मेनावरलाभवर्णनम् — Description of Menā’s Attainment of Boons (and the worship leading to Umā’s advent)
અધ્યાય ૫ નારદ–બ્રહ્મા સંવાદરૂપ છે. નારદ પૂછે છે—દેવી દુર્ગા તિરોભાવ પામ્યા પછી દેવો સ્વધામ ગયા, ત્યારબાદ હિમાલય અને મેના કેવી રીતે તપ અને ભક્તિથી કન્યાલાભ પામ્યા? બ્રહ્મા શંકરનું સ્મરણ કરીને કહે છે કે બંનેએ શિવ–શિવા નું અવિરત ધ્યાન, સ્થિર ભક્તિપૂર્વક પૂજન, દેવીનો સત્કાર અને બ્રાહ્મણોને દાન વગેરે કરીને દેવીને પ્રસન્ન કરી. મેના નું દીર્ઘકાલીન વ્રત ચૈત્રથી શરૂ થઈ અનેક વર્ષો ચાલે છે—અષ્ટમીને ઉપવાસ અને નવમીને નૈવેદ્ય અર્પણ. મોદક, બલી/પિષ્ટ તૈયારીઓ, પાયસ, સુગંધ, પુષ્પ વગેરે ઉપચાર સાથે ગંગાતટે માટીની ઉમા મૂર્તિ બનાવી વિવિધ અર્પણોથી પૂજા વર્ણવાય છે. તપસ્યા→દેવીતોષ→વર/સંતાનલાભ એવો કારણક્રમ દર્શાવી મેના ની વ્રતપૂજા અસરકારક ભક્તિનું આદર્શ રૂપ બને છે.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । अन्तर्हितायान्देव्यां तु दुर्गायां स्वगृहेषु च । गतेष्वमरवृन्देषु किमभूत्तदनन्तरम्
નારદ બોલ્યા—જ્યારે દેવી દુર્ગા અંતર્ધાન થઈ પોતાના ધામે પરત ગઈ અને દેવસમૂહો પણ પોતાના-પોતાના નિવાસે ગયા, ત્યાર પછી તરત શું બન્યું?
Verse 2
कथं मेनागिरीशौ च तेपाते परमन्तपः । कथं सुताऽभवत्तस्य मेनायान्तात तद्वद
હે મહાબલી, કહો—મેના અને પર્વતરાજ (હિમાલય) એ પરમ તપ કેવી રીતે કર્યું? અને મેનાના ગર્ભમાંથી તેની પુત્રી કેવી રીતે જન્મી—તે પણ જણાવો.
Verse 3
ब्रह्मोवाच । विप्रवर्य सुतश्रेष्ठ शृणु तच्चरितं महत् । प्रणम्य शंकरं भक्त्या वच्मि भक्तिविवर्द्धनम्
બ્રહ્માએ કહ્યું—હે વિપ્રવર્ય, હે સુતશ્રેષ્ઠ! તે મહાન ચરિત્ર સાંભળો. ભક્તિપૂર્વક શંકરને પ્રણામ કરીને, હું ભક્તિવર્ધક વચન કહું છું।
Verse 4
उपदिश्य गते तात सुरवृन्दे गिरीश्वरः । हर्यादौ मेनका चापि तेपाते परमन्तपः
હે તાત! ઉપદેશ આપી દેવવૃંદ ચાલ્યા ગયા પછી, ગિરીશ્વરે—હરિ આદિ સાથે અને મેનકા સહિત—પરમ તપ કર્યું, જે સર્વ વિઘ્નોને દહન કરે છે।
Verse 5
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रु० सं० तृतीये पार्वतीखंडे मेनावरलाभवर्णनो नाम पंचमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના દ્વિતીય ગ્રંથની રુદ્રસંહિતાના તૃતીય વિભાગના પાર્વતીખંડમાં ‘મેના-વર-લાભ-વર્ણન’ નામનો પંચમ અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 6
