अत्रीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Atrīśvara-māhātmya-varṇanam) — “Account of the Greatness of Atrīśvara”

Verse 1

सूत उवाच । कदाचित्स ऋषिश्रेष्ठो ह्यत्रिर्ब्रह्मविदां वरः । जागृतश्च जलं देहि प्रत्युवाच प्रियामिति

સૂત બોલ્યા—એક વખત ઋષિશ્રેષ્ઠ, બ્રહ્મવિદોમાં વર અત્રિ જાગ્યા અને પોતાની પ્રિયાને કહ્યું—“જળ આપ.”

Verse 2

सापि साध्वी त्ववश्यं च गृहीत्वाथ कमण्डलुम् । जगाम विपिने तत्र जलं मे नीयते कुतः

એ સાધ્વી પણ તમારા આગ્રહથી અવશ્ય થઈ કમંડલુ લઈને વનમાં ગઈ. ત્યાં તેણે વિચાર્યું—“મારા માટે જળ ક્યાંથી લાવવું?”

Verse 3

किं करोमि क्व गच्छामि कुतो नीयेत वै जलम् । इति विस्मयमापन्ना तां गंगां हि ददर्श सा

વિસ્મયમાં પડી તે વિચારે—“હું શું કરું? ક્યાં જાઉં? ખરેખર જળ ક્યાંથી લાવું?” એ આશ્ચર્યાવસ્થામાં તેણે શિવકૃપાથી પાવન કરનાર ગંગાનું દર્શન કર્યું.

Verse 4

तामनुव्रजती यावत् साब्रवीच्च सदा हि ताम् । गंगा सरिद्वरा देवी बिभ्रती सुन्दरां तनुम्

તે તેણીને અનુસરી રહી હતી, એટલામાં નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી દેવી ગંગા સુંદર દેહ ધારણ કરીને સદાય તેને સંબોધી બોલી.

Verse 5

गंगोवाच । प्रसन्नास्मि च ते देवि कुत्र यासि वदाधुना । धन्या त्वं सुभगे सत्यं तवाज्ञां च करोम्यहम्

ગંગાએ કહ્યું—“હે દેવી, હું તારા પર પ્રસન્ન છું. હવે કહો, તું ક્યાં જઈ રહી છે? હે સुभગે, તું ધન્ય છે—આ સત્ય છે. હું તારી આજ્ઞા પૂર્ણ કરીશ.”

Verse 6

सूत उवाच । तद्वचश्च तदा श्रुत्वा ऋषिपत्नी तपस्विनी । प्रत्युवाच वचः प्रीत्या स्वयं सुचकिता द्विजाः

સૂત બોલ્યા—તે વચનો સાંભળીને તપસ્વિની ઋષિપત્ની, પોતે ચકિત થઈ, પ્રેમપૂર્વક દ્વિજોને પ્રત્યुत્તર આપવા લાગી.

Verse 7

अनसूयोवाच । का त्वं कमलपत्राक्षि कुतो वा त्वं समागता । तथ्यं ब्रूहि कृपां कृत्वा साध्वी सुप्रवदा सती

અનસૂયા બોલ્યાં—હે કમલપત્રાક્ષિ, તું કોણ છે? અને ક્યાંથી આવી છે? કૃપા કરીને સત્ય કહેજે; હે સાધ્વી, હે સત્યવતી, સ્પષ્ટ બોલ।

Verse 8

सूत उवाच । इत्युक्ते च तया तत्र मुनिपत्न्या मुनीश्वराः । सरिद्वरा दिव्यरूपा गंगा वाक्यमथाब्रवीत्

સૂત બોલ્યા—હે મુનિશ્રેષ્ઠો, ત્યાં મુનિપત્નીએ આમ કહ્યે પછી, દિવ્યરૂપા, નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગંગાએ ત્યારે વચન કહ્યું.

