तृतीयनेत्राग्निनिवृत्तिः / Quelling the Fire of the Third Eye (Vāḍava Fire Placed in the Ocean)

Verse 1

नारद उवाच । विधे नेत्रसमुद्भूतवह्निज्वाला हरस्य सा । गता कुत्र वद त्वं तच्चरित्रं शशिमौलिनः

નારદે કહ્યું—હે વિધાતા, હરનાં નેત્રમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી તે અગ્નિજ્વાળા ક્યાં ગઈ? શશિમૌલિ પ્રભુનું તે પવિત્ર ચરિત્ર મને કહો।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । यदा भस्म चकाराशु तृतीयनयनानलः । शम्भोः कामं प्रजज्वाल सर्वतो विफलस्तदा

બ્રહ્માએ કહ્યું—જ્યારે શંભુના તૃતીય નેત્રની અગ્નિએ ઝડપથી (કામને) ભસ્મ કરી દીધો, ત્યારે કામ સર્વત્ર દગ્ધ થઈ સંપૂર્ણ નિષ્ફળ અને શક્તિહીન બન્યો.

Verse 3

हाहाकारो महानासीत्त्रैलोक्ये सचराचरे । सर्वदेवर्षयस्तात शरणं मां ययुर्द्रुतम्

ત્રિલોકમાં—ચરાચર સહિત—મહાન હાહાકાર થયો. પછી, હે તાત, સર્વ દેવો અને દેવર્ષિઓ ઝડપથી મારી શરણમાં આવ્યા.

Verse 4

सर्वे निवेदयामासुस्तद्दुखं मह्यमाकुलाः । सुप्रणम्य सुसंस्तुत्य करौ बद्ध्वा नतानना

તેઓ સર્વે દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ તે શોકમય વાત મને નિવેદન કરવા લાગ્યા. પૂર્ણ પ્રણામ કરીને, યથોચિત સ્તુતિ કરીને, હાથ જોડીને અને નમ્ર મુખે બોલ્યા.

Verse 5

तच्छ्रुत्वाहं शिवं स्मृत्वा तद्धेतुं सुविमृश्य च । गतस्तत्र विनीतात्मा त्रिलोकावनहेतवे

તે સાંભળીને મેં ભગવાન શિવનું સ્મરણ કર્યું અને તેના કારણ પર સારી રીતે વિચાર કર્યો. પછી વિનમ્ર અને સંયમિત મનથી, ત્રિલોકના રક્ષણ-કલ્યાણ માટે હું ત્યાં ગયો.

Verse 6

संदग्धुकामः स शुचिज्वालामालातिदीपितः । स्तंभितोऽरं मया शंभुप्रसादाप्तसुतेजसा

તે દગ્ધ કરવા ઇચ્છતો, શુદ્ધ જ્વાળાઓની માળાથી અત્યંત દીપ્ત થઈ પ્રજ્વલિત થયો. પરંતુ શંભુની કૃપાથી પ્રાપ્ત મારા તેજથી મેં તેને તરત જ અટકાવ્યો.

Verse 7

अथ क्रोधमयं वह्निं दग्धुकाम जगत्त्रयम् । वाडवांतकमार्षं च सौम्यज्वालामुखं मुने

ત્યારે, હે મુનિ, ત્રિલોકને દગ્ધ કરવા ઇચ્છતો ક્રોધમય અગ્નિ પ્રગટ થયો—તે વાડવાગ્નિનો અંત કરનાર, ઋષિઓની અપ્રતિહત જ્વાળા, છતાં સૌમ્ય તેજોમય મુખવાળો હતો।

Verse 8

तं वाडवतनुमहं समादाय शिवेच्छया । सागरं समगां लोकहिताय जगतां पतिः

શિવની ઇચ્છાથી તે વાડવ-તનુ (અશ્વમુખ) રૂપ ધારણ કરીને, લોકહિત માટે હું—જગત્પતિ—સમુદ્ર પાસે ગયો।

Verse 9

आगतं मां समालोक्य सागरस्सांजलिर्मुने । धृत्वा च पौरुषं रूपमागतस्संनिधिं मम

હે મુનિ, મને આવેલો જોઈ સાગરે અંજલિ બાંધી વંદન કર્યું; અને માનવરૂપ ધારણ કરીને તે મારી સન્નિધિમાં આવ્યો।

Verse 10

सुप्रणम्याथ मां सिंधुस्संस्तूय च यथा विधि । स मामुवाच सुप्रीत्या सर्वलोकपितामहम्

પછી સિંધુ (સમુદ્ર) એ મને ઉત્તમ રીતે પ્રણામ કરીને વિધિ મુજબ સ્તુતિ કરી; અને તે સર્વલોક-પિતામહ અતિ પ્રસન્ન થઈને મને બોલ્યો।

Verse 11

सागर उवाच । किमर्थमागतोऽसि त्वं ब्रह्मन्नत्राखिलाधिप । तन्निदेशय सुप्रीत्या मत्वा मां च स्वसेवकम्

સાગરે કહ્યું—હે બ્રહ્મન્, અહીંના અખિલાધિપ! તમે કયા હેતુથી આવ્યા છો? મને તમારો સેવક માની પ્રસન્નતાથી તમારી આજ્ઞા કહો।

