Ghuśmā–Sudehā: Jealousy, Household Honor, and the Ethics of Śaiva Merit (गुश्मा–सुदेहा प्रसङ्गः)

Verse 1

सूत उवाच । पुत्रं दृष्ट्वा कनिष्ठाया ज्येष्ठा दुःखमुपागता । विरोधं सा चकाराशु न सहंती च तत्सुखम्

સૂતજી બોલ્યા—કનિષ્ઠાને પુત્ર થયો તે જોઈ જેઠી દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ. તે સુખ સહન ન થતાં તેણે તરત જ વિરોધ ઊભો કર્યો.

Verse 2

सर्वे पुत्रप्रसूतिं तां प्रशशंसुर्निरन्तरम् । तया तत्सह्यते न स्म शिशो रूपादिकं तथा

બધા લોકો તે પુત્રપ્રસૂતિની સતત પ્રશંસા કરતા રહ્યા. પરંતુ તેણી તે સહન ન કરી શકી; શિશુનું રૂપ વગેરે પણ તેને અસહ્ય લાગ્યું.

Verse 3

सुप्रियं तनयं तं च पित्रोस्सद्गुणभाजनम् । दृष्ट्वाऽभवत्तदा तस्या हृदयं तप्तमग्निवत्

પિતાના સદ્ગુણોનું પાત્ર એવા અતિપ્રિય પુત્રને જોઈ તેણીનું હૃદય તે ક્ષણે અગ્નિથી દગ્ધ થયેલાં જેવું દહન થયું.

Verse 4

एतस्मिन्नंतरे विप्राः कन्यां दातुं समागताः । विवाहं तस्य तत्रैव चकार विधिवच्च सः

આ દરમિયાન વિપ્રો કન્યાદાન માટે ત્યાં એકત્ર થયા. અને તેણે એ જ સ્થળે શાસ્ત્રવિધિ મુજબ તેનું વિવાહકર્મ કર્યું.

Verse 5

सुधर्मा घुश्मया सार्द्धमानन्दं परमं गतः । सर्वे संबंधिनस्तस्यां घुश्मायां मानमादधुः

સુધર્મા ઘુશ્મા સાથે પરમાનંદને પ્રાપ્ત થયો. ત્યારબાદ સર્વ સંબંધીઓએ ઘુશ્મા પર માન-સન્માન અને આદર સ્થાપિત કર્યો.

Verse 6

तं दृष्ट्वा सा सुदेहा हि मनसि ज्वलिता तदा । अत्यन्तं दुःखमापन्ना हा हतास्मीति वादिनी

તેને જોઈને સુદેહાનું મન અંદરથી જ્વલિત થયું. અત્યંત દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ તે બોલી—“હાય, હું નાશ પામી!”

Verse 7

सुधर्म्मा गृहमागत्य वधूं पुत्रं विवाहितम् । उत्साहं दर्शयामास प्रियाभ्यां हर्षयन्निव

સુધર્મા ઘરે આવી, પુત્રનું લગ્ન થયેલું અને વહુ હાજર જોઈ, પ્રિયજનોને આનંદિત કરતો હોય તેમ મહાન ઉત્સાહ દર્શાવ્યો.

Verse 8

अभवद्धर्षिता घुष्मा सुदेहा दुःखमागता । न सहंती सुखं तच्च दुःखं कृत्वापतद्भुवि

ઘુષ્મા હર્ષિત થઈ, પરંતુ સુદેહા દુઃખમાં ડૂબી ગઈ. તે સુખ સહન ન થતાં, તેને દુઃખમાં ફેરવી તે ધરતી પર પડી ગઈ.

Verse 9

घुश्माऽवदद्वधूपुत्रौ त्वदीयौ न मदीयकौ । वधूः पुत्रश्च तां प्रीत्या प्रसूं श्वश्रममन्यत

ઘુષ્માએ કહ્યું—“વહુ અને પુત્ર તારા છે, મારા નથી.” પ્રેમથી વહુ અને પુત્ર બન્નેએ તે જનનીને જ સાસુ માની.