Verse 9

गंगोवाच । स्वामिनः सेवनं दृष्ट्वा शिवस्य च परात्मनः । साध्वि धर्मं च ते दृष्ट्वा स्थितास्मि तव सन्निधौ

ગંગા બોલ્યાં—હે સાધ્વી, પરમાત્મા ભગવાન શિવની તારી સેવા જોઈને અને તારો ધર્માચરણ જોઈને, હું તારા સાન્નિધ્યમાં આવીને સ્થિત છું.

Verse 10

अहं गंगा समायाता भजनात्ते शुचिस्मिते । वशीभूता ह्यहं जाता यदिच्छसि वृणीष्व तत्

હું ગંગા છું; હે શુચિસ્મિતે, તારા ભજનથી પ્રસન્ન થઈ અહીં આવી છું. હું તારી ઇચ્છાને વશ થઈ ગઈ છું—જે વર ઇચ્છે તે પસંદ કર.

Verse 11

सूत उवाच । इत्युक्ते गंगया साध्वी नमस्कृत्य पुरः स्थिता । उवाचेति जलं देहि चेत्प्रसन्ना ममाऽधुना

સૂત બોલ્યા—આવું કહી સાધ્વી ગંગાએ નમસ્કાર કરીને સામે ઊભી રહી કહ્યું—“જો તમે હવે મારા પર પ્રસન્ન હો, તો મને જળ આપો.”

Verse 12

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा गर्तं कुर्ष्विति साऽब्रवीत् । शीघ्रं चायाच्च तत्कृत्वा स्थिता तत्क्षणमात्रतः

આ વચન સાંભળી તેણીએ કહ્યું—“એક ખાડો ખોદો.” તે તરત આવીને તે કર્યું, અને તેણી માત્ર ક્ષણમાત્ર ત્યાં ઊભી રહી.

Verse 13

तत्र सा च प्रविष्टा च जलरूपमभूत्तदा । आश्चर्य्यं परमं गत्वा गृहीतं च जलं तया

ત્યાં પ્રવેશ કરીને તે ત્યારે જળરૂપ બની ગઈ. પરમ આશ્ચર્યમાં પડી તેણે તે જળ ગ્રહણ કર્યું.

Verse 14

उवाच वचनं चैतल्लोकानां सुखहेतवे । अनसूया मुनेः पत्नी दिव्यरूपां सरिद्वराम्

સર્વ લોકોના સુખ-કલ્યાણ માટે મુનિની પત્ની અનસૂયાએ દિવ્યરૂપે તેજસ્વી શ્રેષ્ઠ નદીને ઉદ્દેશીને આ વચન કહ્યું.

Verse 15

अनसूयोवाच । यदि त्वं सुप्रसन्ना मे वर्तसे च कृपामयि । स्थातव्यं च त्वया तावन्मत्स्वामी यावदा व्रजेत्

અનસૂયાએ કહ્યું—“હે કૃપામયી, જો તું ખરેખર મારા પર પ્રસન્ન હોય, તો મારા સ્વામી (પતિ) પ્રસ્થાન કરે ત્યાં સુધી તારે અહીં રહેવું પડશે.”

Verse 16

सूत उवाच । इति श्रुत्वानसूयाया वचनं सुखदं सताम् । गंगोवाच प्रसन्नाति ह्यत्रेर्दास्यसि मेऽनघे

સૂત બોલ્યા—અનસૂયાના સત્પુરુષોને સુખ આપતા શુભ વચનો સાંભળી ગંગા અત્યંત પ્રસન્ન થઈ બોલી—“હે નિષ્પાપે! તું અત્રિની પત્ની રૂપે મને જ અર્પિત થશ.”

Verse 17

इत्युक्ते च तया तत्र ह्यनपायि कृतन्तथा । स्वामिने तज्जलं दिव्यं दत्त्वा तत्पुरतः स्थिता

તેણે ત્યાં એમ કહ્યે પછી અચૂક એવી તેણીએ તેમ જ કર્યું. સ્વામીને તે દિવ્ય જળ અર્પણ કરીને તે તેમના સમક્ષ ઊભી રહી.

