महेश्वरागमनं तथा नीराजन-सत्कारवर्णनम् / The Arrival of Maheśvara and the Rite of Welcome (Nīrājana)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ शंभुः प्रसन्नात्मा सदूतं स्वगणैस्सुरैः । सर्वैरन्यैर्गिरेर्द्धाम जगाम सकुतूहलम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—પછી પ્રસન્નહૃદય શંભુ દૂત સાથે, પોતાના ગણો, દેવો તથા અન્ય સર્વ સાથે પવિત્ર કૌતૂહલથી પર્વતના ધામ તરફ ગયા.

Verse 2

मेनापि स्त्रीगणैस्तैश्च हिमाचलवरप्रिया । तत उत्थाय स्वगृहा भ्यंतरं सा जगाम ह

હિમાચલશ્રેષ્ઠને પ્રિય મેના પણ તે સ્ત્રીસમૂહો સાથે હતી; ત્યારબાદ તે ઊભી થઈ પોતાના ગૃહના અંતર્ભાગમાં ગઈ.

Verse 3

नीराजनार्थं शम्भोश्च दीपपात्रकरा सती । सर्वर्षिस्त्रीगणैस्साकमगच्छद्द्वारमादरात्

શંભુનું નીરાજન (આરતી) કરવા માટે, હાથમાં દીપપાત્ર લઈને સતી, સર્વ ઋષિઓની સ્ત્રીગણ સાથે આદરપૂર્વક દ્વાર પર ગઈ.

Verse 4

तत्रागतं महेशानं शंकरं गिरिजावरम् । ददर्श प्रीतितो मेना सेवितं सकलैस्सुरैः

ત્યાં મેના આનંદથી ત્યાં આવેલા મહેશાન—શંકર, ગિરિજાના પરમ વર—ને જોયા; સર્વ દેવતાઓ તેમને સેવતા અને સન્માનતા હતા।

Verse 5

चारुचंपकवर्णाभं ह्येकवक्त्रं त्रिलोचनम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यं रत्नस्वर्णादिभूषितम्

તેઓ મનોહર ચંપકપુષ્પ સમ વર્ણકાંતિ ધરાવતા, એકમુખ અને ત્રિલોચન હતા; હળવા સ્મિતથી તેમનું મુખ પ્રસન્ન હતું અને રત્ન-સુવર્ણાદિ આભૂષણોથી અલંકૃત હતા।

Verse 6

मालतीमालया युक्तं सद्रत्नमुकुटोज्ज्वलम् । सत्कंठाभरणं चारुवलयांगदभूषितम्

તેઓ માલતીની માળાથી યુક્ત, ઉત્તમ રત્નજડિત મુકુટથી તેજસ્વી હતા; કંઠે શ્રેષ્ઠ આભૂષણ ધારણ કરીને, સુંદર વલયો અને અંગદોથી શોભિત હતા।

Verse 7

वह्निशौचेनातुलेन त्वतिसूक्ष्मेण चारुणा । अमूल्यवस्त्रयुग्मेन विचित्रेणातिराजितम्

અગ્નિસમાન અતુલ શુચિતાથી, અતિસૂક્ષ્મ અને મનોહર બની; અમૂલ્ય અને વિચિત્ર વસ્ત્રયુગ્મથી તે અત્યંત તેજસ્વી રીતે શોભિત હતું।

Verse 8

चन्दनागरुकस्तूरीचारुकुंकुम भूषितम् । रत्नदर्पणहस्तं च कज्जलोज्ज्वललोचनम्

ચંદન, અગરુ, કસ્તૂરી અને સુંદર કુંકુમથી તે શોભિત હતું; હાથમાં રત્નજડિત દર્પણ અને કાજળથી ઉજ્જ્વળ નેત્રો હતા।

Verse 9

सर्वस्वप्रभयाच्छन्नमतीवसुमनोहरम् । अतीव तरुणं रम्यं भूषितांगैश्च भूषितम्

સમસ્ત વૈભવની પ્રભાથી ઢંકાયેલું તે રૂપ અતિ મનોહર જણાયું—અતિ તરુણ, સર્વથા રમ્ય, અને અલંકૃત અંગોથી સુશોભિત।