गिरिप्रियातीव मुदानर्च देवीं शिवेन सा । दानन्ददौ द्विजेभ्यश्च सदा तत्तोषहेतवे
ગિરિપ્રિયા (પાર્વતી)ને અત્યંત આનંદિત કરીને દેવી હર્ષપૂર્વક શિવની પૂજા કરી; અને તેમને પ્રસન્ન કરવા માટે તે સદા દ્વિજોને (બ્રાહ્મણોને) દાન આપતી રહી।
Verse 7
चैत्रमासं समारभ्य सप्तविंशतिवत्सरान् । शिवां सम्पूजयामासापत्त्यार्थिन्यन्वहं रता
ચૈત્ર માસથી આરંભ કરીને, આપત્તિ-નિવારણની ઇચ્છાથી તેણીએ દરરોજ પૂર્ણ ભક્તિથી શિવા (શિવની દિવ્ય સહધર્મિણી)ની પૂજા કરી; આ ઉપાસના સત્તાવીસ વર્ષ ચાલતી રહી।
Verse 8
अष्टम्यामुपवासन्तु कृत्वादान्नवमीतिथौ । मोदकैर्बलिपिष्टैश्च पायसैर्गन्धपुष्पकैः
અષ્ટમીના દિવસે ઉપવાસ કરવો; અને નવમી તિથિએ દાન અર્પણ કરીને, મોદક, બલિપિષ્ટ (લોટનું નૈવેદ્ય), પાયસ તથા સુગંધિત પુષ્પોથી પૂજન કરવું।
Verse 9
गङ्गायामौषधिप्रस्थे कृत्वा मूर्तिं महीमयीम् । उमायाः पूजयामास नानावस्तुसमर्पणैः
ગંગાના કાંઠે ઔષધિથી સમૃદ્ધ સ્થાને તેણે માટીની મૂર્તિ બનાવી, નાનાવિધ પૂજન-વસ્તુઓ અર્પણ કરીને ઉમાદેવીની આરાધના કરી।
Verse 10
कदाचित्सा निराहारा कदाचित्सा धृतव्रता । कदाचित्पवनाहारा कदाचिज्जलभुघ्यभूत्
ક્યારેક તે નિરાહાર રહી, ક્યારેક દૃઢ વ્રત-નિયમ પાળતી. ક્યારેક માત્ર વાયુ પર, અને ક્યારેક માત્ર જળ પર જીવતી રહી તેણે તપશ્ચર્યા કરી.
Verse 11
शिवाविन्यस्तचेतस्का सप्तविंशतिवत्सरान् । निनाय मेनका प्रीत्या परं सा मृष्टवर्चसा
જેણું ચિત્ત ભગવાન શિવમાં સ્થિર હતું, તેને મેનકાએ પ્રેમથી સત્તાવીસ વર્ષ સુધી પોષી-પાલન કર્યું. અને તે (પાર્વતી) સ્થિર ભક્તિથી પરિશુદ્ધ થઈ પરમ તેજથી દીપ્ત થઈ।
Verse 12
सप्तविंशतिवर्षान्ते जगन्माता जगन्मयी । सुप्रीताभवदत्यर्थमुमा शंकरकामिनी
સત્તાવીસ વર્ષના અંતે, જગન્માતા અને જગતમાં વ્યાપેલી ઉમા—શંકરને ઇચ્છનારિણી—અત્યંત પ્રસન્ન થઈ.
Verse 13
अनुग्रहाय मेनायाः पुरतः परमेश्वरी । आविर्बभूव सा देवी सन्तुष्टा तत्सुभक्तितः
મેના પર અનુગ્રહ કરવા પરમેશ્વરી દેવી તેના સમક્ષ પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થઈ. તેની શુભ ભક્તિથી સંતોષ પામી તે દેવી આવિર્ભૂત થઈ.
