
આ અધ્યાયમાં બ્રહ્મા શિવના મહોત્સવ માટે ગણસમાગમનું વર્ણન કરે છે. શિવ નંદી અને એકત્રિત ગણોને બોલાવી હિમાચલપુર તરફ જવાની આજ્ઞા આપે છે, પોતાના સાથે આવવા આમંત્રિત કરે છે અને કેટલાક ગણોને પાછળ વ્યવસ્થાપન માટે રાખે છે—આથી ગણોની સુવ્યવસ્થિત દૈવી સેના પ્રગટ થાય છે. પછી શઙ્ખકર્ણ, કેકરાક્ષ, વિકૃત, વિશાખ, પારિજાત, સર્વાંતક, વિકૃતાનન, કપાલાખ્ય, સંદારક, કંદુક, કુંડક, વિષ્ટંભ, પિપ્પલ, સન્નાદક વગેરે ગણનાયકોના નામો તથા તેમની કોટે, દશકોટે, સહસ્રકોટે, કોટિકોટે જેટલી વિશાળ ટુકડીઓ ગણવામાં આવે છે. આ ગણના અને આદેશ-પ્રસંગથી શિવનું સર્વાધિપત્ય અને મહોત્સવનું નાદમય, યજ્ઞસમાન ભક્તિ વાતાવરણ મહિમાવંત બને છે.
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथ शम्भुः समाहूय नन्द्यादीन् सकलान्गणान् । आज्ञापयामास मुदा गन्तुं स्वेन च तत्र वै
બ્રહ્માએ કહ્યું—પછી શંભુએ નંદી વગેરે સર્વ ગણોને બોલાવી, આનંદપૂર્વક આજ્ઞા કરી કે તેઓ તેમના સાથે ત્યાં જવા નીકળે।
Verse 2
शिव उवाच । अपि यूयं सह मया संगच्छध्वं गिरेः पुरम् । कियद्गणानिहास्थाप्य महोत्सवपुरस्सरम्
શિવે કહ્યું—“શું તમે પણ મારી સાથે ગિરિરાજના (હિમાલયના) નગરમાં ચાલશો? અહીં થોડા ગણોને રાખીને, પહેલાં જઈ મહોત્સવની વ્યવસ્થા કરો।”
Verse 3
ब्रह्मोवाच । अथ ते समनुज्ञप्ता गणेशा निर्ययुर्मुदा । स्वंस्वं बलमुपादाय तान् कथंचिद्वदाम्यहम्
બ્રહ્માએ કહ્યું—પછી તે ગણેશો (શિવગણો) અનુમતિ મેળવી આનંદથી નીકળી પડ્યા. પોતપોતાનું બળ લઈને; તેમનો વર્ણન હું યથાશક્તિ કરું છું।
Verse 4
अभ्यगाच्छंखकर्णश्च गणकोट्या गणेश्वरः । शिवेन सार्द्धं संगन्तुं हिमाचलपुरम्प्रति
ત્યારે શંખકર્ણ નામનો ગણેશ્વર, શિવગણોની એક કોટિ સાથે, ભગવાન શિવ સાથે હિમાચલ-નગર તરફ જવા માટે આવી પહોંચ્યો।
Verse 5
दशकोट्या केकराक्षो गणानां समहोत्सवः । अष्टकोट्या च विकृतो गणानां गणनायकः
શિવગણોમાં દસ કરોડ ગણોના અધિપતિ કેકરાક્ષ મહાસમારોહ-મહોત્સવનો વ્યવસ્થાપક હતો; અને આઠ કરોડ ગણોના અધિપતિ વિકૃત ગણોના સેનાનાયક તથા ગણનાયક હતો।
Verse 6
चतुष्कोट्या विशाखश्च गणानां गणनायकः । पारिजातश्च नवभिः कोटिभिर्गणपुंगवः