Verse 10

कामिनीकांतमव्यग्रं कोटिचन्द्राननांबुजम् । कोटिस्मराधिकतनुच्छविं सर्वांगसुंदरम्

તેઓ કામિનીઓના પ્રિય, સદા અવ્યગ્ર અને શાંત હતા; તેમનું કમળમુખ કરોડો ચંદ્ર સમું તેજસ્વી હતું. તેમની દેહકાંતિ અસંખ્ય કામદેવોથી પણ અધિક હતી, અને તેમનું સર્વ અંગ પરમ સુંદર હતું।

Verse 11

ईदृग्विधं सुदेवं तं स्थितं स्वपुरतः प्रभुम् । दृष्ट्वा जामातरं मेना जहौ शोकम्मुदाऽन्विता

આવા દિવ્ય અને પરમ મંગલમય પ્રભુને પોતાના સમક્ષ સ્થિત જોઈ, મેના જમાઈને નિહાળી આનંદથી પરિપૂર્ણ થઈ તત્ક્ષણે શોક ત્યજી દીધો।

Verse 12

प्रशशंस स्वभाग्यं सा गिरिजां भूधरं कुलम् । मेने कृतार्थमात्मानं जहर्ष च पुनः पुनः

તેણે પોતાના સૌભાગ્યની પ્રશંસા કરી અને ગિરિજા તથા પર્વતજ શ્રેષ્ઠ કુળની મહિમા ગાઈ. પોતાને કૃતાર્થ માની તે વારંવાર હર્ષિત થઈ.

Verse 13

नीराजनं चकारासौ प्रफुल्लवदना सती । अवलोकपरा तत्र मेना जामातरं मुदा

પ્રફુલ્લ મુખવાળી તે સતી એ નીરાજન (આરતી) કર્યું. ત્યાં મેના દર્શનમાં તલ્લીન રહી આનંદથી પોતાના જમાતાને નિહાળતી રહી.

Verse 14

गिरिजोक्तमनुस्मृत्य मेना विस्मयमागता । मनसैव ह्युवाचेदं हर्षफुल्लाननाम्बुजा

ગિરિજા (પાર્વતી)એ કહેલું સ્મરી મેના આશ્ચર્યમાં પડી. હર્ષથી ખીલેલા કમલમુખે તેણે મનમાં જ આ વચન કહ્યું।

Verse 15

यद्वै पुरोक्तं च तया पार्वत्या मम तत्र च । ततोधिकं प्रपश्यामि सौन्दर्य्यं परमेशितुः

પાર્વતીએ અગાઉ મને તેમના વિષે જે કહ્યું હતું, તે હવે હું પ્રત્યક્ષ જોઈ રહી છું; વર્ણન કરતાં પણ વધુ પરમેશ્વરના સૌંદર્યને હું અનુભવું છું।

Verse 16

महेशस्य सुलावण्यमनिर्वाच्यं च संप्रति । एवं विस्मयमापन्ना मेना स्वगृहमाययौ

તે ક્ષણે મહેશનું અતિશય સૌંદર્ય ખરેખર અવર્ણનીય હતું. આમ આશ્ચર્યથી ભરાઈ મેના પોતાના ઘેર પરત આવી।

Verse 17

प्रशशंसुर्युवतयो धन्या धन्या गिरेः सुता । दुर्गा भगवतीत्येवमूचुः काश्चन कन्यकाः

ત્યારે કેટલીક યુવતીઓએ તેણીની પ્રશંસા કરી અને વારંવાર બોલી— “ધન્ય, ધન્ય ગિરિરાજની સુતા! એ જ દુર્ગા, એ જ ભગવતી.”

Verse 18

न दृष्टो वर इत्येवमस्माभिर्द्दानगोचरः । धन्या हि गिरिजा देवीमूचुः काश्चन कन्यकाः

કેટલીક કન્યાઓએ દેવી ગિરિજાને કહ્યું— “આવા દાનની પહોંચમાં આવે એવો કોઈ વર અમે જોયો નથી; હે દેવી, તમે ખરેખર ધન્ય છો।”

Verse 19

जगुर्गन्धर्व्वप्रवरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः । दृष्ट्वा शंकररूपं च प्रहृष्टास्सर्वदेवताः

શ્રેષ્ઠ ગંધર્વોએ ગાન કર્યું અને અપ્સરાઓના સમૂહે નૃત્ય કર્યું. શંકરના પ્રગટ સ્વરૂપને જોઈ સર્વ દેવતાઓ અત્યંત હર્ષિત થયા।