Verse 14
दिव्यावयवसंयुक्ता तेजोमण्डलमध्यगा । उवाच विहसन्ती सा मेनां प्रत्यक्षतां गता
દિવ્ય અવયવો વડે યુક્ત અને તેજોમંડળના મધ્યમાં સ્થિત, તે દેવી હસતાં હસતાં—પ્રત્યક્ષ થઈ—મેનાને બોલી.
Verse 15
देव्युवाच वरं ब्रूहि महासाध्वि यत्ते मनसि वर्तते । सुप्रसन्ना च तपसा तवाहं गिरिकामिनि
દેવીએ કહ્યું—હે મહાસાધ્વી, તારા મનમાં જે વર વસે છે તે કહો. હે ગિરિજા, તારી તપશ્ચર્યાથી હું અતિ પ્રસન્ન છું.
Verse 16
यत्प्रार्थितं त्वया मेने तपोव्रतसमाधिना । दास्ये तेऽहं च तत्सर्वं वाञ्छितं यद्यदा भवेत्
તપ, વ્રત અને સમાધિ-નિષ્ઠાથી તું જે પ્રાર્થના કરી છે તે મેં સ્વીકારી. જ્યારે જ્યારે તે પૂર્ણ થવાનું હોય, ત્યારે તારા સર્વ ઇચ્છિત વર હું આપિશ.
Verse 17
ततस्सा मेनका देवीं प्रत्यक्षां कालिकान्तदा । दृष्ट्वा च प्रणनामाथ वचनं चेदमब्रवीत्
પછી મેનકાએ પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થયેલી દેવીને—કાલિકાસમાન શ્યામ કાંતિથી દીપ્ત—જોઈને પ્રણામ કર્યો અને ત્યારબાદ આ વચન બોલી।
Verse 18
मेनोवाच । देवि प्रत्यक्षतो रूपन्दृष्टन्तव मयाऽधुना । त्वामहं स्तोतुमिच्छामि प्रसन्ना भव कालिके
મેના બોલ્યાં—હે દેવી, આજે મેં આપનું રૂપ પ્રત્યક્ષ રીતે જોયું છે. હું આપની સ્તુતિ કરવા ઇચ્છું છું; હે કાલિકે, પ્રસન્ન થાઓ।
Verse 19
ब्रह्मोवाच । अथ सा मेनयेत्युक्ता कालिका सर्वमोहिनी । बाहुभ्यां सुप्रसन्नात्मा मेनकां परिषस्वजे
બ્રહ્માએ કહ્યું—પછી ‘હે મેના’ એમ સંબોધિત સર્વમોહિની કાલિકા હૃદયથી અત્યંત પ્રસન્ન થઈ અને બંને ભુજાઓથી મેનકાને આલિંગન આપ્યું।
Verse 20
ततः प्राप्तमहाज्ञाना मेनका कालिकां शिवम् । तुष्टाव वाग्भि रिष्टाभिर्भक्त्या प्रत्यक्षतां गताम्
પછી મહાજ્ઞાન પ્રાપ્ત કરેલી મેનકાએ, પોતાની સામે પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થયેલી શિવશક્તિ કાલિકાની, પ્રિય વચનો અને હૃદયભક્તિથી સ્તુતિ કરી।
Verse 21
मेनोवाच । महामायां जगद्धात्रीं चण्डिकां लोकधारिणीम् । प्रणमामि महादेवीं सर्वकामार्थदायिनीम्
મેના બોલી—હું મહાદેવીને પ્રણામ કરું છું; તે મહામાયા, જગદ્ધાત્રી, લોકધારિણી ઉગ્ર ચંડિકા છે અને સર્વ કામના તથા પુરુષાર્થ આપનારિ છે।
Verse 22
नित्यानन्दकरीं मायां योगनिद्रां जगत्प्रसूम् । प्रणमामि सदासिद्धां शुभसारसमालिनीम्
હું તે પવિત્ર માયાને પ્રણામ કરું છું—જે નિત્યાનંદ આપનારિ, યોગનિદ્રા-સ્વરૂપા, જગતને પ્રસવ કરનારિ માતા છે; સદાસિદ્ધા અને શુભસારની માળાથી શોભિત।
Verse 23
मातामहीं सदानन्दां भक्तशोकविनाशिनीम् । आकल्पं वनितानां च प्राणिनां बुद्धिरूपिणीम्
તે ધરતીમયી મહામાતા, સદાનંદસ્વરૂપા, ભક્તોના શોકનો નાશ કરનારી છે. કલ્પકલ્પ સુધી તે સ્ત્રીઓમાં તથા સર્વ પ્રાણીઓમાં બુદ્ધિસ્વરૂપે નિવાસ કરે છે.