Verse 18

स ऋषिश्चापि सुप्रीत्या स्वाचम्य विधिपूर्वकम् । पपौ दिव्यं जलं तच्च पीत्वा सुखमवाप ह

એ ઋષિ પણ અત્યંત પ્રસન્ન થઈ વિધિપૂર્વક આચમન કરીને તે દિવ્ય જળ પી ગયા; પીધા પછી તેમણે સુખ અને શાંતિ પ્રાપ્ત કરી.

Verse 19

अहो नित्यं जलं यच्च पीयते तज्जलं न हि । विचार्येति च तेनाशु परितश्चावलोकितम्

“અહો! રોજ જે ‘જળ’ કહીને પીવામાં આવે છે, તે ખરેખર જળ નથી.” એમ વિચારી તેમણે સત્ય જાણવા તાત્કાલિક ચારે તરફ નજર કરી.

Verse 20

शुष्कान्वृक्षान्समालोक्य दिशो रूक्षतरास्तथा । उवाच तामृषिश्रेष्ठो न जातं वर्षणं पुनः

સૂકાં વૃક્ષો અને વધુ રુક્ષ થયેલી દિશાઓ જોઈ તે ઋષિશ્રેષ્ઠ બોલ્યા—“ફરી પણ વર્ષા થઈ નથી.”

Verse 21

तदुक्तं तत्समाकर्ण्य नेतिनेति प्रियान्तदा । तामुवाच पुनः सोऽपि जलं नीतं कुतस्त्वया

એ વાત સાંભળી પ્રિયાએ ત્યારે કહ્યું—“ના, ના.” પછી તેણે ફરી તેણીને પૂછ્યું—“આ પાણી તું ક્યાંથી લાવી છે?”

Verse 22

इत्युक्ते तु तदा तेन विस्मयं परमं गता । अनसूया स्वमनसि सचिन्ता तु मुनीश्वराः

તે એમ બોલતાં અનસૂયા પરમ આશ્ચર્યમાં પડી ગઈ; અને પૂજ્ય મુનિઓ પણ પોતાના મનમાં વિચારમગ્ન થયા।

Verse 23

निवेद्यते मया चेद्वै तदोत्कर्षो भवेन्मम । निवेद्यते यदा नैव व्रतभङ्गो भवेन्मम

જો હું વિધિપૂર્વક આનું નિવેદન કરું, તો એ જ મારો આધ્યાત્મિક ઉત્કર્ષ બને. પરંતુ જો કદી પણ નિવેદન ન કરું, તો પણ મારું વ્રતભંગ થતું નથી.

Verse 24

नोभयं च तथा स्याद्वै निवेद्यं तत्तथा मम । इति यावद्विचार्येत तावत्पृष्टा पुनः पुनः

“ભય ન રાખ; એ જ વાત મને નિશ્ચયે નિવેદન કર.” એમ કહી, તે જેટલો સમય વિચારતી રહી તેટલી વાર તેને ફરી ફરી પૂછવામાં આવ્યું.

Verse 25

अथानुग्रहतः शंभोः प्राप्तबुद्धिः पतिव्रता । उवाच श्रूयतां स्वामिन्यज्जातं कथयामि ते

પછી શંભુની કૃપાથી તે પતિવ્રતાને સમ્યક બુદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ. તે બોલી—“હે સ્વામિની, સાંભળો; હમણાં જ જે બન્યું છે તે હું તમને કહું છું.”

Verse 26

अनसूयोवाच । शंकरस्य प्रतापाच्च तवैव सुकृतैस्तथा । गंगा समागतात्रैव तदीयं सलिलन्त्विदम्

અનસૂયાએ કહ્યું—શંકરના પ્રતાપથી અને તારા પોતાના સંગ્રહિત પુણ્યથી ગંગા સ્વયં અહીં આવી છે; આ જળ એ જ તેની પવિત્ર ધારા છે.

