काली-परिचयः / Himagiri Presents Kālī (Pārvatī) to Śiva

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ शैलपतिर्हृष्टः सत्पुष्पफलसंचयम् । समादाय स्वतनयासहितोऽगाद्धरांतिकम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—પછી શૈલપતિ (હિમાલય) હર્ષિત થઈ ઉત્તમ પુષ્પ-ફળનો સંગ્રહ લઈને, પોતાની પુત્રી સાથે ધરા (પૃથ્વી)ના સન્નિધિમાં ગયો.

Verse 2

स गत्वा त्रिजगन्नाथं प्रणम्य ध्यानतत्परम् । अर्थयामास तनयां कालीं तस्मै हृदाद्भुताम्

તે ત્રિજગન્નાથ પાસે જઈ, ધ્યાનમાં લીન પ્રભુને પ્રણામ કરીને, હૃદયને અદ્ભુત પ્રિય એવી પુત્રી—કાળી—માટે પ્રાર્થના કરવા લાગ્યો.

Verse 3

फलपुष्पादिकं सर्वं तत्तदग्रे निधाय सः । अग्रे कृत्वा सुतां शम्भुमिदमाह च शैलराट्

તેણે ફળ-પુષ્પ વગેરે બધું જ તેમના સમક્ષ અર્પણ કર્યું; પછી પોતાની પુત્રીને આગળ રાખીને શૈલરાજે ભગવાન શંભુને આ વચન કહ્યાં.

Verse 4

हिमगिरिरुवाच । भगवंस्तनया मे त्वां सेवितुं चन्द्रशेखरम् । समुत्सुका समानीता त्वदाराधनकांक्षया

હિમગિરિ બોલ્યા— હે ભગવન ચંદ્રશેખર! મારી પુત્રી તમને સેવવા અત્યંત ઉત્સુક છે; તમારી આરાધનાની ઇચ્છાથી જ તેને અહીં લાવવામાં આવી છે।

Verse 5

सखीभ्यां सह नित्यं त्वां सेवतामेव शंकरम् । अनुजानीहि तां नाथ मयि ते यद्यनुग्रहः

“તેની બે સખીઓ સાથે તેને નિત્ય માત્ર શંકરની જ સેવા કરવા દો. હે નાથ, જો મારે પર તમારો અનુગ્રહ હોય તો તેને આ અનુમતિ આપો.”

Verse 6

ब्रह्मोवाच । अथ तां शंकरोऽपश्यत्प्रथमारूढयौवनाम् । फुल्लेन्दीवरपत्राभा पूर्णचन्द्रनिभाननाम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—ત્યારે શંકરે તેણીને જોઈ; તે યૌવનના પ્રથમ વિકાસમાં હતી, ખીલેલા નીલકમળના પાંદડાં જેવી તેજસ્વી અને પૂર્ણચંદ્ર સમાન મુખવાળી।

Verse 7

समस्तलीलासंस्थानशुभवेषविजृम्भिकाम् । कम्बुग्रीवां विशालाक्षीं चारुकर्णयुगोज्ज्वलाम्

તે સર્વ દિવ્ય લીલાઓને યોગ્ય સુસંયત આકારવાળી, શુભ અને તેજસ્વી વેશથી શોભિત હતી; તેની ગ્રીવા શંખસમાન, આંખો વિશાળ અને પ્રકાશમાન, તથા સુંદર કર્ણયુગલથી તેની કાંતિ વધુ વધતી હતી।

Verse 8

मृणालायतपर्य्यन्तबाहुयुग्ममनोहराम् । राजीवकुड्मलप्रख्यौ घनपीनौदृढौस्तनौ

તેણાં મનોહર બંને ભુજાઓ કોમળ કમળનાળ જેવી ઘૂંટણ સુધી લંબાયેલી હતી. તેના સ્તન કમળકળી સમાન—ઘન, પૂર્ણ, દૃઢ અને સુગોળ—દિવ્ય માતાના શુભ સગુણ દેહવૈભવને પ્રગટ કરતા હતા.