Verse 24
सा त्वं बंधच्छेदहेतुर्यतीनां कस्ते गेयो मादृशीभिः प्रभावः । हिंसाया वाथर्ववेदस्य सा त्वं नित्यं कामं त्वं ममेष्टं विधेहि
તું જ યતિઓના બંધનછેદનું કારણ છે; મારી જેવી સ્ત્રીઓ તારા પ્રભાવનું ગાન કેવી રીતે કરી શકે? તું અથર્વવેદસંબંધિત શક્તિ અને હિંસાના નિયંત્રણ (અહિંસા-સંયમ) ની અધિષ્ઠાત્રી પણ છે. તેથી નિત્યસ્થિતે! મારી સતત કામના પૂર્ણ કર, મને ઇષ્ટ આપ.
Verse 25
नित्यानित्यैर्भावहीनैः परास्तैस्तत्तन्मात्रैर्योज्यते भूतवर्गः । तेषां शक्तिस्त्वं सदा नित्यरूपा काले योषा योगयुक्ता समर्था
નિત્ય અને અનિત્ય કહેવાતા સૂક્ષ્મ તન્માત્રો—સ્વતંત્ર સત્તાવિહીન અને પરાધીન સ્વભાવવાળા—તેમના દ્વારા ભૂતવર્ગનું સંયોજન થાય છે. તેમનાં સર્વની શક્તિ તું જ, સદા નિત્યરૂપા; કાળની અધિશેવરી યોષા, યોગયુક્ત થઈ સર્વથા સમર્થ છે.
Verse 26
योनिर्धरित्री जगतां त्वमेव त्वमेव नित्या प्रकृतिः परस्तात् । यथा वशं क्रियते ब्रह्मरूपं सा त्वं नित्या मे प्रसीदाद्य मातः
સમસ્ત જગતોની યોનિ અને ધારણ કરનારી ધરિત્રી તું જ છે; તું જ પરાત્પરા નિત્ય પ્રકૃતિ છે. જેના દ્વારા બ્રહ્મરૂપ તત્ત્વ પણ વશમાં આવી રૂપે પ્રગટ થાય છે—હે નિત્ય માતા! આજે મારા પર પ્રસન્ન થા.
Verse 27
त्वं जातवेदोगतशक्तिरुग्रा त्वं दाहिका सूर्यकरस्य शक्तिः । आह्लादिका त्वं बहुचन्द्रिका या तान्त्वामहं स्तौमि नमामि चण्डीम्
તું જાતવેદ (અગ્નિ)માં સ્થિત ઉગ્ર શક્તિ છે; તું સૂર્યકિરણોની દાહિકા તેજશક્તિ છે. તું જ અનેક રીતે પ્રકાશતી શીતલ, આનંદદાયિની ચંદ્રિકા છે. તેથી હું તારી સ્તુતિ કરું છું અને નમન કરું છું—હે ચંડી!