Verse 12

अथाहं सागरवचश्श्रुत्वा प्रीतिपुरस्सरम् । प्रावोचं शंकरं स्मृत्वा लौकिकं हितमावहन्

ત્યારે મેં સ્નેહભર્યા સાગરવચનો સાંભળી શંકરનું સ્મરણ કર્યું અને લોકહિત કરનાર ઉપદેશરૂપ ઉત્તર આપ્યો।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । शृणु तात महाधीमन्सर्वलोकहितावह । वच्म्यहं प्रीतितस्सिंधो शिवेच्छाप्रेरितो हृदा

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે તાત, હે મહાધીમાન, સાંભળ. હું સર્વ લોકનું હિત કરનાર વચન કહું છું. હે પ્રીતિસિંધુ, શિવની ઇચ્છાથી પ્રેરિત થઈ હૃદયથી આનંદપૂર્વક બોલું છું।

Verse 14

अयं क्रोधो महेशस्य वाडवात्मा महाप्रभुः । दग्ध्वा कामं द्रुतं सर्वं दग्धुकामोऽभवत्ततः

મહેશનો આ ક્રોધ વાડવાગ્નિ-સ્વરૂપ મહાપ્રભુ છે. કામને ઝડપથી દગ્ધ કરીને પછી સર્વને દગ્ધ કરવા ઇચ્છુક થયો।

Verse 15

प्रार्थितोऽहं सुरैश्शीघ्रं पीडितैश्शंकरेच्छया । तत्रागत्य द्रुतं तं वै तात स्तंभितवाञ्शुचिम्

શંકરની ઇચ્છાથી પીડિત દેવોએ તરત મારી પ્રાર્થના કરી. ત્યાં જઈને, હે તાત, મેં તે તેજસ્વીને તત્કાળ સ્થંભિત કર્યો।

Verse 16

वाडवं रूपमाधत्त तमादायाग तोत्र ह । निर्दिशामि जलाधार त्वामहं करुणाकरः

વાડવ રૂપ ધારણ કર અને તેને લઈને તરત અહીં આવ. હે જલાધાર, હું કરુણાકર તને (આ સ્થાન માટે) નિયુક્ત કરું છું।

Verse 17

अयं क्रोधी महेशस्य वाडवं रूपमाश्रितः । ज्वालामुखस्त्वया धार्य्यो यावदाभूतसंप्लवम्

આ ઉગ્ર ક્રોધી મહેશ્વરના વાડવ-રૂપને આશ્રયે છે; તે જ્વાલામુખી શક્તિ છે. હે સરિત્પતે, સર્વભૂત-પ્રલય સુધી તારે તેને ધારણ કરીને સંયમિત રાખવું જોઈએ.

Verse 18

यदात्राहं समागम्य वत्स्यामि सरितां पते । तदा त्वया परित्याज्यः क्रोधोऽयं शांकरोऽद्भुतः

હે સરિતાં પતે! જ્યારે હું અહીં આવીને તારી પાસે ફરી નિવાસ કરીશ, ત્યારે તારે આ અદ્ભુત શાંકર-ઉદ્ભવ ક્રોધનો પરિત્યાગ કરવો પડશે.

Verse 19

भोजनं तोयमेतस्य तव नित्यं भविष्यति । यत्नादेवावधार्य्योऽयं यथा नोपैति चांतरम्

એના માટે અન્ન અને જળ તારા દ્વારા નિત્ય ઉપલબ્ધ રહેશે. તેથી પ્રયત્નપૂર્વક તેની વ્યવસ્થા રાખજે, જેથી કોઈ ખંડિતતા કે વિઘ્ન ન આવે.

Verse 20

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे वडवानलचरितं नाम विंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના તૃતીય પાર્વતીખંડમાં “વડવાનલચરિત” નામનો વિંશ અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 21

ततः प्रविष्टो जलधौ स वाडवतनुः शुचिः । वार्योघान्सुदहंस्तस्य ज्वालामालाभिदीपितः

પછી તે શુદ્ધ વાડવાગ્નિનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને સમુદ્રમાં પ્રવેશ્યો; જ્વાલામાળાથી દીપ્ત થઈ તેણે સમુદ્રના ઉગ્ર જલપ્રવાહોને પ્રચંડ રીતે દહન કર્યા।

Verse 22

ततस्संतुष्टचेतस्कस्स्वं धामाहं गतो मुने । अंतर्धानमगात्सिंधुर्दिव्यरूपः प्रणम्य माम्

પછી, હે મુને, મારું ચિત્ત પૂર્ણ સંતોષ પામ્યું અને હું મારા ધામે પરત ગયો. સમુદ્ર પણ દિવ્ય સ્વરૂપ ધારણ કરીને મને પ્રણામ કરી અંતર્ધાન થયો।

Verse 23

स्वास्थ्यं प्राप जगत्सर्वं निर्मुक्तं तद्भवाद्भयात् । देवा बभूवुः सुखिनो मुनयश्च महामुने

હે મહામુને, સમગ્ર જગત્ સ્વસ્થ થયું અને તે આપત્તિથી ઉપજેલા ભયથી મુક્ત થયું. દેવો આનંદિત થયા અને મુનિઓ પણ સુખી થયા।