पार्वतीबाल्यलीलावर्णनम् — Description of Pārvatī’s Childhood/Birth Festivities

Verse 1

ब्रह्मोवाच । ततो मेना पुरस्सा वै सुता भूत्वा महाद्युतिः । चकार रोदनं तत्र लौकिकीं गतिमाश्रिता

બ્રહ્માએ કહ્યું—પછી મેના સામે તે મહાદ્યુતિમયી પુત્રી (પાર્વતી) જાણે ફરી બાળિકા બની. લોકરીતિનો આશ્રય લઈને તેણે ત્યાં રડવું શરૂ કર્યું.

Verse 2

अरिष्टशय्यां परितस्सद्विसारिसुतेजसा । निशीथदीपा विहतत्विष आसन्नरं मुने

હે મુને, તે અરિષ્ટશય્યા ચારે તરફ ક્રૂર અને વૈરી તેજથી પ્રજ્વલિત હતી. નિશીથના દીવા પણ તેની કાંતિથી આઘાત પામી નજીક મલિન અને નિષ્પ્રભ જેવા ઊભા રહ્યા.

Verse 3

श्रुत्वा तद्रोदनं रम्यं गृहस्थास्सर्वयोषितः । जहृषुस्सम्भ्रमात्तत्रागताः प्रीतिपुरस्सराः

તે મનોહર રોદન સાંભળીને ગૃહની સર્વ સ્ત્રીઓ હર્ષિત થઈ; ઉત્સુકતાથી વ્યાકુળ બની તરત જ ત્યાં આવી—આનંદ જાણે આગળ આગળ ચાલતો હતો।

Verse 4

तच्छुद्धान्तचरः शीघ्रं शशंस भूभृते तदा । पार्वतीजन्म सुखदं देवकार्यकरं शुभम्

ત્યારે અંતઃપુરના સેવકે તરત જ રાજાને જણાવ્યું—પાર્વતીનું જન્મ મંગલમય, સુખદ અને દેવકાર્ય સિદ્ધ કરનારું છે।

Verse 5

तच्छुद्धान्तचरायाशु पुत्रीजन्म सुशंसते । सितातपत्रं नादेयमासीत्तस्य महीभृतः

અંતઃપુરમાં ફરતી તે સેવિકાએ તરત જ પુત્રીજન્મનો શુભ સંદેશો સંભળાવ્યો; તે ભૂપતિ માટે શ્વેત રાજછત્ર જાણે હવે ધારણયોગ્ય રહ્યું નહીં।

Verse 6

गतस्तत्र गिरिः प्रीत्या सपुरोहितसद्विजः । ददर्श तनयां तान्तु शोभमानां सुभाससा

પછી પર્વતરાજ હિમાલય આનંદથી, પુરોહિત અને શ્રેષ્ઠ દ્વિજોની સાથે ત્યાં ગયો અને પોતાની પુત્રીને જોયી—જે શુભ તેજથી ઝળહળતી હતી।

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे पार्वतीबाल्यलीलावर्णनंनाम सप्तमो ऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના તૃતીય પાર્વતીખંડમાં “પાર્વતીના બાળ્યલીલાવર્ણન” નામનો સાતમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 8

सर्वे च मुमुदुस्तत्र पौराश्च पुरुषाः स्त्रियः । तदोत्सवो महानासीन्नेदुर्वाद्यानि भूरिशः

ત્યાં નગરના સર્વ લોકો—પુરુષો અને સ્ત્રીઓ—આનંદિત થયા. તે ઉત્સવ અત્યંત ભવ્ય બન્યો અને ચારે તરફ અનેક વાદ્યો વારંવાર ગુંજ્યા।

Verse 9

बभूव मंगलं गानं ननृतुर्वारयोषितः । दानं ददौ द्विजातिभ्यो जातकर्मविधाय च

મંગલ ગાન થયું અને વાર-યોષિતાઓ નૃત્ય કરવા લાગી. ત્યારબાદ વિધિપૂર્વક જાતકર્મ કરીને દ્વિજ બ્રાહ્મણોને દાન અપાયું, જેથી પ્રસંગ પવિત્ર બન્યો।