Verse 20

नानाप्रकारवाद्यानि वादका मधुराक्षरम् । नानाप्रकारशिल्पेन वादयामासुरादरात्

વાદકોએ આદરપૂર્વક અનેક પ્રકારનાં વાદ્યો મીઠા સ્વરો સાથે વગાડ્યાં અને વિવિધ કલાશૈલીથી વादन કર્યું।

Verse 21

हिमाचलोऽपि मुदितो द्वाराचारमथाकरोत् । मेनापि सर्वनारीभिर्महोत्सवपुरस्सरम्

હિમાચલ પણ આનંદિત થઈ દ્વાર પરના યોગ્ય આચાર-વિધિઓ ગોઠવવા લાગ્યો. મેના પણ સર્વ સ્ત્રીઓ સાથે આગળ રહી મહોત્સવનું નેતૃત્વ કરવા લાગી।

Verse 22

परपुच्छां चकारासौ मुदिता स्वगृहं ययौ । शिवो निवेदितं स्थानं जगाम गणनिर्जरैः

વધુ પૂછપરછ કરીને તે આનંદિત થઈ પોતાના ગૃહે પરત ગઈ. અને શિવ પણ ગણો તથા અમર પરિચારકો સાથે સૂચિત સ્થાને ગયા.

Verse 23

एतस्मिन्नन्तरे दुर्गां शैलान्तःपुरचारिका । बहिर्जग्मुस्समादाय पूजितुं कुलदेवताम्

આ વચ્ચે શૈલ-અંતઃપુરની સેવિકાઓ દુર્ગાને સાથે લઈને બહાર ગઈ, કુલદેવતાની પૂજા કરવા.

Verse 24

तत्र तां ददृशुर्देवा निमेषरहिता मुदा । सुनीलांजनवर्णाभां स्वांगैश्च प्रतिभूषिताम्

ત્યાં દેવતાઓએ આનંદથી પલક ન ઝપકાવી તેણીને જોયી. તે ગાઢ નીલ અંજન જેવા વર્ણવાળી હતી અને પોતાના અંગો પર આભૂષણોથી શોભિત હતી.

Verse 25

त्रिनेत्रादृतनेत्रांतामन्यवारितलोचनाम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां सकटाक्षां मनोहराम्

તે એટલી મનોહર હતી કે ત્રિનેત્ર પ્રભુ પણ આંખના ખૂણેથી તેને આદર આપતા; તેની દૃષ્ટિને કોઈ રોકી શકતું નહોતું. હળવા સ્મિત અને પ્રસન્ન તેજસ્વી મુખ સાથે, તિરછી નજરે તે સૌને મોહી લેતી હતી.

Verse 26

सुचारुकबरीभारां चारुपत्रक शोभिताम् । कस्तूरीबिन्दुभिस्सार्द्धं सिन्दूरबिन्दुशोभिताम्

તેણીનો સુંદર કબરીભાર (વેણી) અતિ રમ્ય રીતે ગોઠવાયેલો હતો અને મનોહર પુષ્પ-પત્રોથી શોભિત હતો. કસ્તૂરીના બિંદુઓ સાથે સિંદૂરના તેજસ્વી બિંદુઓ પણ તેની શોભા વધારતા હતા.

Verse 27

रत्नेन्द्रसारहारेण वक्षसा सुविराजिताम् । रत्नकेयूरवलयां रत्नकङ्कणमंडिताम्

તેણીનું વક્ષસ્થળ રાજરત્નોના સારથી બનેલા હારથી અત્યંત તેજસ્વી હતું; ભુજાઓ અને કળાઈઓ પર રત્નમય કેયૂર, વલય અને રત્નજડિત કંકણ શોભતા હતા।

Verse 28

सद्रत्नकुण्डलाभ्यां च चारुगण्डस्थलोज्ज्वलाम् । मणिरत्नप्रभामुष्टिदन्तराजिविराजिताम्

ઉત્તમ રત્નકુંડળોથી અલંકૃત થઈ તેણીના સુંદર ગંડસ્થળ તેજસ્વી બન્યા; અને મણિરત્નની કાંતિ જેવી દાંતપંક્તિથી શોભિત તેનું સ્મિત મુખમંડળને પ્રકાશિત કરતું હતું।

Verse 29

मधुबिम्बाधरोष्ठां च रत्नयावकसंयुताम् । रत्नदर्प्पणहस्तां च क्रीडापद्मविभूषिताम्

તેના હોઠ મધુર બિંબફળ જેવા, રત્નસમાન યાવક-રંગથી શોભિત હતા. હાથમાં રત્નજડિત દર્પણ હતું અને ક્રીડાના કમળથી તે વિભૂષિત હતી.