Verse 27

सूत उवाच । एवं वचस्तदा श्रुत्वा मुनिर्विस्मयमानसः । प्रियामुवाच सुप्रीत्या शंकरं मनसा स्मरन्

સૂત બોલ્યા—એ વચનો સાંભળી મુનિનું મન આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું. મનમાં શંકરને સ્મરીને તેમણે અત્યંત પ્રીતિથી પોતાની પ્રિયાને કહ્યું.

Verse 28

अत्रिरुवाच । प्रिये सुन्दरि त्वं सत्यमथ वाचं व्यलीककाम् । ब्रवीषि च यथार्थं त्वं न मन्ये दुर्लभन्त्विदम्

અત્રિ બોલ્યા—પ્રિયે, સુંદરિ! તું સત્ય અને કપટરહિત વચન બોલે છે; તું યથાર્થ જ કહે છે. પરંતુ હું આને સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થતું માનતો નથી.

Verse 29

असाध्यं योगिभिर्यच्च देवैरपि सदा शुभे । तच्चैवाद्य कथं जातं विस्मयः परमो मम

હે શુભે! જે સદા યોગીઓથી પણ અને દેવોથી પણ અસાધ્ય છે, તે જ આજે કેવી રીતે થયું? મારું આશ્ચર્ય પરમ છે.

Verse 30

यद्येवं दृश्यते चेद्वै तन्मयेहं न चान्यथा । इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच पतिप्रिया

“જો ખરેખર એવું જ દેખાય છે, તો હું એ તત્ત્વમય જ છું—બીજું કંઈ નથી.” તે વચન સાંભળી પતિપ્રિયાએ પ્રતિઉત્તર આપ્યો.

Verse 31

अनसूयोवाच । आगम्यतां मया सार्द्धं त्वया नाथ महामुने । सरिद्वराया गंगाया द्रष्टुमिच्छा भवेद्यदि

અનસૂયા બોલ્યાં—હે નાથ, હે મહામુને! જો તમે નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગંગાનું દર્શન કરવા ઇચ્છો, તો મારી સાથે આવો।

Verse 32

सूत उवाच । इत्युक्त्वा तु समादाय पतिं तं सा पतिव्रता । गता द्रुतं शिवं स्मृत्वा यत्र गंगा सरिद्वरा

સૂત બોલ્યા—એમ કહી તે પતિવ્રતાએ પતિને સાથે લઈને, ભગવાન શિવનું સ્મરણ કરતાં, જ્યાં નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગંગા વહે છે ત્યાં ઝડપથી ગઈ।

Verse 33

दर्शयामास तां तत्र गंगां पत्ये पतिव्रता । गर्ते च संस्थितां तत्र स्वयं दिव्यस्वरूपिणीम्

ત્યાં તે પતિવ્રતાએ પોતાના પતિને દેવી ગંગાનું દર્શન કરાવ્યું; દેવી સ્વયં દિવ્ય તેજોમય સ્વરૂપે ત્યાંના ખાડામાં સ્થિત હતાં।

Verse 34

तत्र गत्वा ऋषिश्रेष्ठो गर्तं च जलपूरितम् । आकण्ठं सुन्दरं दृष्ट्वा धन्येयमिति चाब्रवीत्

ત્યાં જઈ ઋષિશ્રેષ્ઠે કણ્ઠ સુધી જળથી ભરાયેલો સુંદર ખાડો જોયો અને કહ્યું—“હું ધન્ય છું।”

Verse 35

किं मदीयं तपश्चैव किमन्येषां पुनस्तदा । इत्युक्तो मुनिशार्दूलो भक्त्या तुष्टाव तां तदा

“મારું તપ શું—અને ત્યારે બીજાઓનું તપ શું?” એમ કહેવાતાં મुनિશાર્દૂલે તે ક્ષણે ભક્તિપૂર્વક દેવીની સ્તુતિ કરી.