Verse 9

बिभ्रतीं क्षीणमध्यां च त्रिवलीमध्यराजिताम् । स्थलपद्मप्रतीकाशपादयुग्मविराजिताम्

તે ક્ષીણ કમર ધારણ કરતી હતી અને મધ્યભાગે ત્રિવળીની શોભા ઝળહળતી હતી. દૃઢ ભૂમિ પર ખીલેલા કમળ સમાન તેના પાદયુગલ તેજસ્વી હતા—આ રીતે દેવી પાર્વતીનું શુભ સગુણ રૂપ વર્ણવાયું છે.

Verse 10

ध्यानपंजरनिर्बद्धमुनिमानसमप्यलम् । दर्शनाद्भ्रंशने शक्तां योषिद्गणशिरोमणिम्

તે સ્ત્રીઓમાં શિરોમણિ હતી—એવી શક્તિશાળી કે ધ્યાનના પિંજરામાં દૃઢ બંધાયેલા મુનિના મનને પણ માત્ર દર્શનથી ભ્રમિત કરી શકે.

Verse 11

दृष्ट्वा तां तादृशीं तात ध्यानिनां च मनोहराम् । विग्रहे तन्त्रमन्त्राणां वर्द्धिनीं कामरूपिणीम्

હે તાત, તેને તે અદભુત રૂપે—ધ્યાનીઓના મનને મોહે એવી—જોઈને, તે તંત્ર-મંત્રોની સాక్షાત્ મૂર્તિ, તેમની શક્તિ વધારનારી, અને ઇચ્છારૂપ ધારણ કરનારી દેવી જણાઈ.

Verse 12

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवहिमाचलसम्वादवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના તૃતીય પાર્વતીખંડમાં “શિવ-હિમાચલ સંવાદવર્ણન” નામનો દ્વાદશ અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 14

ववन्द शीर्ष्णा च पुनर्हिमाचलः स संशयं प्रापददीनसत्त्वः । उवाच वाक्यं जगदेकबन्धुं गिरीश्वरो वाक्यविदां वरिष्ठः

પછી હિમાચલે ફરી શિર નમાવી વંદન કર્યું; દીનચિત્ત થઈ તે સંશયમાં પડ્યો. ત્યારે જગતના એકમાત્ર બંધુ, વાક્યવિદોમાં શ્રેષ્ઠ ગિરીશ્વરે તેને વચન કહ્યું.

Verse 15

हिमाचल उवाच । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । पश्य मां शरणम्प्राप्तमुन्मील्य नयने विभो

હિમાચલ બોલ્યા— હે દેવોના દેવ, હે મહાદેવ, કરુણાકર શંકર! હે વિભો, નેત્ર ઉઘાડી મને જુઓ; હું તમારી શરણમાં આવ્યો છું।

Verse 16

शिव शर्व महेशान जगदानन्दकृत्प्रभो । त्वां नतोऽहं महादेव सर्वापद्विनिवर्तकम्

હે શિવ, શર્વ, મહેશાન— જગતને આનંદ આપનાર પ્રભુ! હે મહાદેવ, હું તમને નમસ્કાર કરું છું; તમે સર્વ આપત્તિઓના નિવારક છો।

Verse 17

न त्वां जानंति देवेश वेदाश्शास्त्राणि कृत्स्नशः । अतीतो महिमाध्वानं तव वाङ्मनसोः सदा

હે દેવેશ, વેદો અને સર્વ શાસ્ત્રો પણ તમને સંપૂર્ણ રીતે જાણતા નથી; તમારી મહિમાનો માર્ગ સદા વાણી અને મનથી પરે છે।

Verse 18

अतद्व्यावृत्तितस्त्वां वै चकितं चकितं सदा । अभिधत्ते श्रुतिः सर्वा परेषां का कथा मता

તમે ‘અતદ્’ (આ નથી) એવી સર્વ મર્યાદિત વ્યાખ્યાઓથી પરે, સર્વ ઉપાધિ-વિવર્જિત છો. તેથી સર્વ શ્રુતિ તમને સદા અદ્ભુત, વિસ્મયકારી કહીને જ વર્ણવે છે. જ્યારે શ્રુતિ જ એમ કહે, ત્યારે બીજાની મતે તમારું વર્ણન શું થઈ શકે?

