ईश्वरागमनं हिमवदादि-समागमश्च / The Arrival of Īśvara and the Assembly of Himālaya, Devas, and Mountains

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथाकर्ण्य गिरीशश्च निजपुर्य्युपकण्ठतः । प्राप्तमीशं सर्वगं वै मुमुदेति हिमालयः

બ્રહ્માએ કહ્યું—પોતાના નગરની નજીક ભગવાન ગિરીશના આગમનનું સમાચાર સાંભળીને હિમાલય અત્યંત પ્રસન્ન થયો; સર્વવ્યાપી અને સર્વત્ર સ્થિત એવા ઈશ્વરને જાણી હર્ષિત થયો।

Verse 2

अथ सम्भृतसम्भार स्सम्भाषां कर्तुमीश्वरम् । शैलान्प्रस्थापयामास ब्राह्मणानपि सर्वशः

પછી સર્વ તૈયારી કરીને તે ઈશ્વર સાથે સંવાદ કરવા નીકળ્યો; અને સર્વ દિશાઓમાં પર્વતોને તથા બ્રાહ્મણોને પણ મોકલ્યા।

Verse 3

स्वयं जगाम सद्भक्त्या प्राणेप्सुन्द्रष्टुऽमीश्वरम् । भक्त्युद्रुतमनाश्शैलः प्रशंसन् स्वविधिम्मुदा

સદ્‌ભક્તિથી પ્રેરિત થઈ શૈલ પોતે—પ્રાણોની પણ ચિંતા કર્યા વિના—ઈશ્વરના દર્શન માટે ગયો. ભક્તિથી દ્રવિત હૃદયે તે પોતાના ભાગ્યની પ્રશંસા કરતો આનંદથી આગળ વધ્યો।

Verse 4

देवसेनां तदा दृष्ट्वा हिमवान्वि स्मयं गतः । जगाम सम्मुखस्तत्र धन्योऽहमिति चिन्तयन्

ત્યારે દેવસેનાને જોઈ હિમવાન આશ્ચર્યચકિત થયો. “હું ધન્ય છું” એમ વિચારી તે ત્યાં સામે જઈને મળવા ગયો।

Verse 5

देवा हि तद्बलं दृष्ट्वा विस्मयम्परमं गताः । आनन्दम्परमम्प्रापुर्देवाश्च गिरयस्तथा

તે બળને જોઈ દેવો પરમ વિસ્મયમાં પડી ગયા. દેવો તથા પર્વતો પણ પરમાનંદને પ્રાપ્ત થયા.

Verse 6

पर्वतानां महासेना देवानां च तथा मुने । मिलित्वा विरराजेव पूर्वपश्चिमसागरौ

હે મુને! પર્વતોની મહાસેના અને દેવોની સભા એકત્ર થઈ પૂર્વ-પશ્ચિમ મહાસાગરો જેવી ભવ્ય રીતે ઝળહળી ઊઠી.

Verse 7

परस्परं मिलित्वा ते देवाश्च पर्वतास्तथा । कृतकृत्यन्तथात्मानम्मेनिरे परया मुदा

દેવો અને પર્વતરાજો પરસ્પર મળીને એકમત થયા. પરમ હર્ષથી તેમણે પોતાને કૃતકૃત્ય માન્યા.

Verse 8

अथेश्वरम्पुरो दृष्ट्वा प्रणनाम हिमालयः । सर्वे प्रणेमुर्गिरयो ब्राह्मणाश्च सदाशिवम्

પછી સામે ઈશ્વર સદાશિવને જોઈ હિમાલયે પ્રણામ કર્યો. સર્વ પર્વતો અને બ્રાહ્મણોએ પણ સદાશિવને દંડવત્ પ્રણામ કર્યો.

Verse 9

वृषभस्थम्प्रसन्नास्यन्नानाभरणभूषितम् । दिव्यावयवलावण्यप्रकाशितदिगन्तरम्

તેઓ વृषભ પર આરૂઢ, પ્રસન્ન મુખવાળા, નાનાં-નાનાં આભૂષણોથી અલંકૃત હતા. તેમના દિવ્ય અંગોની સૌંદર્યકાંતિએ સર્વ દિશાઓ પ્રકાશિત કરી.

Verse 10

सुसूक्ष्माहतसत्पट्टवस्त्रशोभितविग्रहम् । सद्रत्नविलसन्मौलिं विहसन्तं शुचिप्रभम्

તેમનું વિગ્રહ અતિ સૂક્ષ્મ, સુંદર રીતે વણાયેલા રેશમી વસ્ત્રોથી શોભિત હતું. ઉત્તમ રત્નોથી ઝળહળતો મુકુટ; મૃદુ હાસ્ય સાથે તેઓ શુદ્ધ તેજથી પ્રકાશિત હતા.

Verse 11

भूषाभूताहियुक्तांगमद्भुतावयवप्रभम् । दिव्यद्युतिं सुरेशैश्च सेवितं करचामरैः

તેમના અંગો પર ભૂષણરૂપે સર્પો શોભતા હતા; દરેક અવયવની કાંતિ અદ્ભુત હતી. દિવ્ય તેજથી દીપ્ત તેઓ સુરેશો દ્વારા કરચામરોથી સેવિત હતા.