Verse 10

भर्त्ता प्रियां तां ज्येष्ठां च मेने नैव कनिष्ठिकाम् । तथापि सा तदा ज्येष्ठा स्वान्तर्मलवती ह्यभूत्

પતિએ તે પ્રિય પત્નીને કનિષ્ઠા નહીં, જ્યેષ્ઠા જ માની. છતાં તે સમયે ‘જ્યેષ્ઠા’ કહેવાતી હોવા છતાં તેનું અંતર મલિનતાથી દૂષિત બન્યું.

Verse 11

एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सा सुदेहा च दुःखिनी । हृदये संचिचिन्तेति दुःखशांतिः कथं भवेत्

એક દિવસ, તે મોટી સ્ત્રી સુદેહા, દુઃખથી પીડિત થઈને, પોતાના હૃદયમાં ઊંડાણપૂર્વક વિચારવા લાગી: 'આ દુઃખની શાંતિ કેવી રીતે થશે?'

Verse 12

सुदेहोवाच । मदीयो हृदयाग्निश्च घुश्मानेत्रजलेन वै । भविष्यति ध्रुवं शांतो नान्यथा दुःखजेन हि

સુદેહાએ કહ્યું: 'ચોક્કસપણે, મારા હૃદયની અગ્નિ ઘુશ્માની આંખોના આંસુથી જ શાંત થશે. આ સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો નથી, કારણ કે તે સાચા દુઃખમાંથી ઉત્પન્ન થશે.'

Verse 13

अतोऽहं मारयाम्यद्य तत्पुत्रं प्रियवादिनम् । अग्रे भावि भवेदेवं निश्चयः परमो मम

તેથી, આજે હું તે પ્રિય બોલનારા પુત્રને મારી નાખીશ. ભવિષ્યમાં જે થવાનું હશે તે થશે; આ મારો પરમ નિશ્ચય છે.

Verse 14

सूत उवाच । कदर्य्याणां विचारश्च कृत्याकृत्ये भवेन्नहि । कठोरः प्रायशो विप्राः सापत्नो भाव आत्महा

સૂત બોલ્યા: કંજૂસ લોકોમાં શું કરવું અને શું ન કરવું તેનો વિવેક હોતો નથી. હે બ્રાહ્મણો, તેઓ કઠોર હૃદયના અને ઈર્ષાળુ હોય છે.

Verse 15

एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सुप्तं पुत्रं वधूयुतम् । चिच्छिदे निशि चांगेषु गृहीत्वा छुरिकां च सा

એક દિવસે તે મોટી સ્ત્રીએ હાથમાં છરી લઈને રાત્રે પોતાના સૂતેલા પુત્રના અંગો કાપી નાખ્યા, જે તેની પત્ની સાથે સૂતો હતો.

Verse 16

सर्वांगं खण्डयामास रात्रौ घुश्मासुतस्य सा । नीत्वा सरसि तत्रैवाक्षिपद्दृप्ता महाबला

તે અભિમાની અને મહાબલી સ્ત્રીએ રાત્રે ઘુશ્માના પુત્રના અંગ-અંગ કાપી નાખ્યા; પછી તેને લઈ જઈને તે જ સરોવરમાં ફેંકી દીધો.

Verse 17

यत्र क्षिप्तानि लिंगानि घुश्मया नित्यमेव हि । तत्र क्षिप्त्वा समायाता सुष्वाप सुखमागता

જ્યાં ઘુશ્મા દરરોજ લિંગોનું વિસર્જન કરતી હતી, ત્યાં જ તેણે પણ તેમને ફેંકી દીધા; અને પાછા આવીને સુખપૂર્વક સૂઈ ગઈ.

Verse 18

प्रातश्चैव समुत्थाय घुश्मा नित्यं तथाकरोत् । सुधर्मा च स्वयं श्रेष्ठो नित्यकर्म समाचरत्

દરરોજ વહેલી સવારે ઉઠીને ઘુશ્મા તેના નિત્યકર્મ કરતી હતી. શ્રેષ્ઠ સુધર્મા પણ તેના નિર્ધારિત કર્તવ્યોનું પાલન કરતા હતા.