Verse 19

जानंति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः । शरणागत भक्तानां न कुत्रापि भ्रमादिकम्

ઘણા ભક્તો ભક્તિ દ્વારા તમારી કૃપા પ્રાપ્ત કરીને તે કૃપાને જ સાચી રીતે જાણે છે. જે ભક્તો તમારી શરણમાં આવ્યા છે, તેમના માટે ક્યાંય ભ્રમ વગેરે રહેતા નથી.

Verse 20

विज्ञप्तिं शृणु मत्प्रीत्या स्वदासस्य ममाधुना । तव देवाज्ञया तात दीनत्वाद्वर्णयामि हि

મારા પ્રત્યે સ્નેહ રાખીને, તમારા દાસ એવા મારા આ વિનમ્ર નિવેદનને હવે સાંભળો। હે પ્રિય, તમારી દિવ્ય આજ્ઞાથી હું મારી દીન સ્થિતિનું વર્ણન નિશ્ચયે કરીશ।

Verse 21

सभाग्योहं महादेव प्रसादात्तव शंकर । मत्वा स्वदासं मां नाथ कृपां कुरु नमोऽस्तु ते

હે મહાદેવ, હે શંકર, તમારા પ્રસાદથી હું ધન્ય છું। હે નાથ, મને તમારો દાસ માનીને મારી ઉપર કૃપા કરો—તમને નમસ્કાર।

Verse 22

प्रत्यहं चागमिष्यामि दर्शनार्थं तव प्रभो । अनया सुतया स्वामिन्निदेशं दातुमर्हसि

હે પ્રભુ, તમારા દર્શન માટે હું દરરોજ આવીશ। હે સ્વામી, આ મારી પુત્રી દ્વારા કૃપા કરીને મને તમારો નિર્દેશ આપો।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्योन्मील्य नेत्रे महेश्वरः । त्यक्तध्यानः परामृश्य देवदेवोऽब्रवीद्वचः

બ્રહ્માએ કહ્યું—તેના વચનો સાંભળી મહેશ્વરે નેત્રો ઉઘાડ્યા. ધ્યાન ત્યજી ક્ષણમાત્ર વિચાર કરી દેવોના દેવએ આ વચન કહ્યાં.

Verse 24

महेश्वर उवाच । आगंतव्यं त्वया नित्यं दर्शनार्थं ममाचल । कुमारीं सदने स्थाप्य नान्यथा मम दर्शनम्

મહેશ્વરે કહ્યું—હે અચલ (હિમાલય)! મારા દર્શન માટે તારે નિત્ય આવવું જ પડશે. કુમારી (પાર્વતી)ને તારા ગૃહમાં સ્થાપિત કર; નહિંતર મારું દર્શન નહીં મળે.

Verse 25

ब्रह्मोवाच । महेशवचनं श्रुत्वा शिवातातस्तथाविधम् । अचलः प्रत्युवाचेदं गिरिशं नतकमधरः

બ્રહ્માએ કહ્યું: મહેશના એવા વચન સાંભળી, શિવના પિતા અચલ (હિમાલય) મસ્તક નમાવી ગિરીશ (શિવ) ને આ રીતે પ્રત્યુત્તર આપ્યો.

Verse 26

हिमाचल उवाच । कस्मान्मयानया सार्द्धं नागंतव्यं तदुच्यताम् । सेवने किमयोग्येयं नाहं वेद्म्यत्र कारणम्

હિમાચલ બોલ્યા—હું એની સાથે ત્યાં કેમ ન જાઉં? તે કહો. આ સેવામાં હું અયોગ્ય છું શું? તેનું કારણ મને સમજાતું નથી.

Verse 27

ब्रह्मोवाच । ततोऽब्रवीद्गिरिं शंभुः प्रहसन्वृषभध्वजः । लोकाचारं विशेषेण दर्शयन्हि कुयोगिनाम्

બ્રહ્મા બોલ્યા—પછી વૃષભધ્વજ ભગવાન શંભુ હસતાં હસતાં ગિરિરાજને બોલ્યા, અને કૂયોગીઓની ભ્રાંતિ પ્રગટ કરવા વિશેષ રીતે લોકાચાર દર્શાવ્યો.