ચાર કરોડ સાથે વિશાખ ગણોના ગણનાયક છે; અને નવ કરોડ સાથે પારિજાત ગણોમાં શ્રેષ્ઠ, મુખ્ય ગણપુંગવ છે।
Verse 7
षष्टिस्सर्वान्तकः श्रीमान्तथैव विकृताननः । गणानान्दुन्दुभोष्टाभिः कोटिकोटिभिर्गणनायकः
તે ષષ્ટિ—સર્વાંતક, શ્રીમાન તથા વિકૃતાનન તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; ગણોના દુન્દુભિના ઘન નાદથી પરિભ્રમિત, કરોડો-કરોડ ગણો સાથે તે ગણનાયક રૂપે સ્થિત છે।
Verse 8
पञ्चभिश्च कपालाख्यो गणेशः कोटिभिस्तथा । षड्भिस्सन्दारको वीरो गणानां कोटिभिर्मुने
હે મુને, કપાલાખ્ય ગણેશ પાંચ કરોડ શિવગણો સાથે પ્રગટ થયો; અને વીર સંદારક પણ છ કરોડ ગણો સાથે આવ્યો।
Verse 9
कोटिकोटिभिरेवेह कन्दुकः कुण्डकस्तथा । विष्टम्भो गणपोऽष्टाभिर्गणानां कोटिभिस्तथा
અહીં કન્દુક અને કુણ્ડક કરોડો પર કરોડો ગણો સાથે (શિવસેવામાં) હતા; તેમજ વિષ્ટંભ અને ગણપ પણ આઠ મુખ્ય સમૂહો સાથે અને કરોડો શિવગણો સહિત હતા।
Verse 10
सहस्रकोट्या गणपः पिप्पलो मुदितो ययौ । तथा संनादको वीरो गणेशो मुनिसत्तम
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, પિપ્પલ નામનો ગણપ સહસ્ર કરોડ ગણો સાથે આનંદથી પ્રસ્થાન કર્યો; તેમજ સંનાદક નામનો વીર ગણેશ પણ ગયો।
Verse 11
आवेशनस्तथाष्टाभिः कोटिभिर्गणनायकः । महाकेशस्सहस्रेण कोटीनां गणपो ययौ
પછી ગણનાયક આવેશન આઠ કરોડ (ગણો) સાથે નીકળ્યો; અને મહાકેશ પણ સહસ્ર કરોડ ગણો સાથે ગણપ તરીકે પ્રસ્થાન કર્યો।
Verse 12
कुण्डो द्वादशकोट्या हि तथा पर्वतको मुने । अष्टाभिः कोटिभिर्वीरस्समगाच्चन्द्रतापनः
હે મુને, કુંડ દ્વાદશ કરોડ (પરિમાણ)થી રચાયો અને પરવતક પણ એટલોજ હતો; વીર ચંદ્રતાપન આઠ કરોડ (અનુચરો) સાથે ત્યાં આવ્યો।
Verse 13
कालश्च कालकश्चैव महाकालश्शतेन वै । कोटीनां गणनाथो हि तथैवाग्निकनामकः
ત્યાં ‘કાલ’ અને ‘કાલક’ નામના ગણો હતા, તેમજ સો ‘મહાકાલ’ પણ હતા. કરોડો ગણોના ઉપર ગણનાથ જ અધિપતિ હતો; અને ‘અગ્નિક’ નામનો ગણ પણ હતો.
Verse 14
कोट्यग्निमुख एवागाद् गणानां गणनायकः । आदित्यमूर्द्धा कोट्या च तथा चैव घनावहः
પછી ‘કોટે્યગ્નિમુખ’ આવ્યો—ગણોમાં ગણનાયક. તેની સાથે ‘આદિત્યમૂર્ધા’, ‘કોટે્યા’ અને ‘ઘનાવહ’ પણ આવ્યા.