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे सा च ज्येष्ठा कार्यं गृहस्य वै । चकारानन्दसंयुक्ता सुशांतहृदयानला

આ દરમિયાન, તે મોટી સ્ત્રી આનંદપૂર્વક અને શાંત હૃદયથી ઘરના કાર્યો કરવા લાગી.

Verse 20

प्रातःकाले समुत्थाय वधूश्शय्यां विलोक्य सा । रुधिरार्द्रां देहखंडैर्युक्तां दुःखमुपागता

સવારે ઉઠીને જ્યારે તેણે વહુની પથારી જોઈ, ત્યારે તેને લોહીથી લથપથ અને શરીરના ટુકડાઓથી ભરેલી જોઈને તે અત્યંત દુઃખી થઈ.

Verse 21

श्वश्रूं निवेदयामास पुत्रस्ते च कुतो गतः । शय्या च रुधिरार्द्रा वै दृश्यंते देहखंडकाः

તેણે પોતાની સાસુને જણાવ્યું: "તમારો પુત્ર ક્યાં ગયો છે? ખરેખર, પથારી લોહીથી લથબથ છે અને શરીરના ટુકડા દેખાઈ રહ્યા છે."

Verse 22

हा हतास्मि कृतं केन दुष्टं कर्म शुचिव्रते । इत्युच्चार्य रुरोदातिविविधं तत्प्रिया च सा

"હાય, હું લૂંટાઈ ગઈ! હે પવિત્ર વ્રતવાળી, આ દુષ્ટ કર્મ કોણે કર્યું?"—એમ કહીને તે સ્ત્રી અનેક પ્રકારે વિલાપ કરવા લાગી.

Verse 23

ज्येष्ठा दुःखं तदापन्ना हा हतास्मि किलेति च । बहिर्दुःखं चकारासौ मनसा हर्षसंयुता

ત્યારે મોટી પત્નીએ "હાય, હું ખરેખર લૂંટાઈ ગઈ" એમ કહીને દુઃખ વ્યક્ત કર્યું. તેણે બહારથી દુઃખ બતાવ્યું, પણ મનમાં તે હર્ષથી ભરેલી હતી.

Verse 24

घुश्मा चापि तदा तस्या वध्वा दुखं निशम्य सा । न चचाल व्रतात्तस्मान्नित्यपार्थिवपूजनात्

ત્યારે ઘુશ્માએ પણ પોતાની વહુનું દુઃખ સાંભળીને પોતાના તે નિત્ય પાર્થિવ શિવલિંગ પૂજનના વ્રતથી વિચલિત થઈ નહીં.

Verse 25

मनश्चैवोत्सुकं नैव जातं तस्या मनागपि । भर्तापि च तथैवासीद्यावद्व्रतविधिर्भवेत्

તેણું મન જરાય અશાંત થયું નહીં; અને વ્રતવિધિ ચાલતી રહી ત્યાં સુધી પતિ પણ એ જ રીતે સ્થિર રહ્યો।

Verse 26

मध्याह्ने पूजनांते च दृष्ट्वा शय्यां भयावहाम् । तथापि न तदा किञ्चित्कृतं दुःखं हि घुश्मया

મધ્યાહ્ને પૂજા પૂર્ણ થયા પછી તેણે ભયંકર શય્યા જોઈ. છતાં પણ તે સમયે ઘુશ્માએ દુઃખથી પ્રેરાઈ કંઈ કર્યું નહીં; શોકમાં ડૂબી ન ગઈ.

Verse 27

येनैव चार्पितश्चायं स वै रक्षां करिष्यति । भक्तप्रियस्स विख्यातः कालकालस्सतां गतिः

જેનાં માટે આ અર્પણ થયું છે તે જ નિશ્ચયે રક્ષા કરશે. તે ભક્તપ્રિય તરીકે પ્રસિદ્ધ, ‘કાળનો પણ કાળ’ અને સજ્જનોની પરમ ગતિ છે.

Verse 28

यदि नो रक्षिता शंभुरीश्वरः प्रभुरेकलः । मालाकार इवासौ यान्युङ्क्ते तान्वियुनक्ति च

જો અમારા રક્ષક એકમાત્ર પ્રભુ ઈશ્વર શંભુ હોય, તો તે માળાકારની જેમ જેને ઇચ્છે તેને જોડે છે અને ફરી અલગ પણ કરે છે.

