हिमालयगृहे नारदस्य आगमनम् तथा विश्वकर्मनिर्मितवैभववर्णनम् — Nārada’s Arrival at Himālaya’s Palace and the Description of Viśvakarman’s Marvels
આ અધ્યાયમાં બ્રહ્મા શિવ–પાર્વતી વિવાહપ્રસંગ સાથે જોડાયેલી દૂત-વ્યવસ્થાનું વર્ણન કરે છે. શંકરીની સંમતિ લઈને હરિ (વિષ્ણુ) સૌપ્રથમ નારદને હિમાલયના નિવાસસ્થાને મોકલે છે. નારદ પરમેશ્વરને પ્રણામ કરીને હિમાચલના ગૃહે પહોંચે છે. ત્યાં વિશ્વકર્માએ રચેલું અદ્ભુત કૃત્રિમ વૈભવ દેખાય છે—રત્નજડિત મંડપ, સુવર્ણ કલશોથી શોભિત શિખરો, દિવ્ય અલંકાર, સહસ્ર સ્તંભોનો આધાર અને વિલક્ષણ વેદિકા. આ દૃશ્યથી મંત્રમુગ્ધ નારદ ‘પર્વતરાજ’ હિમવાનને પૂછે છે કે વિષ્ણુપ્રમુખ દેવો, ઋષિઓ, સિદ્ધો વગેરે આવ્યા છે કે કેમ, અને વૃષભારૂઢ ગણપરિવૃત મહાદેવ વિવાહાર્થે આવ્યા છે કે કેમ. હિમવાન યથાર્થ ઉત્તર આપે છે; આગળના શ્લોકોમાં વિવાહની તૈયારી, આગમન અને મર્યાદાનો ક્રમ ચાલે છે।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । ततस्सम्मन्त्र्य च मिथः प्राप्याज्ञां शांकरीं हरिः । मुने त्वाम्प्रेषयामास प्रथमं कुधरालयम्
બ્રહ્માએ કહ્યું—પછી પરસ્પર મંત્રણા કરીને અને શાંકરી (પાર્વતી)ની આજ્ઞા મેળવી, હરિએ, હે મુનિ, તમને પ્રથમ કుధરાલય તરફ મોકલ્યા।
Verse 2
अथ प्रणम्य सर्वेशं गतस्त्वं नारदाग्रतः । हरिणा नोदितः प्रीत्या हिमाचलगृहम्प्रति
પછી સર્વેશ્વરને પ્રણામ કરીને તમે નારદની આગળ આગળ નીકળ્યા; અને હરિએ પ્રેમથી પ્રેર્યા હોવાથી હિમાચલના ગૃહ તરફ ગયા।
Verse 3
त्वं मुनेऽपश्य आत्मानं गत्वा तद्व्रीडयान्वितम् । कृत्रिमं रचितं तत्र विस्मितो विश्वकर्मणा
હે મુનિ, ત્યાં જઈને એ જ લજ્જાભાવથી યુક્ત તમારું જ સ્વરૂપ જુઓ; વિશ્વકર્માએ રચેલું કૃત્રિમ રૂપ જોઈ તમે આશ્ચર્યચકિત થશો।
Verse 4
श्रान्तस्त्वमात्मना तेन कृत्रिमेण महामुने । अवलोकपरस्सोऽभूच्चरितं विश्वकर्मणः
હે મહામુનિ, તે કૃત્રિમ કાર્યથી તમે થાકી ગયા; અને તમે માત્ર વિશ્વકર્માની લીલા તથા કારીગરી જોવામાં જ તત્પર થયા।
Verse 5
प्रविष्टो मण्डपस्तस्य हिमाद्रे रत्नचित्रितम् । सुवर्णकलशैर्जुष्टं रम्भादिबहुशोभितम्