Verse 15
सन्नाहश्शतकोट्या हि कुमुदो गणपस्तथा । अमोघः कोकिलश्चैव शतकोट्या गणाधिपः
સન્નાહ સો કરોડ બળ સાથે હતો; અને કુમુદ પણ ગણપ હતો. અમોઘ અને કોકિલ—બંને સો કરોડ ગણોના અધિપતિ હતા।
Verse 16
सुमन्त्रः कोटिकोट्या च गणानां गणानायकः । काकपादोदरः कोटिषष्ट्या सन्तानकस्तथा
સુમંત્ર કરોડો પર કરોડ ગણોના નાયક હતા; તેમજ કાકપાદોદર ‘સંતાનક’ નામે, સાઠ કરોડ ગણો સાથે (અગ્રણી) હતા।
Verse 17
महाबलश्च नवभिर्मधुपिंगश्च कोकिलः । नीलो नवत्या कोटीनां पूर्णभद्रस्तथैव च
મહાબલ નવ કરોડ ગણો સાથે હતો; મધુપિંગ અને કોકિલ પણ (ઉલ્લેખિત) છે. નીલ નવ્વે કરોડ ગણો સાથે હતો; અને પૂર્ણભદ્ર પણ તેમ જ।
Verse 18
सप्तकोट्या चतुर्वक्त्रः करणो विंशकोटिभिः । ययौ नवतिकोट्या तु गणेशानो हि रोमकः
સાત કરોડ સાથે ચતુર્મુખ બ્રહ્મા ગયા; વીસ કરોડ સાથે કરણ ગયો; અને નવ્વે કરોડ સાથે રોમક નામના ગણેશ પણ પ્રસ્થાન થયા।
Verse 19
यज्वाशश्शतमन्युश्च मेघमन्युश्च नारद । तावत्कोट्या ययुस्सर्वे गणेशा हि पृथक्पृथक्
હે નારદ, યજ્વાશ, શતમન્યુ અને મેઘમન્યુ—તથા અન્ય સર્વ ગણેશ—એટલાં જ કરોડોની સંખ્યામાં, દરેક પોતપોતાના સ્થાન અને કાર્ય માટે અલગ અલગ ગયા।
Verse 20
काष्ठाङ्गुष्ठश्चतुष्षष्ट्या कोटीनां गणनायकः । विरूपाक्षस्सुकेशश्च वृषाभश्च सनातनः
કાષ્ઠાંગુષ્ઠ, જે ચોસઠ કરોડ ગણોના નાયક છે; વિરૂપાક્ષ અને સુકેશ; અને સનાતન વૃષભ—આ શિવના ગણોમાં પ્રમુખ છે.
Verse 21
तालकेतुः षडास्यश्च चञ्च्वास्यश्च सनातनः । सम्वर्तकस्तथा चैत्रो लकुलीशस्स्वयम्प्रभुः
તાલકેતુ, ષડાસ્ય, ચંચ્વાસ્થ્ય, સનાતન, સંવર્તક, ચૈત્ર અને સ્વયં પ્રભુ લકુલીશ—આ બધા શિવના ગણો તરીકે પૂજાય છે.
Verse 22
लोकान्तकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यान्तको मुने । देवो भृंगिरिटिश्श्रीमान्देवदेवप्रियस्तथा
હે મુનિ, તેઓ લોકાંતક, દીપ્તાત્મા અને દૈત્યોના વિનાશક દૈત્યાંતક તરીકે ઓળખાય છે. તેઓ શ્રીમાન દેવ ભૃંગિરિટિ છે, જે દેવાધિદેવ શિવના અત્યંત પ્રિય છે.