Verse 29

अद्य मे चिंतया किं स्यादिति तत्त्वं विचार्य सा । न चकार तदा दुःखं शिवे धैर्यं समागता

“આજે મારી ચિંતા કરીને શું થશે?” એમ તત્ત્વ વિચારતાં તેણે ત્યારે દુઃખ ન કર્યું; શિવમાં શરણ લઈને તે ધૈર્ય અને સ્થિરતા પામી.

Verse 30

पार्थिवांश्च गृहीत्वा सा पूर्ववत्स्वस्थमानसा । शंभोर्नामान्युच्चरंती जगाम सरसस्तटे

તે પાર્થિવ (લિંગ) હાથમાં લઈને, પૂર્વવત્ શાંત-સ્થિર મનથી, શંભુના નામો ઉચ્ચારતી સરોવરના કાંઠે ગઈ.

Verse 31

क्षिप्त्वा च पार्थिवांस्तत्र परावर्त्तत सा यदा । तदा पुत्रस्तडागस्थो दृश्यते स्म तटे तया

ત્યાં પાર્થિવ અર્પણો નાખીને જ્યારે તે પાછી વળી, ત્યારે તેણે તળાવમાં રહેલો પોતાનો પુત્ર કિનારે પ્રગટ થયેલો જોયો.

Verse 32

पुत्र उवाच । मातरेहि मिलिष्यामि मृतोऽहं जीवितोऽधुना । तव पुण्यप्रभावाद्धि कृपया शंकरस्य वै

પુત્રે કહ્યું—માતા, નિશ્ચયે હું તને મળીશ. હું મરેલો હતો, પણ હવે જીવિત છું—તારા પુણ્યપ્રભાવથી અને ખરેખર શંકરના કરુણાથી.

Verse 33

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसहितायां धुश्मेशज्योतिर्लिंगोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના ચોથા ભાગ કોટિરુદ્રસંહિતામાં “ધુશ્મેશ જ્યોતિર્લિંગની ઉત્પત્તિના માહાત્મ્યનું વર્ણન” નામનો ત્રેત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

Verse 34

एतस्मिन्समये तत्र स्वाविरासीच्छिवो द्रुतम् । ज्योतिरूपो महेशश्च संतुष्टः प्रत्युवाच ह

એ જ ક્ષણે ત્યાં શિવ ત્વરિત સ્વયં પ્રગટ થયા. જ્યોતિરૂપ મહેશ પ્રસન્ન થઈને પ્રત્યुत્તરમાં બોલ્યા.

Verse 35

शिव उवाच । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि दुष्टया मारितो ह्ययम् । एनां च मारयिष्यामि त्रिशूलेन वरानने

શિવે કહ્યું—“હું પ્રસન્ન છું; વર કહો. આ તો તે દુષ્ટ સ્ત્રી દ્વારા મારાયો છે; હે સુમુખી, હું તેને પણ ત્રિશૂલથી સંહાર કરીશ.”

Verse 36

सूत उवाच । पुरा तदा वरं वव्रे सुप्रणम्य शिवं नता । रक्षणीया त्वया नाथ सुदेहेयं स्वसा मम

સૂત બોલ્યા—પૂર્વકાળે તેણીએ ત્યારે એક વર માગ્યો. શિવને ગાઢ પ્રણામ કરીને દંડવત થઈ બોલી—“હે નાથ, મારી બહેન સુદેહાનું તમે રક્ષણ કરો.”

Verse 37

शिव उवाच । अपकारः कृतस्तस्यामुपकारः कथं त्वया । क्रियते हननीया च सुदेहा दुष्टकारिणी

શિવ બોલ્યા—“તેણે તારો અપકાર કર્યો છે; તો તું તેની ઉપર ઉપકાર કેવી રીતે કરે છે? દુષ્ટકર્મ કરનારી એ સુદેહા વધને યોગ્ય છે.”

Verse 38

घुश्मोवाच । तव दर्शनमात्रेण पातकं नैव तिष्ठति । इदानीं त्वां च वै दृष्ट्वा तत्पापं भस्मतां व्रजेत्

ઘુષ્મા બોલી—“તમારા દર્શનમાત્રથી પાપ ટકી શકતું નથી. હવે તો તમને જોઈને એ પાપ નિશ્ચયે ભસ્મ થઈ જશે.”