તે હિમાદ્રિ પર આવેલા તે મંડપમાં પ્રવેશ્યો; તે રત્નોથી જડિત, સુવર્ણ કલશોથી સુશોભિત અને રંભા આદિ અપ્સરાઓની બહુવિધ શોભાથી દીપ્ત હતો।
Verse 6
सहस्रस्तम्भसंयुक्तं विचित्रम्परमाद्भुतम् । वेदिकां च तथा दृष्ट्वा विस्मयं त्वं मुने ह्ययाः
હજાર સ્તંભોથી સંયુક્ત, વિચિત્ર અને પરમ અદ્ભુત એવી તે વેદિકાને જોઈને, હે મુનિ, તમે નિશ્ચયે વિસ્મયમાં પડી ગયા।
Verse 7
तदावोचश्च स मुने नारद त्वं नगेश्वरम् । विस्मितोऽतीव मनसि नष्टज्ञानो विमूढधीः
ત્યારે, હે મુનિ, નારદ—મનમાં અતિશય વિસ્મિત, જ્ઞાન વિખેરાયેલું અને બુદ્ધિ મોહિત થઈ—નગેશ્વરને સંબોધીને બોલ્યા।
Verse 8
आगतास्ते किमधुना देवा विष्णुपुरोगमाः । तथा महर्षयस्सर्वे सिद्धा उपसुरास्तथा
વિષ્ણુના આગેવાનપણામાં આ દેવતાઓ હવે અહીં કેમ આવ્યા છે? તેમજ બધા મહર્ષિઓ, સિદ્ધો અને ઉપદેવતાઓ પણ કેમ પધાર્યા છે?
Verse 9
महादेवो वृषारूढो गणैश्च परिवारितः । आगतः किं विवाहार्थं वद तथ्यं नगेश्वर
મહાદેવ વृषભ પર આરૂઢ થઈ, ગણોથી પરિચિત થઈ આવ્યા છે. હે નગેશ્વર, સાચું કહો—શું તેઓ વિવાહાર્થે આવ્યા છે?
Verse 10
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तव विस्मित चेतसः । उवाच त्वां मुने तथ्यं वाक्यं स हिमवान् गिरिः
બ્રહ્માએ કહ્યું—તારા વચન સાંભળી જ્યારે તારો ચિત્ત આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયો હતો, ત્યારે પર્વતરાજ હિમવાને, હે મુનિ, તને સત્ય અને યોગ્ય ઉત્તર આપ્યો।
Verse 11
हिमवानुवाच । हे नारद महाप्राज्ञागतो नैवाधुना शिवः । विवाहार्थं च पार्वत्यास्सगणस्सवरातकः
હિમવાને કહ્યું—હે મહાપ્રાજ્ઞ નારદ, શિવ હજી આવ્યા નથી. તેઓ પાર્વતીના વિવાહાર્થે ગણસમેત અને વરાત સાથે આવશે।
Verse 12
विश्वकर्मकृतं चित्रं विद्धि नारद सद्धिया । विस्मयन्त्यज देवर्षे स्वस्थो भव शिवं स्मर
હે નારદ, સદ્બુદ્ધિથી જાણ કે આ અદ્ભુત રચના વિશ્વકર્માએ કરી છે. હે દેવર્ષિ, આશ્ચર્ય છોડ; સ્થિર થા અને શિવનું સ્મરણ કર।
Verse 13
भुक्त्वा विश्रम्य सुप्रीतः कृपां कृत्वा ममोपरि । मैनाकादिधरैस्सार्द्धं गच्छ त्वं शंकरान्तिकम्
ભોજન કરીને વિશ્રામ કર; પ્રસન્ન થઈ મારી ઉપર કૃપા કર; પછી મૈનાક આદિ પર્વતાધિપતિઓ સાથે શંકરના સાન્નિધ્યે જા।