Verse 23
अशनिर्भानुकश्चैव चतुष्षष्ट्या सहस्रशः । ययुश्शिवविवाहार्थं शिवेन सहसोत्सवाः
અશની અને ભાનુક પણ, તેમજ ચોસઠ હજાર અન્ય લોકો, શિવવિવાહના હેતુથી મહાદેવ સાથે મહોત્સવભાવમાં પ્રસ્થાન કર્યા।
Verse 24
भूतकोटिसहस्रेण प्रमथाः कोटिभिस्त्रिभिः । वीरभद्रश्चतुष्षष्ट्या रोमजानान्त्रिकोटिभिः
હજારો કરોડ ભૂતો સાથે ત્રણ કરોડ પ્રમથો હતા; અને પ્રભુના રોમમાંથી ઉત્પન્ન ઉગ્ર ગણોની ચોસઠ કરોડ તથા અસંખ્ય અન્ય સમૂહોથી વીરભદ્ર પણ ઘેરાયેલો હતો।
Verse 25
कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंशतिभिर्वृताः । तत्र जग्मुश्च नन्द्याद्या गणपाश्शंकरोत्सवे
કોટેકોટે સહસ્રોના, સૈકડા અને વીસોના સમૂહોથી ઘેરાયેલા નંદી આદિ શિવગણો પણ શંકરના મહોત્સવે ત્યાં ગયા।
Verse 26
क्षेत्रपालो भैरवश्च कोटिकोटिगणैर्युतः । उद्वाहश्शंकरस्येत्याययौ प्रीत्या महोत्सवे
ક્ષેત્રપાલ ભૈરવ પણ કોટેકોટે ગણો સાથે, “આ શંકરનો વિવાહ છે” એમ ઘોષણા કરતાં, પ્રીતિપૂર્વક તે મહોત્સવે આવ્યો।
Verse 27
एते चान्ये च गणपा असङ्ख्याता महाबलाः । तत्र जग्मुर्महाप्रीत्या सोत्साहाश्शंकरोत्सवे
આ અને અન્ય પણ અસંખ્ય મહાબલવાન ગણો, મહા પ્રીતિ અને ઉત્સાહ સાથે શંકરના ઉત્સવમાં ત્યાં ગયા।
Verse 28
सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारिणः । चन्द्ररेखावतंसाश्च नीलकण्ठास्त्रिलोचनाः
તેઓ સર્વે સહસ્રબાહુ હતા, જટામુકુટ ધારણ કરનાર. ચંદ્રરેખાથી શોભિત, સર્વે નીલકંઠ અને ત્રિલોચન હતા.
Verse 29
रुद्राक्षाभरणास्सर्वे तथा सद्भस्मधारिणः । हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः
તેઓ સર્વે રુદ્રાક્ષના આભૂષણોથી યુક્ત અને પવિત્ર ભસ્મ ધારણ કરનાર હતા. હાર, કુંડળ, કેયૂર, મુકુટ આદિથી અલંકૃત હતા.
Verse 30
ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसंकाशा अणिमादिगुणैर्युताः । सूर्य्यकोटिप्रतीकाशास्तत्र रेजुर्गणेश्वराः
ત્યાં શિવગણોના ગણેશ્વરો તેજથી ઝળહળ્યા—બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ઇન્દ્ર સમાન કાંતિશાળી; અણિમા આદિ સિદ્ધિગુણોથી યુક્ત; અને કરોડો સૂર્ય સમાન પ્રભાથી દિપ્તિમાન.
Verse 31
पृथिवीचारिणः केचित् केचित्पातालचारिणः । केचिद्व्योमचराः केचित्सप्तस्वर्गचरा मुने
હે મુને, કેટલાક પૃથ્વી પર વિચરતા, કેટલાક પાતાળમાં; કેટલાક આકાશમાં વિહરતા, અને કેટલાક સપ્તસ્વર્ગોમાં ગમન કરતા હતા.
Verse 32
किम्बहूक्तेन देवर्षे सर्वलोकनिवासिनः । आययुस्स्वगणाश्शम्भोः प्रीत्या वै शङ्करोत्सवे
હે દેવર્ષે, વધુ શું કહું? સર્વ લોકોના નિવાસીઓ—શંભુના સ્વગણો પણ—શંકરોત્સવમાં પ્રેમપૂર્વક આનંદથી આવ્યા.
Verse 33
इत्थं देवैर्गणैश्चान्यैस्सहितश्शङ्करः प्रभुः । ययौ हिमगिरिपुरं विवाहार्थं निजस्य वै
આ રીતે દેવો તથા અન્ય ગણો સાથે પ્રભુ શંકર પોતાના જ વિવાહાર્થે હિમગિરિના નગર તરફ પ્રસ્થાન કર્યા.