Verse 12

वामस्थिताच्युतन्दक्षभागस्थितविभुम्प्रभुम् । पृष्ठस्थितहरिं पृष्ठपार्श्वस्थितसुरादिकम्

તેણે જોયું—ડાબી બાજુ અચ્યુત (વિષ્ણુ) ઊભા હતા, જમણી બાજુ વિભુ પ્રભુ વિરાજમાન હતા; પાછળ હરિ, અને પાછળની બાજુઓમાં દેવગણ વગેરે ઊભા હતા.

Verse 13

नानाविधिसुराद्यैश्च संस्तुतं लोकशंकरम् । स्वहेत्वात्ततनुम्ब्रह्मसर्वेशं वरदायकम्

તેને દેવો તથા અન્ય દિવ્ય સત્તાઓ અનેક રીતે સ્તુતિ કરે છે—લોકકલ્યાણક શંકર. તે પોતાની ઇચ્છાથી દેહ ધારણ કરે છે; તે જ બ્રહ્મ, સર્વેશ્વર અને કૃપાળુ વરદાતા છે।

Verse 14

सगुणं निर्गुणं चापि भक्ताधीनं कृपाकरम् । प्रकृतेः पुरुषस्यापि परं सच्चित्सुखात्मकम्

તે સગુણ પણ છે અને નિર્ગુણ પણ; કૃપાકર છે અને અનુગ્રહથી ભક્તાધીન સમાન બને છે. તે પ્રકૃતિ અને પુરુષથી પણ પરમ, સત્-ચિત્-સુખ સ્વરૂપ પરમ તત્ત્વ છે।

Verse 15

प्रभोर्दक्षिणभागे तु ददर्श हरिमच्युतम् । विनतातनयारूढं नानाभूषणभूषितम्

ત્યારે પ્રભુના જમણા ભાગે તેણે હરિ—અચ્યુત વિષ્ણુને—જોયા; વિનતાપુત્ર ગરુડ પર આરૂઢ અને નાનાવિધ આભૂષણોથી વિભૂષિત।

Verse 16

प्रभोश्च वामभागे तु मुने मां सन्ददर्श ह । चतुर्मुखं महाशोभं स्वपरीवारसंयुतम्

હે મુને, પ્રભુના ડાબા ભાગે મેં ચતુર્મુખ બ્રહ્માને જોયા—મહાશોભાથી દીપ્ત—અને પોતાના પરિજન-પરિવારથી સંયુક્ત।

Verse 17

एतौ सुरेश्वरौ दृष्ट्वा शिवस्याति प्रियौ सदा । प्रणनाम गिरीशश्च सपरीवार आदरात्

શિવને સદા અત્યંત પ્રિય એવા તે બે દેવેશ્વરોને જોઈને, ગિરીશ (હિમાલય) એ પોતાના પરિજન સાથે આદરપૂર્વક પ્રણામ કર્યો।

Verse 18

तथा शिवस्य पृष्ठे च पार्श्वयोस्तु विराजितान् । देवादीन्प्रणनामासौ दृष्ट्वा गिरिवरेश्वरः

ત્યારે શિવના પીઠભાગે તથા બંને પાર्श્વોમાં તેજસ્વી રીતે વિરાજમાન દેવો અને અન્ય દિવ્યગણોને જોઈ, ગિરિવરોના ઈશ્વર હિમવાને ભક્તિપૂર્વક તેમને પ્રણામ કર્યો।

Verse 19

शिवाज्ञया पुरो भूत्वा जगाम स्वपुरं गिरिः । शेषहर्यात्मभूश्शीघ्रं मुनिभिः निर्जरादिभिः

શિવની આજ્ઞાથી પર્વતરાજ હિમવાન આગેવાન બની પોતાના નગર તરફ ગયો। તેની પાછળ શીઘ્ર જ શેષ, હરિ (વિષ્ણુ), આત્મભૂ (બ્રહ્મા), તેમજ મુનિઓ અને અમર દેવગણો અનુસર્યા।

Verse 20

सर्वे मुनिसुराद्याश्च गच्छन्तः प्रभुणा सह । गिरेः पुरं समुदिताः शशंसुर्बहु नारद

હે નારદ, બધા મુનિ, દેવગણ વગેરે પ્રભુ સાથે ગમન કરતાં ગિરિના નગરમાં (હિમાલયપુરમાં) એકત્ર થયા અને અનેક વચનો દ્વારા સ્તુતિ કરવા લાગ્યા।

Verse 21

रचिते शिखरे रम्ये संस्थाप्य देवतादिकम् । जगाम हिमवांस्तत्र यत्रास्ति विधिवेदिका

રમ્ય રીતે રચાયેલા શિખર પર દેવતાઓ વગેરેને સ્થાપિત કરીને હિમવાન ત્યાં ગયો જ્યાં શાસ્ત્રવિધિ મુજબ ગોઠવેલી વેદિકા (યજ્ઞવેદી) હતી।

Verse 22

कारयित्वा विशेषेण चतुष्कन्तो रणैर्युतम् । स्नानदानादिकं कृत्वा परीक्षामकरोत्तदा

ત્યારે તેણે વિશેષ રીતે ચાર ખૂણાવાળું રણમંડપ યુદ્ધસામગ્રી સહિત તૈયાર કરાવ્યું. સ્નાન, દાન વગેરે વિધિઓ કરીને પછી તે સમયે પરીક્ષા (પરખ) કરી.