Verse 14
एभिस्समेतो गिरिभिर्महामत संप्रार्थ्य शीघ्रं शिवमत्र चानय । देवैस्समेतं च महर्षिसंघैस्सुरासुरैरर्चितपादपल्लवम्
હે મહામતિ! આ પર્વતો સાથે જઈ શિવને ભક્તિપૂર્વક પ્રાર્થના કર અને તેમને ત્વરિત અહીં લાવી દે. જેમના કમળચરણોને દેવો, મહર્ષિઓના સમૂહ તથા દેવ-અસુર સૌ પૂજે છે।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । तथेति चोक्त्वागम आशु हि त्वं सदैव तैश्शैलसुतादिभिश्च । तत्रत्यकृत्यं सुविधाय भुक्त्वा महामनास्त्वं शिवस न्निधानम्
બ્રહ્માએ કહ્યું—‘તથાસ્તુ’ કહીને તું શીઘ્ર આવ, સદા શૈલસુતા (પાર્વતી) વગેરે સાથે. ત્યાંનાં કર્તવ્યો સુવિધાપૂર્વક પૂર્ણ કરીને અને আতિથ્ય-ભોજન સહજતાથી ગ્રહણ કરીને, હે મહામના, પછી તું શિવના સન્નિધાનમાં જા।
Verse 16
तत्र दृष्टो महादेवो देवादिपरिवारितः । नमस्कृतस्त्वया दीप्तश्शैलैस्तैर्भक्तितश्च वै
ત્યાં તું મહાદેવને જોયા, જે દેવોના અગ્રગણ્યોથી પરિઘેરાયેલા હતા. તું ભક્તિથી તેમને નમસ્કાર કર્યો; અને તે તેજસ્વી પર્વતો પણ શ્રદ્ધાથી નમ્યા।
Verse 17
तदा मया विष्णुना च सर्वे देवास्सवासवाः । पप्रच्छुस्त्वां मुने सर्वे रुद्रस्यानुचरास्तथा
ત્યારે હું અને વિષ્ણુ સાથે, ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવોએ, હે મુને, તને પ્રશ્નો કર્યા; તેમજ રુદ્રના સર્વ અનુચરો પણ એ જ રીતે તને પૂછવા લાગ્યા।
Verse 18
विस्मिताः पर्वतान्दृष्ट्वा सन्देहाकुलमानसाः । मैनाकसह्यमेर्वाद्यान्नानालंकारसंयुतान्
પર્વતોને જોઈ તેઓ વિસ્મિત થયા અને સંદેહથી તેમનાં મન વ્યાકુળ બન્યાં—નાનાવિધ આભૂષણોથી અલંકૃત મૈનાક, સહ્ય, મેરુ વગેરેને જોઈને।
Verse 19
देवा ऊचुः । हे नारद महाप्राज्ञ विस्मितस्त्वं हि दृश्यसे । सत्कृतोऽसि हिमागेन किं न वा वद विस्तरात्
દેવોએ કહ્યું—હે મહાપ્રાજ્ઞ નારદ! તું ખરેખર વિસ્મિત દેખાય છે. હિમવાને તારો સત્કાર કર્યો છે; કારણ શું? વિસ્તારે કહો.
Verse 20
एते कस्मात्समायाताः पर्वता इह सत्तमाः । मैनाकसह्यमेर्वाद्यास्सुप्रतापास्स्वलंकृताः
આ શ્રેષ્ઠ પર્વતો અહીં કયા કારણથી આવ્યા છે—મૈનાક, સહ્ય, મેરુ વગેરે—મહાપ્રતાપી અને સુશોભિત?