Verse 34
यदाजगाम सर्वेशो विवाहार्थे सुरादिभिः । तदा तत्र ह्यभूद्वृत्तं तच्छृणु त्वं मुनीश्वर
જ્યારે સર્વેશ્વર શિવ દેવતાઓ આદિ સાથે વિવાહાર્થે ત્યાં આવ્યા, ત્યારે ત્યાં જે વૃત્તાંત બન્યો તે સાંભળ, હે મુનીશ્વર.
Verse 35
रुद्रस्य भगिनी भूत्वा चण्डी सूत्सवसंयुता । तत्राजगाम सुप्रीत्या परेषां सुंभयावहा
રુદ્રની ભગિની બની, શુભ ઉત્સવો સાથે યુક્ત ચંડી પરમ પ્રીતિથી ત્યાં આવી પહોંચી; અને શત્રુ પક્ષોમાં ભય ઉત્પન્ન કરનાર બની.
Verse 36
प्रेतासनसमारूढा सर्पाभरणभूषिता । पूर्णं कलशमादाय हैमं मूर्ध्नि महाप्रभम्
પ્રેતાસન પર આરૂઢ, સર્પાભરણોથી ભૂષિત તેણીએ ભરેલો કલશ લઈને તે મહાપ્રભુ સુવર્ણ પાત્રને પોતાના મસ્તક પર ધારણ કર્યો.
Verse 37
स्वपरीवारसंयुक्ता दीप्तास्या दीप्तलोचना । कुतूहलम्प्रकुर्वन्ती जातहर्षा महाबला
પોતાના પરિચારકો સાથે, તેજસ્વી મુખ અને દીપ્ત નેત્રો ધરાવતી તે મહાબલા દેવી કૌતૂહલ જગાવતી હર્ષથી પરિપૂર્ણ થઈ.
Verse 38
तत्र भूतगणा दिव्या विरूपः कोटिशो मुने । विराजन्ते स्म बहुशस्तथा नानाविधास्तदा
હે મુને, ત્યાં દિવ્ય ભૂતગણો કરોડોની સંખ્યામાં, વિલક્ષણ અને નાનાવિધ રૂપવાળા, તે સમયે બહુ સમૂહોમાં તેજથી ઝળહળતા દેખાતા હતા.
Verse 39
तैस्समेताग्रतश्चण्डी जगाम विकृतानना । कुतूहलान्विता प्रीता प्रीत्युपद्रव कारिणी
તેમની સાથે આગળ આગળ વિકૃત અને ઉગ્ર મુખવાળી ચંડી ગઈ. કૌતૂહલથી યુક્ત, પ્રસન્ન થઈ, આનંદની ક્રીડામાં થોડી હલચલ ઊભી કરતી હતી.
Verse 40
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे यात्रावर्णनं नाम चत्वारिशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના દ્વિતીય ભાગ રુદ્રસંહિતાના તૃતીય પાર્વતીખંડમાં ‘યાત્રાવર્ણન’ નામનો ચાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 41
तदा डमरुनिर्घोषैर्व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् । भेरीझंकारशब्देन शंखानां निनदेन च
ત્યારે ડમરુના નિર્ઘોષથી, ભેરીના ઝંકારશબ્દથી અને શંખોના નિનાદથી ત્રિલોક વ્યાપ્ત થઈ ગયો।
Verse 42
तथा दुन्दुभिनिर्घोषैश्शब्दः कोलाहलोऽभवत् । कुर्वञ्जगन्मंगलं च नाशयेन्मंगलेतरत्
તેમજ દુન્દુભિના ગર્જનાથી મહાન્ કોલાહલધ્વનિ ઊઠી— જે સમગ્ર જગતનું મંગળ કરે છે અને અમંગળને નાશ કરે છે.