Verse 36

ततो हि स मुनिस्तत्र सुस्नातः सुभगे जले । आचम्य पुनरेवात्र स्तुतिं चक्रे पुनः पुनः

ત્યારે તે મુનિ ત્યાંના શુભ જળમાં સારી રીતે સ્નાન કરીને નિર્મળ થયો. પછી ફરી આચમન કરીને એ જ પવિત્ર સ્થાને વારંવાર સ્તુતિ કરવા લાગ્યો.

Verse 37

अनसूयापि संस्नाता सुन्दरे तज्जले तदा । नित्यं चक्रे मुनिः कर्म सानसूयापि सुव्रता

ત્યારે અનસૂયાએ પણ તે સુંદર જળમાં સ્નાન કર્યું. મુનિ નિયમિત નિત્યકર્મ કરતો રહ્યો અને સુવ્રતા અનસૂયાએ પણ તેમ જ કર્યું.

Verse 38

ततस्सोवाच तां गंगा गम्यते स्वस्थलं मया । इत्युक्ते च पुनः साध्वी तामुवाच सरिद्वराम्

પછી તેણે ગંગાને કહ્યું—“હું મારા યોગ્ય સ્થાને જાઉં છું.” એમ કહ્યા પછી સાધ્વીએ ફરી તે શ્રેષ્ઠ નદીને સંબોધી.

Verse 39

अनसूयोवाच । यदि प्रसन्ना देवेशि यद्यस्ति च कृपा मयि । त्वया स्थेयं निश्चलत्वादस्मिन्देवि तपोवने

અનસૂયાએ કહ્યું—“હે દેવેશી, જો તમે પ્રસન્ન હો અને જો મારી ઉપર કૃપા હોય, તો હે દેવી, આ તપોવનમાં નિશ્ચલ રહીને નિવાસ કરો.”

Verse 40

महतां च स्वभावश्च नांगीकृत्य परित्यजेत् । इत्युक्ता च करौ बद्ध्वा तां तुष्टाव पुनःपुनः

“મહાત્માઓના સ્વભાવને સ્વીકારીને તેને ત્યાગવું ન જોઈએ.” એમ કહ્યા પછી તેણે હાથ જોડીને ભક્તિપૂર્વક તેને વારંવાર સ્તુતિ કરી.

Verse 41

ऋषिश्चापि तथोवाच त्वया स्थेयं सरिद्वरे । सानुकूला भव त्वं हि सनाथान्देवि नः कुरु

પછી ઋષિએ પણ એમ કહ્યું—“હે દેવી, આ શ્રેષ્ઠ નદી-તીર્થ પર તારે જ સ્થિર રહેવું. તું અમારે પ્રત્યે અનુકૂળ અને કૃપાળુ થા, અને અમને સનાથ—નિશ્ચિત આશ્રયવાળા—કર.”

Verse 42

तदीयं तद्वचः श्रुत्वा रम्यं गंगा सरिद्वरा । प्रसन्नमानसा गंगाऽनसूयां वाक्यमब्रवीत्

તેના તે મનોહર વચન સાંભળી, નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી રમણીય ગંગા મનથી પ્રસન્ન થઈ અને પછી અનસૂયાને આ વચન બોલી.

Verse 43

गंगोवाच । शंकरार्चनसंभूतफलं वर्षस्य यच्छसि । स्वामिनश्च तदा स्थास्ये देवानामुपकारणात

ગંગાએ કહ્યું—“હે પ્રભુ, તમે શંકર-અર્ચનાથી ઉત્પન્ન થતું વર્ષભરનું ફળ આપો છો; તેથી દેવોના ઉપકાર માટે હું પણ તે સમયે ત્યાં સ્થિર રહીશ.”