Verse 28
योषाणां सत्प्रिया च त्वं नित्या त्वं चोर्ध्वरेतसाम् । वांछा त्वं सर्वजगतां धाया च त्वं यथा हरेः
તું સ્ત્રીઓની સત્ય પ્રિયા છે; અને ઊર્ધ્વરેતસ તપસ્વીઓ માટે તું નિત્યા છે. તું સર્વ જગતોની વાંછા છે; અને હરિ માટે લક્ષ્મી જેમ, તેમ તું ધારક-આધાર છે.
Verse 29
या चेष्टरूपाणि विधाय देवी सृष्टिस्थितानाशमयी च कर्त्री । ब्रह्माच्युतस्थाणुशरीरहेतुस्सा त्वं प्रसीदाद्य पुनर्नमस्ते
હે દેવી! તું સર્વ ચેષ્ટારૂપો રચનારી છે; તું સૃષ્ટિ-સ્થિતિ-નાશમયી કર્ત્રી છે; બ્રહ્મા, અચ્યુત (વિષ્ણુ) અને સ્થાણુ (શિવ)ના દેહપ્રકટ થવાનો હેતુ પણ તું જ છે. આજે પ્રસન્ન થા; તને પુનઃપુનઃ નમસ્કાર।
Verse 30
ब्रह्मोवाच । तत इत्थं स्तुता दुर्गा कालिका पुनरेव हि । उवाच मेनकां देवीं वांछितं वरयेत्युत
બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે સ્તુતિ પામેલી દુર્ગા, એ જ કાલિકા, ફરી બોલી. તેણે દેવી મેનકાને કહ્યું—“તને ઇચ્છિત જે વર હોય તે પસંદ કર।”
Verse 31
उमोवाच । प्राणप्रिया मम त्वं हि हिमाचलविलासिनी । यदिच्छसि ध्रुवन्दास्ये नादेयं विद्यते मम
ઉમાએ કહ્યું—હે મારી પ્રાણપ્રિયા, હિમાચલના નિવાસમાં વિહરનારી! જો તું સેવામાં અડગ રહેવા ઇચ્છે, તો મારી પાસે અદેય એવું કશું નથી।
Verse 32
इति श्रुत्वा महेशान्याः पीयूषसदृशं वचः । उवाच परितुष्टा सा मेनका गिरिकामिनी
મહેશાની (પાર્વતી)ના અમૃતસમાન વચનો સાંભળી, ગિરિરાજની પ્રિયા મેનકા અત્યંત પ્રસન્ન થઈ અને પછી બોલી।
Verse 33
मेनोवाच । शिवे जयजय प्राज्ञे महेश्वरि भवाम्बिके । वरयोग्यास्महं चेत्ते वृणे भूयो वरं वरम्
મેના બોલી: જય જય, હે શિવે! હે પ્રાજ્ઞે, હે મહેશ્વરી, હે ભવામ્બિકે! જો હું તમારા વર માટે યોગ્ય હોઉં, તો હું ફરી એક ઉત્તમ વર માગું છું.
Verse 34
प्रथमं शतपुत्रा मे भवन्तु जगदम्बिके । बह्वायुषो वीर्यवन्त ऋद्धिसिद्धिसमन्विताः
હે જગદંબિકે! પ્રથમ મને સો પુત્રો પ્રાપ્ત થાઓ—દીર્ઘાયુ, પરાક્રમી, અને ઋદ્ધિ-સિદ્ધિથી યુક્ત.
Verse 35
पश्चात्तथैका तनया स्वरूपगुणशालिनी । कुलद्वयानंदकरी भुवनत्रयपूजिता
ત્યારબાદ એક જ કન્યા જન્મી—રૂપ અને ગુણમાં સમૃદ્ધ; તે બંને કુળોની આનંદદાયિની અને ત્રિલોકમાં પૂજિતા બની.