Verse 21
कन्यां दास्यति शैलोऽसौ स भवे वा न नारद । हिमालयगृहे तात किं भवत्यद्य तद्वद
હે નારદ, એ શૈલરાજ હિમાલય પોતાની કન્યાને વિવાહમાં આપશે કે નહિ? પ્રિય, આજે હિમાલયના ગૃહમાં શું થઈ રહ્યું છે તે કહો।
Verse 22
इति सन्दिग्धमनसामस्माकं च दिवौकसाम् । वद् त्वं पृच्छमानानां सन्देहं हर सुव्रत
આ રીતે અમારા અને સ્વર્ગવાસીઓના મનમાં પણ સંશય ભરાયો છે। હે સુવ્રત, અમે પૂછીએ છીએ—કહો અને અમારો સંદેહ દૂર કરો।
Verse 23
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां विष्ण्वादीनान्दिवौकसाम् । अवोचस्तान्मुने त्वं हि विस्मितस्त्वाष्ट्रमायया
બ્રહ્માએ કહ્યું—વિષ્ણુ વગેરે દેવલોકવાસીઓના વચન સાંભળી, હે મુનિ, ત્વષ્ટૃજનિત માયાથી વિસ્મિત થઈને તું તેમને બોલ્યો।
Verse 24
एकान्तमाश्रित्य च मां हि विष्णुमभाषथा वाक्यमिदं मुने त्वम् । शचीपतिं सर्वसुरेश्वरं वै पक्षाच्छिदं पूर्वरिपुन्धराणाम्
હે મુનિ, મને—વિષ્ણુને—એકાંતમાં લઈ તું આ વચન કહ્યું: ‘શચીપતિ, સર્વ દેવોના અધિપતિ ઇન્દ્ર પાસે જા—એ જ પૂર્વ શત્રુ પર્વતોના પાંખ કાપનાર છે।’
Verse 25
नारद उवाच । त्वष्ट्रा कृतन्तद्विकृतं विचित्रं विमोहनं सर्वदिवौकसां हि । येनैव सर्वान्स विमोहितुं सुरान्समिच्छति प्रेमत एव युक्त्या
નારદ બોલ્યા—ત્વષ્ટાએ કૃતાંત (મૃત્યુ) સંબંધિત એક અદ્ભુત, વિચિત્ર મોહ રચ્યો છે, જે સ્વર્ગવાસી સૌને મોહીત કરે એવો છે. એ જ ઉપાયથી તે પ્રેમજન્ય યુક્તિ વડે સર્વ દેવોને ભ્રમિત કરવા ઇચ્છે છે.
Verse 26
पुरा कृतन्तस्य विमोहनन्त्वया सुविस्मृतन्तत् सकलं शचीपते । तस्मादसौ त्वां विजिगीषुरेव गृहे धुवन्तस्य गिरेर्महात्मन
હે શચીપતિ (ઇન્દ્ર), પૂર્વે કૃતાંતના મોહથી તું સર્વ કંઈ સંપૂર્ણ ભૂલી ગયો હતો. તેથી એ જ તને જીતવા ઇચ્છે છે અને મહાત્મા હિમાલયના ગૃહે—તે જ્યારે વિધિ-કર્મમાં રત છે—હવે આવી પહોંચ્યો છે.
Verse 27
अहं विमोहितस्तेन प्रतिरूपेण भास्वता । तथा विष्णुः कृतस्तेन ब्रह्मा शक्रोऽपि तादृशः
હું તે તેજસ્વી પ્રતિરૂપથી મોહીત થયો; એ જણે વિષ્ણુને પણ એવો જ (ભ્રમિત) કર્યો, અને બ્રહ્મા તથા શક્ર (ઇન્દ્ર) પણ તેવી જ સ્થિતિમાં થયા।
Verse 28
किम्बहूक्तेन देवेश सर्वदेवगणाः कृताः । कृत्रिमाश्चित्ररूपेण न किंचिदवशेषितम्
હે દેવેશ, વધુ કહેવાનો શું લાભ? સર્વ દેવગણ કૃત્રિમ અને વિચિત્ર રૂપોથી રચાયા છે; કશુંય બાકી રાખ્યું નથી.
Verse 29
विमोहनार्थं सर्वेषां देवानां च विशेषतः । कृता माया चित्रमयी परिहासविकारिणी
સર્વને—અને વિશેષ કરીને દેવોને—મોહિત કરવા માટે તેણીએ ચિત્રમય, બહુવર્ણી, ક્રીડામય વિકારો ઉત્પન્ન કરનારી માયા રચી।
Verse 30
ब्रह्मोवाच । तच्छुत्वा वचनस्तस्य देवेन्द्रो वाक्यमब्रवीत् । विष्णुम्प्रति तदा शीघ्रं भयाकुलतनुर्हरिम्
બ્રહ્માએ કહ્યું—તેના વચન સાંભળી દેવોના સ્વામી ઇન્દ્રએ ઉત્તર આપ્યો. ત્યારબાદ ભયથી વ્યાકુળ દેહવાળો ઇન્દ્ર તત્કાળ હરિ વિષ્ણુને સંબોધીને બોલ્યો.