Verse 44

तथा दानैर्न मे तुष्टिस्तीर्थस्नानैस्तथा च वै । यज्ञैस्तथाथ वा योगैर्यथा पातिव्रतेन च

દાન, તીર્થસ્નાન, યજ્ઞ અથવા યોગસાધનાથી હું એટલો પ્રસન્ન થતો નથી, જેટલો સદ્‌ગુણવતી પતિવ્રતા પત્નીના પાતિવ્રત્ય અને અડગ નિષ્ઠાથી થાઉં છું।

Verse 45

पतिव्रतां यथा दृष्ट्वा मनसः प्रीणनं भवेत् । तथा नान्यैरुपायैश्च सत्यं मे व्याहृतं सति

હે સતી! જેમ પતિવ્રતાને જોઈ મન પ્રસન્ન થાય છે, તેમ જ મારું મન પણ પ્રસન્ન થાય છે—બીજા કોઈ ઉપાયથી નહીં. હે સાધ્વી, આ સત્ય મેં તને કહ્યું છે।

Verse 46

पतिव्रतां स्त्रियं दृष्ट्वा पापनाशो भवेन्मम । शुद्धा जाता विशेषेण गौरीतुल्या पतिव्रता

પતિવ્રતા સ્ત્રીને જોઈને મારા પાપો નાશ પામે. હું વિશેષ રીતે શુદ્ધ થાઉં—આ પતિવ્રતા તો ગૌરીદેવી સમાન છે।

Verse 47

तस्माच्च यदि लोकस्य हिताय तत्प्रयच्छसि । तर्ह्यहं स्थिरतां यास्ये यदि कल्याणमिच्छसि

અતએવ જો તું લોકહિત માટે તે અર્પણ કરશ, તો હું સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરીશ—જો તું ખરેખર કલ્યાણ ઇચ્છતી હો।

Verse 48

सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वाऽनसूया सा पतिव्रता । गंगायै प्रददौ पुण्यं सर्वं तद्वर्षसंभवम्

સૂત બોલ્યા—આ વચન સાંભળી પતિવ્રતા અનસૂયાએ તે વર્ષથી ઉપજેલું સર્વ પુણ્ય દેવી ગંગાને અર્પણ કર્યું।

Verse 49

महतां च स्वभावो हि परेषां हितमावहेत् । सुवर्णं चन्दनं चेक्षुरसस्तत्र निदर्शनम्

મહાન પુરુષોનો સ્વભાવ જ પરહિત કરવો છે. સોનું, ચંદન અને ઇક્ષુરસ—અહીં તેના દૃષ્ટાંત છે।

Verse 50

एतद्दृष्ट्वानसूयं तत्कर्म पातिव्रतं महत् । प्रसन्नोभून्महादेवः पार्थिवादाविराशु वै

અનસૂયાના તે મહાન પાતિવ્રત્યધર્મયુક્ત કર્મને જોઈ મહાદેવ પ્રસન્ન થયા અને પાર્થિવ (મૃણ્મય) રૂપમાંથી તત્કાળ પ્રગટ થયા।

Verse 51

शंभुरुवाच । दृष्ट्वा ते कर्म साध्व्येतत् प्रसन्नोऽस्मि पतिव्रते । वरं ब्रूहि प्रिये मत्तो यतः प्रियतरासि मे

શંભુએ કહ્યું—હે સાધ્વી પતિવ્રતા! તારો આ સદ્ગુણકર્મ જોઈ હું પ્રસન્ન છું. પ્રિયે, મારી પાસે થી વર માગ; કારણ કે તું મને સર્વથી વધુ પ્રિય છે.

Verse 52

अथ तौ दम्पती शंभुमभूतां सुन्दराकृतिम् । पञ्चवक्त्रादिसंयुक्तं हरं प्रेक्ष्य सुविस्मितौ

પછી તે દંપતીએ શંભુને જોયા—અતિ સુંદર આકૃતિ ધરાવતા, પંચવક્ત્ર વગેરે દિવ્ય લક્ષણોથી યુક્ત હર; તેમને જોઈ તેઓ અત્યંત વિસ્મિત થયા।

Verse 53

नत्वा स्तुत्वा करौ बद्ध्वा महाभक्तिसमन्वितौ । अवोचेतां समभ्यर्च्य शंकरं लोकशंकरम्