Verse 28

शंभुरुवाच । इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चन्द्रानना शुभा । नानेतव्या मत्समीपे वारयामि पुनः पुनः

શંભુ બોલ્યા—આ કુમારી સુશ્રોણી, તન્વી, ચંદ્રમુખી અને શુભ છે; પરંતુ એને મારા સમીપ ન લાવવી. હું વારંવાર મનાઈ કરું છું.

Verse 29

मायारूपा स्मृता नारी विद्वद्भिर्वेदपारगैः । युवती तु विशेषेण विघ्नकर्त्री तपस्विनाम्

વેદપારંગત વિદ્વાનો કહે છે—નારીને માયારૂપ માનવામાં આવી છે; અને યુવતી ખાસ કરીને તપસ્વીઓ માટે વિઘ્નકારિણી કહેવાય છે.

Verse 30

अहं तपस्वी योगी च निर्लिप्तो मायया सदा । प्रयोजनं न युक्त्या वै स्त्रिया किं मेस्ति भूधर

હું તપસ્વી અને યોગી છું, સદા માયાથી નિર્લિપ્ત. સ્ત્રી સાથે મારે શું પ્રયોજન? હે ભૂધર, કહો.

Verse 31

एवं पुनर्न वक्तव्यं तपस्विवरसंश्रित । वेदधर्मप्रवीणस्त्वं यतो ज्ञानिवरो बुधः

હે શ્રેષ્ઠ તપસ્વીના આશ્રિત, આવું ફરી ન બોલશો. તમે વૈદિક ધર્મમાર્ગમાં પ્રવીણ છો; તેથી તમે બુદ્ધિમાન, જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ છો.

Verse 32

भवत्यचल तत्संगाद्विषयोत्पत्तिराशु वै । विनश्यति च वैराग्यं ततो भ्रश्यति सत्तपः

હે અચલ, તે સંગથી વિષયોની ઉત્પત્તિ ઝડપથી થાય છે. પછી વૈરાગ્ય નષ્ટ થાય છે અને તેથી સાત્ત્વિક તપ પણ ખસી જાય છે.

Verse 33

अतस्तपस्विना शैल न कार्या स्त्रीषु संगतिः । महाविषयमूलं सा ज्ञानवैराग्यनाशिनी

અતએવ હે શૈલ, તપસ્વીએ સ્ત્રીઓ સાથે સંગત ન કરવી. તે મહાવિષયભોગનું મૂળ છે અને જ્ઞાન તથા વૈરાગ્યનો નાશ કરે છે.

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इत्याद्युक्त्वा बहुतरं महायोगी महेश्वरः । विरराम गिरीशं तं महायोगिवरः प्रभुः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે અને વધુ ઘણું કહીને તે મહાયોગી પ્રભુ મહેશ્વર, તે જ ગિરીશ—યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ—ત્યારે વિરામ લઈને મૌન થયો।

Verse 35

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोर्निरामयं निःस्पृहं निष्ठुरं च । कालीतातश्चकितोऽभूत्सुरर्षे तद्वत्किंचिद्व्याकुलश्चास तूष्णीम्

હે દેવર્ષિ! શંભુના તે વચન—નિર્મળ, નિઃસ્પૃહ અને કઠોર—સાંભળી કાળીનો પિતા ચકિત થયો; તેમજ થોડો વ્યાકુલ બની મૌન રહ્યો।

Verse 36

तपस्विनोक्तं वचनं निशम्य तथा गिरीशं चकितं विचार्य्य । अतः प्रणम्यैव शिवं भवानी जगाद वाक्यं विशदन्तदानीम्

તપસ્વીએ કહેલા વચન સાંભળી અને ગિરીશ (શિવ) વિષે આશ્ચર્યથી વિચાર કરીને, ભવાની શિવને પ્રણામ કરી તે ક્ષણે સ્પષ્ટ ભાવથી વચન બોલી।