Verse 31
देवेन्द्र उवाच । देवदेव रमानाथ त्वष्टा मां निहनिष्यति । पुत्रशोकेन तप्तोऽसौ व्याजेनानेन नान्यथा
ઇન્દ્ર બોલ્યો—હે દેવદેવ, હે રમાનાથ! ત્વષ્ટા મને સંહારશે. પુત્રશોકથી દગ્ધ થઈ તે આ બહાને જ મારી હત્યા ઇચ્છે છે; બીજું કોઈ કારણ નથી.
Verse 32
ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । उवाच प्रहसन् वाक्यं शक्रमाश्वासयंस्तदा
બ્રહ્માએ કહ્યું—તેના વચન સાંભળી દેવોના દેવ જનાર્દને ત્યારે મંદ સ્મિત સાથે સૌમ્ય વાણી બોલી શક્ર (ઇન્દ્ર) ને આશ્વાસન આપ્યું।
Verse 33
विष्णुरुवाच । निवातकवचैः पूर्वं मोहितोऽसि शचीपते । महाविद्यावलेनैव दानवैः पूर्ववैरिभिः
વિષ્ણુએ કહ્યું—હે શચીપતે (ઇન્દ્ર), પૂર્વે નિવાતકવચ દાનવો—પ્રાચીન વૈરીઓ—તેમની મહાવિદ્યાના બળથી તું મોહિત થયો હતો।
Verse 34
पर्वतो हिमवानेष तथान्यऽखिलपर्वताः । विपक्षा हि कृतास्सर्वे मम वाक्याच्च वासव
હે વાસવ (ઇન્દ્ર), આ હિમવાન પર્વત તથા અન્ય સર્વ પર્વતો પણ મારા વચનથી તારા વિરોધી બનાવાયા છે।
Verse 35
तेनुस्मृत्या तु वै दृष्ट्वा मायया गिरयो ह्यमी । जेतुमिच्छन्तु ये मूढा न भेतव्यमरावपि
તે સ્મૃતિથી માયાથી રચાયેલા આ પર્વતોને જોઈ, જે મૂઢો તેમને જીતવા ઇચ્છે—હે શત્રુનાશક—ત્યારે પણ કશી ભયભાવના રાખવાની જરૂર નથી।
Verse 36
ईश्वरो नो हि सर्वेषां शंकरो भक्तवत्सलः । सर्वथा कुशलं शक्र करिष्यति न संशयः
શંકર જ આપણા સૌના ઈશ્વર છે, ભક્તવત્સલ છે. હે શક્ર, તે નિઃસંદેહ સર્વ રીતે કલ્યાણ અને કુશળતા કરશે.
Verse 37
ब्रह्मोवाच । एवं संवदमानन्तं शक्रं विकृतमानसम् । हरिणोक्तश्च गिरिशो लौकिकीं गतिमाश्रितः
બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે બોલતા, મન વ્યાકુલ થયેલા શક્રને જોઈ, હરિના ઉપદેશથી ગિરીશ (શિવ)એ લોકવ્યવહાર જેવી ગતિ ધારણ કરી.
Verse 38
ईश्वर उवाच । हे हरे हे सुरेशान किम्ब्रूथोऽद्य परस्परम् । इत्युक्त्वा तौ महेशानो मुने त्वाम्प्रत्युवाच सः
ઈશ્વરે કહ્યું—હે હરિ, હે સુરેશાન, તમે બંને આજે પરસ્પર શું બોલો છો? એમ કહી મહેશાને, હે મુને, તને ઉત્તર આપ્યો.
Verse 39
किंनु वक्ति महाशैलो यथार्थं वद नारद । वृत्तान्तं सकलम्ब्रूहि न गोप्यं कर्तुमर्हसि
મહાશૈલે શું કહ્યું? યથાર્થ બોલ, હે નારદ. સમગ્ર વર્તાંત કહો; તેને ગુપ્ત રાખવું તને યોગ્ય નથી.