તેઓ નમસ્કાર કરીને, સ્તુતિ કરીને, કર જોડીને મહાભક્તિથી યુક્ત થઈ, લોકમંગલકારી શંકરને વિધિવત્ પૂજીને પછી નિવેદન કર્યું।

Verse 54

दम्पती ऊचतुः । यदि प्रसन्नो देवेश प्रसन्ना जगदम्बिका । अस्मिंस्तपोवने तिष्ठ लोकानां सुखदो भव

દંપતીએ કહ્યું—હે દેવેશ! જો તમે પ્રસન્ન હો અને જગદંબિકા પણ પ્રસન્ન હોય, તો આ તપોવનમાં નિવાસ કરો અને લોકોને સુખ આપનાર બનો।

Verse 55

प्रसन्ना च तदा गंगा प्रसन्नश्च शिवस्तदा । उभौ तौ च स्थितौ तत्र यत्रासीदृषिसत्तमः

ત્યારે ગંગા પણ પ્રસન્ન થઈ અને શિવ પણ પ્રસન્ન થયા. જ્યાં શ્રેષ્ઠ ઋષિ હાજર હતા, તે જ સ્થાને તેઓ બંને સ્થિત રહ્યા।

Verse 56

अत्रीश्वरश्च नाम्नासीदीश्वरः परदुःखहा । गंगा सापि स्थिता तत्र तदा गर्तेथ मायया

ત્યાં ‘અત્રીશ્વર’ નામે પરદુઃખહારી ઈશ્વર વિરાજમાન હતા. ગંગા પણ ત્યાં જ હતી; ત્યારે માયાશક્તિથી તે ત્યાંના એક ગર્તમાં પ્રવેશી ગઈ।

Verse 57

तद्दिनं हि समारभ्य तत्राक्षय्यजलं सदा । हस्तमात्रे हि तद्गर्ते गंगा मन्दाकिनी ह्यभूत्

તે જ દિવસથી તે સ્થાને સદા અક્ષય જળપ્રવાહ રહ્યો. હાથમાત્રના નાના ગર્તમાં પવિત્ર ગંગા જ મન્દાકિની રૂપે પ્રગટ થઈ.

Verse 58

तत्रैव ऋषयो दिव्याः समाजग्मुस्सहांगनाः । तीर्थात्तीर्थाच्च ते सर्वे ते पुरा निर्गता द्विजाः

ત્યાં જ દિવ્ય ઋષિઓ પોતાની પત્નીઓ સાથે આવી પહોંચ્યા. અગાઉ નીકળેલા તે સર્વ દ્વિજ તીર્થથી તીર્થ સુધી યાત્રા કરીને ત્યાં એકત્ર થયા.

Verse 59

यवाश्च व्रीहयश्चैव यज्ञयागपरायणाः । युक्ता ऋषिवरैस्तैश्च होमं चक्रुश्च ते जनाः

યવ અને ચોખા લઈને, યજ્ઞ-યાગમાં પરાયણ એવા લોકો—શ્રેષ્ઠ ઋષિઓના યોગ્ય માર્ગદર્શનથી—હોમ કરવા લાગ્યા.

Verse 60

कर्मभिस्तैश्च संतुष्टा वृष्टिं चक्रुर्घनास्तदा । आनन्दः परमो लोके बभूवातिमुनीश्वराः

તે પુણ્ય કર્મોથી પ્રસન્ન થઈ મેઘોએ ત્યારે વરસાદ વરસાવ્યો. હે મુનિશ્રેષ્ઠ, આમ જગતમાં પરમાનંદ પ્રસરી ગયો.

Verse 61

अत्रीश्वरस्य माहात्म्यमित्युक्तं वः सुखावहम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं सर्वकामदं भक्ति वर्द्धनम्

અત્રીશ્વરના આ માહાત્મ્યને મેં તમને કહ્યું; તે સુખ અને કલ્યાણ આપનારું છે. તે ભોગ અને મોક્ષ આપે, સર્વ યોગ્ય કામનાઓ પૂરી કરે અને ભક્તિ વધારે છે.