Verse 36
सुता भव मम शिवे देवकार्यार्थमेव हि । रुद्रपत्नी भव तथा लीलां कुरु भवाम्बिके
હે શિવે! તું મારી પુત્રી બન—દેવકાર્ય સિદ્ધ કરવા માટે જ; પછી રુદ્રપત્ની બન, હે ભવાંબિકે, આ લીલા પ્રગટ કર.
Verse 37
ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा मेनकोक्तं हि प्राह देवी प्रसन्नधीः । स्मितपूर्वं वचस्तस्याः पूरयन्ती मनोरथम्
બ્રહ્માએ કહ્યું—મેનકાના વચન સાંભળી દેવી પ્રસન્નચિત્ત થઈ; સ્મિતપૂર્વક ઉત્તર આપી, તેણે તેની ઇચ્છા પૂર્ણ કરી.
Verse 38
देव्युवाच । शतपुत्रास्सं भवन्तु भवत्या वीर्यसंयुताः । तत्रैको बलवान्मुख्यः प्रधमं संभविष्यति
દેવીએ કહ્યું—“તને પરાક્રમયુક્ત સો પુત્રો જન્મે; તેમાં એક બલવાન અને મુખ્ય પ્રથમ જન્મ લેશે.”
Verse 39
सुताहं संभविष्यामि सन्तुष्टा तव भक्तितः । देव कार्यं करिष्यामि सेविता निखिलैस्सुरैः
તારી ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ હું નિશ્ચયે તારી પુત્રી રૂપે જન્મ લઈશ. દેવોના કાર્યને સિદ્ધ કરીશ અને સર્વ દેવોથી પૂજિત તથા સેવિત રહીશ.
Verse 40
ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा जगद्धात्री कालिका परमेश्वरी । पश्यन्त्या मेनकायास्तु तत्रैवान्तर्दधे शिवा
બ્રહ્માએ કહ્યું—આમ કહી જગતને ધારણ કરનારી પરમેશ્વરી કાલિકા, મેનકાના નજરે નજરે ત્યાં જ સતી-શિવા રૂપે અંતર્ધાન થઈ ગઈ.
Verse 41
मेनकापि वरं लब्ध्वा महेशान्या अभी प्सितम् । मुदं प्रापामितां तात तपःक्लेशोप्यनश्यत
મહેશાની (પાર્વતી)ને ઇચ્છિત વર મળતાં મેનકા પણ આનંદથી ભરાઈ ગઈ; હે પ્રિય, તપસ્યાથી થયેલો ક્લેશ પણ એથી જ નાશ પામ્યો.
Verse 42
दिशि तस्यां नमस्कृत्य सुप्रहृष्टमनास्सती । जयशब्दं प्रोच्चरंती स्वस्थानम्प्रविवेश ह
તે જ દિશામાં નમસ્કાર કરીને, અત્યંત પ્રસન્ન મનવાળી સતી ‘જય’ શબ્દ ઉચ્ચારતી પોતાના ધામમાં પ્રવેશી ગઈ.
Verse 43
अथ तस्मै स्वपतये शशंस सुवरं च तम् । स्वचिह्नबुद्धमिव वै सुवाचा पुनरुक्तया
પછી તેણે પોતાના સ્વામી-પતિને તે ઉત્તમ વર જણાવ્યું; મધુર વાણીથી તેને ફરી ફરી પુષ્ટિ કરી, જાણે તેઓ પોતાના જ ચિહ્નથી પહેલેથી સમજી ગયા હોય।
Verse 44
श्रुत्वा शैलपतिर्हृष्टोऽभवन्मेनावचो हि तत् । प्रशशंस प्रियां प्रीत्या शिवाभक्तिरतां च ताम्
મેના ના તે વચનો સાંભળી શૈલપતિ અત્યંત હર્ષિત થયા. પ્રેમભરી પ્રીતિથી તેમણે પોતાની પ્રિય પત્નીની પ્રશંસા કરી, કારણ કે તે ભગવાન શિવની દૃઢ ભક્તિમાં રત હતી.
