યું છે કે અખંડ સ્થાવર લિંગ પર કરેલી પૂજા ઇચ્છિત ફળ આપતી નથી; તે સદૈવ પ્રત્યવાય (વિધિદોષ)નું કારણ બને છે।