Verse 30

चन्दनागुरुकस्तूरीकुंकुमेनाति च र्चिताम् । क्वणन्मंजीरपादां च रक्तांघ्रितलराजिताम्

ચંદન, અગરૂ, કસ્તૂરી અને કુંકુમથી તે અતિશય પૂજિત-અલંકૃત હતી. ઝણઝણતા મંજિરોવાળા તેના પગ અને લાલ કરેલા તળિયાંની કાંતિ ઝળહળી.

Verse 31

प्रणेमुश्शिरसा देवीं भक्तियुक्ताः समेनकाम् । सर्वे सुरादयो दृष्ट्वा जगदाद्यां जगत्प्रसूम्

જગદાદ્યા અને જગત્પ્રસૂ એવી દેવીને જોઈ સર્વ દેવતાઓ આદિ ભક્તિયુક્ત થઈ શિર નમાવી પ્રણામ કરવા લાગ્યા; તેમની કામનાઓ સમભાવથી સુસંગત અને પૂર્ણ થઈ.

Verse 32

त्रिनेत्रो नेत्रकोणेन तां ददर्श मुदान्वितः । शिवः सत्याकृतिं दृष्ट्वा विजहौ विरहज्वरम्

ત્રિનેત્ર ભગવાન શિવ આનંદથી આંખના ખૂણેથી તેણીને નિહાળ્યા. સત્યાકૃતિ (સતીનું જ સ્વરૂપ) જોઈ તેમણે વિરહજ્વર ત્યજી દીધો.

Verse 33

शिवस्सर्वं विसस्मार शिवासंन्यस्तलोचनः । पुलकांचितसर्वाङ्गो हर्षाद्गौरीविलोचनः

શિવા (પાર્વતી) પર નજર સ્થિર કરતાં ભગવાન શિવ બધું જ ભૂલી ગયા. હર્ષથી તેમનું સર્વ અંગ રોમાંચિત થયું અને પ્રેમભરી દૃષ્ટિથી ગૌરીને નિહાળ્યા.

Verse 34

अथ कालीबहिः पुर्य्यां गत्वा पूज्य कुलाम्बिकाम् । विवेश भवनं रम्यं स्वपितुस्सद्विजाङ्गना

ત્યારબાદ તે સદ્ગુણી કન્યા કાલীবહિ નામની નગરીની બહાર જઈ, કુલામ્બિકા (કુલદેવી)ની પૂજા કરીને, પછી પોતાના પિતાના રમ્ય ભવનમાં પ્રવેશી।

Verse 35

शङ्करोपि सुरैस्सार्द्धं हरिणा ब्राह्मणा तथा । हिमाचलसमुद्दिष्टं स्वस्थानमगमन्मुदा

શંકર પણ દેવતાઓ સાથે, તેમજ હરિ અને બ્રાહ્મણો સહિત, હિમાચલે દર્શાવેલા પોતાના સ્થાને આનંદપૂર્વક ગયા।

Verse 36

तत्र सर्वे सुखं तस्थुस्सेवन्तश्शङ्करं यथा । सम्मानिता गिरीशेन नानाविधसुसम्पदा

ત્યાં બધા સુખપૂર્વક રહ્યા અને યોગ્ય રીતે શંકરની સેવા કરતા રહ્યા। ગિરીશ (શિવ) દ્વારા સન્માનિત થતાં તેઓ નાનાવિધ શુભ સમૃદ્ધિઓથી યુક્ત થયા।

Verse 46

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे वरागमादिवर्णनं नाम षट्चत्शरिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના દ્વિતીય વિભાગ રુદ્રસંહિતાના તૃતીય પાર્વતીખંડમાં ‘વરાગમાદિ-વર્ણન’ નામનો છિયાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।