Verse 43
गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवास्समुत्सुकाः । अन्वयुस्सर्वसिद्धाश्च लोकपालादिका मुने
હે મુને, શિવના ગણોના પીઠ પાછળ રહી સર્વ દેવો ઉત્સુક બની આગળ વધ્યા. સર્વસિદ્ધો તથા લોકપાલાદિ પણ અનુસરી ચાલ્યા.
Verse 44
मध्ये व्रजन् रमेशोऽथ गरुडासनमाश्रितः । शुशुभे ध्रियमाणेन क्षत्रेण महता मुने
હે મુને, ત્યાર પછી રમેશ મધ્યમાં આગળ વધતાં ગરુડાસન પર આરુઢ થયા. મહાન રાજતેજ અને રક્ષાશક્તિથી ધારણ થઈ તેઓ તેજસ્વી રીતે શોભ્યા.
Verse 45
चामरैर्वीज्यमानोऽसौ स्वगणैः परिवारितः । पार्षदैर्विलसद्भिश्च स्वभूषाविधिभूषितः
તે ચામરોથી પંખાવાતો, પોતાના ગણોથી ઘેરાયેલો હતો. તેજસ્વી પાર્ષદો દ્વારા સેવિત થઈ, પોતાના નિર્ધારિત આભૂષણો અને દિવ્ય રાજચિહ્નોથી શોભિત હતો.
Verse 46
तथाऽहमप्यशोभम्वै व्रजन्मार्गे विराजितः । वेदैर्मूर्तिधरैश्शास्त्रैः पुराणैरागमैस्तथा
એ જ રીતે હું પણ માર્ગે જતા નિશ્ચયે શોભિત અને તેજસ્વી હતો—મૂર્તિધારી વેદો, પ્રમાણ શાસ્ત્રો, પુરાણો તથા આગમો દ્વારા સેવિત અને સ્તુત।
Verse 47
सनकादिमहासिद्धैस्सप्रजापतिभिस्सुतैः । परिवारैस्संयुतो हि शिवसेवनतत्परः
સનકાદિ મહાસિદ્ધો, પ્રજાપતિઓ અને તેમના પુત્રો સાથે, પોતાના પરિવાર-પરિવારજનોથી સંયુક્ત થઈ, તે શિવસેવામાં જ સંપૂર્ણ તત્પર હતો.
Verse 48
स्वसैन्यमध्यगश्शक्र ऐरावतगज स्थितः । नामाविभूषितोऽत्यन्तं व्रजन् रेजे सुरेश्वरः
પોતાના સૈન્યના મધ્યમાં સ્થિત, ઐરાવત ગજ પર આરુઢ દેવાધિપતિ ઇન્દ્ર, નામ-ચિહ્નોથી અત્યંત વિભૂષિત થઈ આગળ વધતાં અતિ તેજથી શોભિત થયો।
Verse 49
तदा तु व्रजमानास्ते ऋषयो बहवश्च ते । विरेजुरतिसोत्कण्ठश्शिवस्योद्वाहनम्प्रति
ત્યારે તે અનેક ઋષિઓ પ્રસ્થાન કરતાં અત્યંત ઉત્કંઠિત થયા; ભગવાન શિવના મંગલમય વિવાહનું દર્શન કરવાની તીવ્ર ઇચ્છાથી તેમના હૃદય પ્રકાશિત થયા અને તેઓ શોભિત લાગ્યા।
Verse 50
शाकिन्यो यातुधानाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः । भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः
શાકિનીઓ, યાતુધાન, વેતાલ, બ્રહ્મરાક્ષસ, તેમજ ભૂત-પ્રેત-પિશાચ અને અન્ય પ્રમથાદિ ગણો—આ બધા (શિવના ક્ષેત્રમાં રહેનારા ઉગ્ર સહચર-સત્ત્વો) અહીં ઉલ્લેખિત છે।
Verse 51
तुम्बुरुर्नारदो हाहा हूहूश्चेत्यादयो वराः । गन्धर्वाः किन्नरा जग्मुर्वाद्यानाध्माय हर्षिताः
તુમ્બુરુ, નારદ, હાહા, હૂહૂ વગેરે શ્રેષ્ઠ—ગંધર્વ અને કિન્નર—હર્ષિત થઈ વાદ્યો વગાડતાં અને ફૂંકતાં આગળ વધ્યા।
Verse 52