Verse 39

अपकारेषु यश्चैव ह्युपकारं करोति च । तस्य दर्शनमात्रेण पापं दूरतरं व्रजेत्

જે અપકાર કરનારાઓ પ્રત્યે પણ ઉપકાર કરે છે, એવા પુરુષના દર્શનમાત્રથી પાપ બહુ દૂર ચાલ્યું જાય છે.

Verse 40

इति श्रुतं मया देव भगवद्वाक्यमद्भुतम् । तस्माच्चैवं कृतं येन क्रियतां च सदाशिव

હે દેવ! મેં ભગવાનના અદ્ભુત વચન આમ જ સાંભળ્યા છે. તેથી, હે સદાશિવ! તમે જેમ કહ્યું છે તેમ તે યોગ્ય રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવે.

Verse 41

सूत उवाच । इत्युक्तस्तु तया तत्र प्रसन्नोऽत्यभवत्पुनः । महेश्वरः कृपासिंधुः समूचे भक्तवत्सलः

સૂત બોલ્યા—તેણે ત્યાં એમ કહ્યે પછી મહેશ્વર ફરી અતિ પ્રસન્ન થયા; તેઓ કૃપાસાગર અને ખરેખર ભક્તવત્સલ છે.

Verse 42

शिव उवाच । अन्यद्वरं ब्रूहि घुश्मे ददामि च हितं तव । त्वद्भक्त्या सुप्रसन्नोऽस्मि निर्विकारस्वभावतः

શિવ બોલ્યા—હે ઘુષ્મા! બીજો વર માગ; તારા માટે જે ખરેખર હિતકારક છે તે હું આપીશ. તારી ભક્તિથી હું અતિ પ્રસન્ન છું; કારણ કે મારો સ્વભાવ નિર્વિકાર છે.

Verse 43

सूत उवाच । सोवाच तद्वचश्श्रुत्वा यदि देयो वरस्त्वया । लोकानां चैव रक्षार्थमत्र स्थेयं मदाख्यया

સૂત બોલ્યા—તે વચન સાંભળી તેણે કહ્યું: “જો તમે વર આપશો, તો લોકોના રક્ષણ માટે અહીં મારા નામથી નિવાસ કરો.”

Verse 44

तदोवाच शिवस्तत्र सुप्रसन्नो महेश्वरः । स्थास्येऽत्र तव नाम्नाहं घुश्मेशाख्यस्सुखप्रदः

ત્યારે પરમ પ્રસન્ન મહેશ્વર ભગવાન શિવ ત્યાં બોલ્યા— “આ જ સ્થાને હું તારા નામને ધારણ કરીને ‘ઘુસ્મેશ’ નામે નિવાસ કરીશ અને સુખ તથા શિવકલ્યાણ પ્રદાન કરીશ।”

Verse 45

घुश्मेशाख्यं सुप्रसिद्धं लिंगं मे जायतां शुभम् । इदं सरस्तु लिंगानामालयं जायतां सदा

મારું આ શુભ લિંગ ‘ઘુસ્મેશ’ નામે સુપ્રસિદ્ધ થાઓ. અને આ સરોવર સદા લિંગોનું પવિત્ર આલય તથા નિવાસસ્થાન બની રહે.

Verse 46

तस्माच्छिवालयं नाम प्रसिद्धं भुवनत्रये । सर्वकामप्रदं ह्येतद्दर्शनात्स्यात्सदा सरः

અતએવ ‘શિવાલય’ નામે આ પવિત્ર સ્થાન ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ છે. આ સર્વ કામનાઓ આપે છે; તેના દર્શનમાત્રથી જ આ સરોવર સદા મંગળ પ્રદાન કરે છે.

Verse 47

तव वंशे शतं चैकं पुरुषावधि सुव्रते । ईदृशाः पुत्रकाः श्रेष्ठा भविष्यंति न संशयः

હે સુવ્રતે! તમારા વંશમાં ક્રમશઃ એકસો એક પુરુષો થશે. આવા શ્રેષ્ઠ સ્વભાવવાળા પુત્રો નિશ્ચયે જન્મશે—એમાં સંશય નથી.