Verse 10

अथ द्वारं समागत्य चकार सुमहोत्सवम् । हिमाचलः प्रसन्नात्मा भिक्षुभ्यो द्रविणन्ददौ

પછી દ્વાર પાસે આવી પ્રસન્નહૃદય હિમાચલે અતિમહાન ઉત્સવ કર્યો અને ભિક્ષુઓને દાનરૂપે ધન આપ્યું।

Verse 11

अथो मुहूर्त्ते सुमते हिमवान्मुनिभिः सह । नामाऽकरोत्सुतायास्तु कालीत्यादि सुखप्रदम्

પછી શુભ મુહૂર્તે સુમતિ હિમવાને મુનિઓ સાથે પોતાની પુત્રીનું નામકરણ કર્યું અને ‘કાળી’ વગેરે લોક-પરલોક સુખદાયક નામો અર્પણ કર્યા.

Verse 12

दानं ददौ तदा प्रीत्या द्विजेभ्यो बहु सादरम् । उत्सवं कारयामास विविधं गानपूर्व्वकम्

ત્યારે તેણે હર્ષપૂર્વક દ્વિજોને આદરসহ બહુ દાન આપ્યું. અને વિવિધ ગાન-વાદનથી ભરેલો મહોત્સવ પણ કરાવ્યો.

Verse 13

इत्थं कृत्वोत्सवं भूरि कालीं पश्यन्मुहुर्मुहुः । लेभे मुदं सपत्नीको बहुपुत्रोऽपि भूधरः

આ રીતે બહુ મોટો ઉત્સવ કરીને, ભૂધર—પત્ની સાથે, ભલે બહુ પુત્રો ધરાવતો હોય—કાળીદેવીને વારંવાર દર્શન કરીને પરમ આનંદ પામ્યો.

Verse 14

तत्र सा ववृधे देवी गिरिराजगृहे शिवा । गंगेव वर्षासमये शरदीवाथ चन्द्रिका

ત્યાં ગિરિરાજના ગૃહમાં દેવી શિવા (પાર્વતી) વધીને ફૂલીફાલી—વર્ષાઋતુમાં ગંગા જેવી, અને શરદઋતુમાં નિર્મળ ચાંદની જેવી।

Verse 15

एवं सा कालिका देवी चार्वङ्गी चारुदर्शना । दध्रे चानुदिनं रम्यां चन्द्रबिम्बकलामिव

આ રીતે તે કાલિકા દેવી—સુંદર અંગવાળી, મનોહર દર્શનવાળી—દરરોજ ચંદ્રમંડળની કલાની જેમ રમ્ય કાંતિ ધારણ કરતી ગઈ.

Verse 16

कुलोचितेन नाम्ना तां पार्वतीत्याजुहावहा । बन्धुप्रियां बन्धुजनः सौशील्यगुणसंयुताम्

કુલપરંપરા મુજબ તેમણે તેણીને “પાર્વતી” નામે સંબોધી. સૌશીલ્ય અને સદ્ગુણોથી યુક્ત તે સ્વજનોને અત્યંત પ્રિય બની, અને બંધુજનોએ સ્નેહથી તેનું પાલન કર્યું।

Verse 17

उमेति मात्रा तपसे निषिद्धा कालिका च सा । पश्चादुमाख्यां सुमुखी जगाम भुवने मुने

હે મુને, તેની માતાએ ‘ઉમે (દીકરી, ન કર)’ એમ કહી તેને તપસ્યાથી રોકી. ત્યારે તે ‘કાલિકા’ તરીકે ઓળખાઈ; અને પછી એ જ સુમુખી દેવી જગતમાં ‘ઉમા’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈ।