जगतो मातरस्सर्वा देवकन्याश्च सर्वशः । गायत्री चैव सावित्री लक्ष्मीरन्यास्सुरस्त्रियः
જગતની સર્વ માતૃદેવીઓ અને સર્વ રીતે દેવકન્યાઓ—ગાયત્રી, સાવિત્રી, લક્ષ્મી તથા અન્ય દિવ્ય સુરસ્ત્રીઓ—ત્યાં એકત્રિત થઈ।
Verse 53
एताश्चान्याश्च देवानां पत्नयो भवमातरः । उद्वाहश्शंकरस्येति जग्मुस्सर्वा मुदान्विताः
આ તથા અન્ય દેવપત્નીઓ—જગતમાં ભવમાતા તરીકે પૂજનીય—“આ શંકરનો ઉદ્વાહ છે” એમ કહી, સર્વે આનંદથી આગળ વધ્યાં।
Verse 54
शुद्धस्फटिकसंकाशो वृषभस्सर्वसुन्दरः । यो धर्म उच्यते वेदैश्शास्त्रैस्सिद्धमहर्षिभिः
તે શુદ્ધ સ્ફટિક સમાન તેજસ્વી છે; વૃષભ સર્વ રીતે પરમ સુંદર છે. વેદ-શાસ્ત્રો અને સિદ્ધ મહર્ષિઓએ જે ધર્મ કહ્યો છે, તે જ તે સాక్షાત્ ધર્મસ્વરૂપ છે.
Verse 55
तमारूढो महादेवो वृषभं धर्मवत्सलः । शुशुभेतीव देवर्षिसेवितस्सकलैर्व्रजन्
ધર્મવત્સલ મહાદેવ તે વૃષભ પર આરૂઢ થઈ આગળ વધ્યા. દેવર્ષિઓની સેવામાં અને સર્વના સહવાસે ગમન કરતાં તેઓ મહિમાથી અતિશય તેજસ્વી જણાયા.
Verse 56
एभिस्समेतैस्सफलैमहर्षिभिर्बभौ महेशो बहुशोत्यलंकृतः । हिमालयाह्वस्य धरस्य संव्रजन् पाणिग्रहार्थं सदनं शिवायाः
શુભ ફળ-અર્પણો લઈને આવેલા મહર્ષિઓ સાથે મહેશ્વર અનેક અલંકારોથી વિભૂષિત થઈ અત્યંત શોભિત થયા. હિમાલય નામના પર્વતરાજાના નિવાસ તરફ, શિવાદેવીના પાણિગ્રહણ સંસ્કાર માટે તેઓ પ્રસ્થાન કર્યા.
Verse 57
इत्युक्तं शम्भुचरितं गमनम्परमोत्सवम् । हिमालयपुरोद्भूतं सद्वृत्तं शृणु नारद
આ રીતે શંભુનું ચરિત—તેમનું ગમન, જે પરમોત્સવ છે—કહ્યું. હવે, હે નારદ, હિમાલય-નગરમાંથી ઉદ્ભવેલી આ સદ્વૃત્ત, શુભ કથા સાંભળો.
Śiva convenes and commands his gaṇas (led by Nandin and other gaṇeśvaras) to accompany him toward Himālaya for a major auspicious festival (mahotsava), with an organized division of forces.
The gaṇa-muster symbolizes Śiva’s all-pervading governance: innumerable hosts reflect the infinite modalities of divine power operating under a single consciousness-principle (Śiva), while the festival setting sacralizes movement, sound, and order as forms of devotion.
The chapter highlights Śiva’s manifestation as Lord of hosts (Gaṇeśvara/gaṇādhipati in functional sense) through named commanders and their troop-units, underscoring hierarchy, protection, and cosmic participation in the impending auspicious rite.