Verse 23

स्वपुत्रान्प्रेषयामास शिवस्य निकटे तथा । हिमो विष्ण्वादिसम्पूर्णवर्गयुक्तस्य शैलराट्

પછી પર્વતરાજ હિમવાન, વિષ્ણુ આદિ દેવતાઓ સહિત સંપૂર્ણ પરિકરથી ઘેરાયેલો, પોતાના પુત્રોને ભગવાન શિવના સાન્નિધ્યમાં મોકલવા લાગ્યો.

Verse 24

कर्तुमेच्छद्वराचारं महोत्सवपुरस्सरम् । महाहर्षयुतस्सर्वबन्धुयुग्घिमशैलराट्

મહોત્સવને પૂર્વે રાખીને ઉત્તમ આચાર-વિધિ કરવા ઇચ્છતા, મહા હર્ષથી ભરપૂર હિમાલય પર્વતરાજ પોતાના સર્વ સગાં-સંબંધીઓ સાથે આગળ વધવા ઉત્સુક થયો.

Verse 25

अथ ते गिरिपु त्राश्च तत्र गत्वा प्रणम्य तम् । सस्ववर्गं प्रार्थनान्तामूचुश्शैलेश्वरस्य वै

ત્યારે ગિરિપુત્રીઓ ત્યાં જઈ તેમને પ્રણામ કરીને, પોતપોતાના સાથીવર્ગ સહિત શૈલેશ્વર (પર્વતનાથ) સમક્ષ વિનયપૂર્વક પ્રાર્થના કરી।

Verse 26

ततस्ते स्वालयं जग्मुश्शैलपुत्रास्तदाज्ञया । शैलराजाय संचख्युस्ते चायान्तीति हर्षिताः

પછી તેણીની આજ્ઞાથી ગિરિપુત્રીઓ પોતાના નિવાસે ગઈ. હર્ષિત થઈને તેમણે શૈલરાજ હિમાલયને કહ્યું—“તેઓ આવી રહ્યા છે.”

Verse 27

अथ देवाः प्रार्थनान्तां गिरेः श्रुत्वातिहर्षिताः । मुने विष्ण्वादयस्सर्वे सेश्वरा मुमुदुर्भृशम्

હે મુનિ, ગિરિની પ્રાર્થના પૂર્ણ થઈ છે એમ સાંભળીને, વિષ્ણુ આદિ સર્વ દેવતાઓ પોતાના-પોતાના ઐશ્વર્ય સહિત અત્યંત પ્રસન્ન થયા।

Verse 28

कृत्वा सुवेषं सर्वेपि निर्जरा मुनयो गणाः । गमनं चक्रुरन्येपि प्रभुणा गिरिराड्गृहम्

સર્વ અમર—મુનિઓ અને ગણો—સુશોભિત વસ્ત્ર ધારણ કરીને પ્રસ્થાન કર્યા. અન્ય લોકો પણ પ્રભુ સાથે ગિરિરાજ (હિમાલય)ના રાજગૃહ તરફ ગયા।

Verse 29

तस्मिन्नवसरे मेना द्रष्टुकामाभवच्छिवम् । प्रभोराह्वाययामास मुने त्वां मुनिसत्तमम्

એ જ સમયે મેના દેવીને ભગવાન શિવના દર્શનની ઇચ્છા થઈ. તેથી, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તેણે પ્રભુને વિનંતી કરીને તમને પણ બોલાવ્યા।

Verse 30

अगमस्त्वं मुने तत्र प्रभुणा प्रेरितस्तदा । मनसा शिवहृद्धेतुं पूर्णं कर्तुं तमिच्छता

હે મુને, તે સમયે તું પ્રભુની પ્રેરણાથી ત્યાં ગયો; કારણ કે તેઓ પોતાની ઇચ્છાથી શિવહૃદયમાં રહેલા હેતુને પૂર્ણ કરવા ઇચ્છતા હતા।

Verse 31

त्वाम्प्रणम्य मुने मेना प्राह विस्मितमानसा । द्रष्टुकामा प्रभो रूपं शंकरस्य मदापहम्

હે મુને, તમને પ્રણામ કરીને વિસ્મિત મનથી મેના બોલી—“પ્રભો, મદ અને અહંકાર હરણ કરનાર શંકરનું રૂપ હું જોવા ઇચ્છું છું।”

Verse 42

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायान्तृतीये पार्वतीखण्डे देवगिरिमेलवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના તૃતીય પાર્વતીખંડમાં ‘દેવગિરિ-મેળનું વર્ણન’ નામનો બેતાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।