Verse 45
कालक्रमेणाऽथ तयोः प्रवृत्ते सुरते मुने । गर्भो बभूव मेनाया ववृधे प्रत्यहं च सः
હે મુનિ, સમયક્રમ પ્રમાણે જ્યારે તેમનો સંગમ થયો, ત્યારે મેના ગર્ભવતી થઈ. તે ગર્ભ દિવસે દિવસે વધતો ગયો.
Verse 46
असूत सा नागवधूपभोग्यं सुतमुत्तमम् । समुद्रबद्धसत्सख्यं मैनाकाभिधमद्भुतम्
તેણે એક ઉત્તમ અને અદ્ભુત પુત્રને જન્મ આપ્યો—મૈનાક નામે, જે નાગકન્યાના પતિ થવા યોગ્ય હતો. તેની સમુદ્ર સાથે દૃઢ સખીતા હતી અને તે સમુદ્રબંધ ગણાતો હતો.
Verse 47
वृत्रशत्रावपि क्रुद्धे वेदनाशं सपक्षकम् । पविक्षतानां देवर्षे पक्षच्छिदि वराङ्गकम्
હે દેવર્ષિ, વૃત્રહંતા ઇન્દ્ર ક્રોધિત થયો તોય આ (પ્રભાવ) પીડાનો નાશ કરનાર બન્યો, તેના ‘પક્ષ’ એટલે સહાયક કારણો સહિત. વજ્રથી આઘાત પામેલાઓ માટે આ પાંખછેદ—શક્તિ છિન્ન કરવાનો—ઉત્તમ ઉપાય બન્યો.
Verse 48
प्रवरं शतपुत्राणां महाबलपराक्रमम् । स्वोद्भवानां महीध्राणां पर्वतेन्द्रैकधिष्ठितम्
તે સો પુત્રોમાં શ્રેષ્ઠ હતો, મહાબળ અને પરાક્રમથી યુક્ત. પર્વતવંશમાંથી જન્મેલો તે પર્વતેન્દ્રોમાં એકમાત્ર અધિષ્ઠાતા-સ્વામી રૂપે પ્રતિષ્ઠિત થયો।
Verse 49
आसीन्महोत्सवस्तत्र हिमाचलपुरेऽद्भुतः । दम्पत्योः प्रमुदाधिक्यं बभूव क्लेशसंक्षयः
ત્યાં હિમાચલના નગરમાં અદ્ભુત મહોત્સવ થયો. તે દિવ્ય દંપતીનું આનંદ બહુ વધ્યું અને તેમના ક્લેશો ક્ષીણ થયા।
Verse 50
दानन्ददौ द्विजातिभ्योऽन्येभ्यश्च प्रददौ धनम् । शिवाशिवपदद्वन्द्वे स्नेहोऽभूदधिकस्तयोः
તેણે હર્ષપૂર્વક દ્વિજોને દાન આપ્યાં અને અન્યને પણ ધન પ્રદાન કર્યું. શિવ-અશિવ અવસ્થાના દ્વંદ્વમાં પણ તેમનો પરસ્પર સ્નેહ વધુ વધ્યો।
Frequently Asked Questions
Nāradā asks about the aftermath of Devī Durgā’s withdrawal (antarhita) and the gods’ departure, leading Brahmā to narrate Himālaya and Menā’s tapas and worship that culminate in the attainment of a daughter/boon connected with Umā/Pārvatī.
The chapter models bhakti as continuous remembrance of Śiva–Śivā paired with disciplined ritual action; tapas is portrayed as the stabilization of intention and purity that makes divine grace (anugraha) operative in worldly outcomes (such as auspicious progeny).
Devī appears in the chapter’s frame as Durgā (whose withdrawal prompts the inquiry) and as Umā (the focus of Menā’s image-making and pūjā), while Śiva is invoked as Śaṅkara/Śambhu as the theological ground of the narrative.