Verse 40
ददाति वा नैव ददाति शैलस्सुतां स्वकीयां वद तच्च शीघ्रम् । किन्ते दृष्टं किं कृतन्तत्र गत्वा प्रीत्या सर्वं तद्वदाश्वद्य तात
મને તુરંત કહો—પર્વતરાજ પોતાની કન્યાને આપે છે કે નથી આપતો? ત્યાં જઈને તું શું જોયું અને શું કર્યું? હે પ્રિય પુત્ર, પ્રેમથી બધું એકસાથે કહી દે.
Verse 41
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे मण्डपरचनावर्णनं नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના દ્વિતીય ભાગની રુદ્રસંહિતાના તૃતીય પાર્વતીખંડમાં ‘મંડપ-રચના-વર્ણન’ નામનો એકચાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.
Verse 42
नारद उवाच । देवदेव महादेव शृणु मद्वचनं शुभम् । नास्ति विघ्नभयं नाथ विवाहे किंचिदेव हि
નારદ બોલ્યા—હે દેવદેવ મહાદેવ, મારું શુભ વચન સાંભળો. હે નાથ, આ વિવાહમાં કોઈ પણ વિઘ્નનો ભય જરાય નથી.
Verse 43
अवश्यमेव शैलेशस्तुभ्यं दास्यति कन्यकाम् । त्वामानयितुमायाता इमे शैला न संशयः
નિશ્ચિત જ પર્વતાધિપતિ તમને પોતાની કન્યા આપશે. તમને લઈ જવા માટે આ પર્વત-નરેશો આવ્યા છે—એમાં શંકા નથી.
Verse 44
किन्तु ह्यमरमोहार्थं माया विरचिताद्भुता । कुतूहलार्थं सर्वज्ञ न कश्चिद्विघ्नसम्भवः
પરંતુ આ અદ્ભુત માયા માત્ર અમરોને મોહિત કરવા માટે જ રચાઈ છે. હે સર્વજ્ઞ, આ તો ફક્ત કૌતૂહલ-લીલા માટે છે; ખરેખર તમારા માટે કોઈ વિઘ્ન ઊભું થઈ શકતું નથી.
Verse 45
विचित्रम्मण्डपं गेहेऽकार्षीत्तस्य तदाज्ञया । विश्वकर्मा महामायी नानाश्चर्यमयं विभो
હે વિભો! તેની આજ્ઞાથી મહામાયી વિશ્વકર્માએ ઘરના અંદર અનેક આશ્ચર્યોથી ભરપૂર એક વિચિત્ર અને ભવ્ય મંડપ રચ્યો.
Verse 46
सर्वदेवसमाजश्च कृतस्तत्र विमोहनः । तन्दृष्ट्वा विस्मयं प्राप्तोहं तन्मायाविमोहितः
ત્યાં સર્વ દેવતાઓનો એક વિમોહક સમૂહ રચાયો. તેને જોઈને હું આશ્ચર્યમાં પડી ગયો, કારણ કે એ જ માયાથી હું મોહિત થયો હતો.
Verse 47
ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा तद्वचस्तात लोकाचारकरः प्रभुः । हर्षादीन्प्रहसञ्छम्भुरुवाच सकलान्सुरान्
બ્રહ્માએ કહ્યું—હે તાત! તે વચન સાંભળી લોકાચારના સ્થાપક પ્રભુ શંભુ હર્ષથી સ્મિત કરતાં સર્વ દેવોને સંબોધીને બોલ્યા.