Verse 48

सुस्त्रीकास्सुधनाश्चैव स्वायुष्याश्च विचक्षणाः । विद्यावंतो ह्युदाराश्च भुक्तिमुक्तिफलाप्तये

તેમને સતી-સુશીલ પત્ની, ધનસંપત્તિ, દીર્ઘ આયુષ્ય અને વિવેક પ્રાપ્ત થાય છે. તેઓ વિદ્યાવાન અને ઉદાર બની ભુક્તિ તથા મુક્તિ—બન્ને ફળો મેળવે છે.

Verse 49

शतमेकोत्तरं चैव भविष्यंति गुणाधिकाः । ईदृशो वंशविस्तारो भविष्यति सुशोभनः

નિશ્ચયે એકસો એક વંશજો થશે, જે ઉત્તમ ગુણોથી યુક્ત હશે. આ રીતે વંશવિસ્તાર અતિ શોભન અને કીર્તિમાન બનશે.

Verse 50

सूत उवाच । इत्युक्त्वा च शिवस्तत्र लिंगरूपोऽभवत्तदा । घुश्मेशो नाम विख्यातः सरश्चैव शिवालयम्

સૂતે કહ્યું: આમ કહીને શિવ ત્યાં ત્યારે લિંગરૂપે પ્રગટ થયા. તેઓ ‘ઘુસ્મેશ’ નામે વિખ્યાત થયા અને તે સરોવર પણ ‘શિવાલય’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું.

Verse 51

सुधर्मा स च घुश्मा च सुदेहा च समागताः । प्रदक्षिणं शिवस्याशु शतमेकोत्तरं दधुः

પછી સુધર્મા, ઘુસ્મા અને સુદેહા એકત્ર થયા અને તરત જ ભક્તિભાવથી ભગવાન શિવની એકસો એક પ્રદક્ષિણાઓ કરી.

Verse 52

पूजां कृत्वा महेशस्य मिलित्वा च परस्परम् । हित्वा चांतर्मलं तत्र लेभिरे परमं सुखम्

મહેશની પૂજા કરીને અને પરસ્પર સૌહાર્દથી મળીને, તેમણે ત્યાં જ અંતર્મલ ત્યજી પરમ સુખ પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 53

पुत्रं दृष्ट्वा सुदेहा सा जीवितं लज्जिताभवत् । तौ क्षमाप्याचरद्विप्रा निजपापापहं व्रतम्

પુત્રને જોઈ બ્રાહ્મણી સુદેહા પોતાના જીવનથી પણ લજ્જિત થઈ. તે બંને પાસે ક્ષમા માગીને તેણે પોતાના પાપો નાશ કરનાર વ્રત આચર્યું।

Verse 54

घुश्मेशाख्यमिदं लिंगमित्थं जातं मुनीश्वराः । तं दृष्ट्वा पूजयित्वा हि सुखं संवर्द्धते सदा

હે મુનીશ્વરો, આ રીતે આ લિંગ ‘ઘુસ્મેશ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું. તેનું દર્શન કરીને પૂજન કરવાથી સદા સુખ અને કલ્યાણ વધે છે।

Verse 55

इति वश्च समाख्याता ज्योतिर्लिंगावली मया । द्वादशप्रमिता सर्वकामदा भुक्ति मुक्तिदा

આ રીતે મેં તમને જ્યોતિર્લિંગોની પવિત્ર શ્રેણી વર્ણવી—તે બાર સંખ્યાની છે; તે સર્વ સદ્કામનાઓ પૂર્ણ કરે છે અને ભુક્તિ તથા મુક્તિ આપે છે।

Verse 56

एतज्ज्योतिर्लिंगकथां यः पठेच्छृणुयादपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो भुक्तिं मुक्तिं च विंदति

જે આ જ્યોતિર્લિંગકથા વાંચે છે અથવા સાંભળે પણ છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને પરમ પતિ ભગવાન શિવની કૃપાથી ભુક્તિ તથા મુક્તિ બંને મેળવે છે।