Verse 18

दृष्टिः पुत्रवतोऽप्यद्रेस्तस्मिंस्तृप्तिं जगाम न । अपत्ये पार्वतीत्याख्ये सर्वसौभाग्य संयुते

પુત્રો હોવા છતાં પણ તે પર્વતરાજ (હિમાલય)ની ઇચ્છા તૃપ્ત ન થઈ. પરંતુ સર્વ સૌભાગ્યથી યુક્ત ‘પાર્વતી’ નામની કન્યા જન્મતાં તેનું હૃદય પરિતૃપ્ત થયું।

Verse 19

मधोरनन्तपुष्पस्य चूते हि भ्रमरावलिः । विशेषसंगा भवति सहकारे मुनीश्वर

હે મુનીશ્વર! મધુર અને અનંત પુષ્પોથી ભરેલા આંબાના વૃક્ષ પર પણ ભમરોનાં ઝુંડ વિશેષ અનુરાગથી ત્યાં જ એકત્ર થાય છે—તેની ઉત્તમતા તરફ આકર્ષાઈને।

Verse 20

पूतो विभूषितश्चापि स बभूव तया गिरिः । संस्कारवत्येव गिरा मनीषीव हिमालयः

તેણી દ્વારા તે પર્વત પવિત્ર પણ થયો અને વિભૂષિત પણ થયો. હિમાલય એવો જણાયો કે જાણે સંસ્કારયુક્ત વાણીથી સંસ્કૃત થયો હોય—જેમ મનીષી વિવેકથી તેજસ્વી બને।

Verse 21

प्रभामहत्या शिखयेव दीपो भुवनस्य च । त्रिमार्गयेव सन्मार्गस्तद्वद्गिरिजया गिरिः

જેમ દીવો પોતાની શિખાની મહાપ્રભાથી જગતને પ્રકાશિત કરે છે, અને જેમ ત્રિમાર્ગોમાં સન્માર્ગ પ્રગટ થાય છે, તેમ ગિરિજા (પાર્વતી)ના કારણે તે ગિરિ મહિમાવાન બન્યો।

Verse 22

कन्दुकैः कृत्रिमैः पुत्रैस्सखीमध्यगता च सा । गंगासैकतवेदीभिर्बाल्ये रेमे मुहुर्मुहुः

સખીઓની વચ્ચે રહી તે બાળપણમાં વારંવાર રમતી—કંદુકો અને બનાવટી રમકડાંથી રમતી, અને ગંગાની રેતીથી નાની નાની વેદીઓ રચતી હતી।

Verse 23

अथ देवी शिवा सा चोपदेशसमये मुने । पपाठ विद्यात्सुप्रीत्या यतचित्ता च सद्गुरोः

હે મુને, ઉપદેશના સમયે દેવી શિવા (પાર્વતી) અતિ પ્રીતિથી વિદ્યાનું પાઠન કરતી; મનને સંયમમાં રાખી સદ્ગુરુ પ્રત્યે સંપૂર્ણ સમર્પિત રહી।

Verse 24

प्राक्तना जन्मविद्यास्तां शरदीव प्रपेदिरे । हंसालिस्स्वर्णदी नक्तमात्मभासो महौषधिम्

જેમ શરદઋતુ આકાશને નિર્મળ કરે છે, તેમ પૂર્વજન્મની વિદ્યા તેમનાં અંતરમાં પ્રગટ થઈ. સ્વર્ણનદી પર હંસોની પંક્તિ જેવી, તેઓ રાત્રે આત્મપ્રકાશી બની મહૌષધિ—પરમ ઉપચાર—તરફ વધ્યા।

Verse 25

इत्थं सुवर्णिता लीला शिवायाः काचिदेव हि । अन्यलीलाम्प्रवक्ष्येऽहं शृणु त्वं प्रेमतो मुने

આ રીતે શિવાની એક દિવ્ય લીલા સુંદર રીતે વર્ણવાઈ છે. હવે હું બીજી લીલા કહું છું—હે મુને, પ્રેમથી સાંભળો।