Verse 48
ईश्वर उवाच । कन्यां दास्यति चेन्मह्यं पर्वतो हि हिमाचलः । मायया मम किं कार्यं वद विष्णो यथातथम्
ઈશ્વરે કહ્યું—જો હિમાચલ પર્વત ખરેખર પોતાની કન્યાને મને આપશે, તો મારી માયાનો શું ઉપયોગ? હે વિષ્ણુ, જેવું સત્ય છે તેવું જ કહો।
Verse 49
हे ब्रह्मञ्छक्र मुनयस्तुरा ब्रूत यथार्थतः । मायया मम किं कार्यं कन्यां दास्यति चेद्गिरिः
હે બ્રહ્મા, હે શક્ર (ઇન્દ્ર) અને હે મુનિઓ—ઝડપથી યથાર્થ સત્ય કહો. મને માયાના કોઈ ઉપાયની શું જરૂર? જો ગિરિરાજ (હિમાલય) સંમત હોય, તો તે પોતાની કન્યા (પાર્વતી)નું વિવાહમાં દાન કરશે।
Verse 50
केनाप्युपायेन फलं हि साध्यमित्युच्यते पण्डितैर्न्यायविद्भिः । तस्मात्सर्वैर्गम्यतां शीघ्रमेव कार्यार्थिभिर्विष्णुपुरोगमैश्च
ન્યાયમાં નિપુણ પંડિતો કહે છે કે કોઈ ને કોઈ યોગ્ય ઉપાયથી ઇચ્છિત ફળ સિદ્ધ થઈ શકે છે. તેથી કાર્યસિદ્ધિ ઇચ્છનાર સૌએ તરત આગળ વધવું—અને વિષ્ણુ સ્વયં અગ્રેસર રહે।
Verse 51
ब्रह्मोवाच । एवं संवदमानोऽसौ देवैश्शम्भुरभूत्तदा । कृतः स्मरेणैव वशी वशं वा प्राकृतो नरः
બ્રહ્મા બોલ્યા—તે સમયે દેવો સાથે આમ સંવાદ કરતા શંભુને કામદેવે જ જાણે વશમાં કરી દીધા; જેમ કોઈ સામાન્ય સંસારિક મનુષ્ય પરવશ થઈ જાય છે।
Verse 52
अथ शम्भ्वाज्ञया सर्वे विष्ण्वाद्या निर्जरास्तदा । ऋषयश्च महात्मानो ययुर्मोहभ्रमापहम्
ત્યારે શંભુની આજ્ઞાથી વિષ્ણુ આદિ સર્વ અમર દેવગણ તથા મહાત્મા ઋષિઓ—મોહ અને ભ્રમ હરણ કરનાર તે સ્થાન તરફ પ્રસ્થાન કર્યા।
Verse 53
पुरस्कृत्य मुने त्वां च पर्वतांस्तान्सविस्मयाः । हिमाद्रेश्च तदा जग्मुर्मन्दिरम्परमाद्भुतम्
હે મુને! તમને અગ્રસ્થાને સન્માનપૂર્વક રાખીને, તે પર્વતોને આશ્ચર્યથી નિહાળી, તેઓ ત્યારે હિમાદ્રિના પરમ અદ્ભુત મંદિરે ગયા।
Verse 54
अथ विष्ण्वादिसंयुक्तो मुदितैस्स्वबलैर्युतः । आजगामोपहैमागपुरं प्रमुदितो हरः
ત્યારે હર (ભગવાન શિવ) વિષ્ણુ વગેરે દેવો સાથે, પોતાના આનંદિત પરિજનબળથી યુક્ત થઈ, હર્ષપૂર્વક ઉપહૈમાગ નામના નગરમાં આવ્યા।
Frequently Asked Questions
Nārada is sent as an initial envoy to Himālaya’s abode in the lead-up to the Śiva–Pārvatī marriage narrative, where he witnesses extraordinary preparations and seeks confirmation of the divine entourage’s arrival.
The ‘kṛtrima’ yet divinely crafted pavilion symbolizes the transformation of worldly space into ritual-cosmic space: architecture becomes theology, preparing a locus where Śiva–Śakti union can be ritually and cosmically enacted.
Śiva appears as Mahādeva vṛṣārūḍha (bull-mounted) with gaṇas, while Viśvakarman’s craftsmanship manifests divine order through form; the assembly of gods/sages indicates a pan-cosmic participation in the event.