Kāmarūpeśvara’s Trial and Śiva’s Hidden Protection (कামरूपेश्वर-रक्षा-प्रसङ्गः)
આ અધ્યાયમાં સૂત કામરૂપેશ્વર નામના શિવભક્ત પર આવેલા સંકટનું વર્ણન કરે છે. ભક્તરક્ષાર્થે શિવ ગણો સાથે ગુપ્ત રીતે નજીક રહે છે—છુપાયેલી હોવા છતાં દૈવી સાન્નિધ્ય કાર્યકર છે, એ મુખ્ય ભાવ. એક રાક્ષસને ખબર પડે છે કે એક રાજા ‘તમારા માટે’ આભિચારિક કર્મ કરી રહ્યો છે; તેથી લોભ‑ક્રોધમાં તે શસ્ત્ર ધારણ કરીને રાજાને સામનો કરે છે. નમૂના શ્લોકોમાં રાક્ષસનું નામ ભીમ છે; તે હિંસાની ધમકી આપી સત્ય માંગે છે. કામરૂપેશ્વર અંદરથી શંકર પર અડગ વિશ્વાસ રાખીને નિર્ભય રહે છે. પ્રારબ્ધની અનિવાર્યતા અને શિવની કરુણા‑રક્ષા વચ્ચેનું તત્ત્વ દર્શાવી, ભક્તિ ભયને શરણાગતિમાં ફેરવે છે અને શિવની ગુપ્ત મદદ ગણો સાથે પ્રગટ થઈ સંકટ નિવારે છે.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । शिवोऽपि च गणैस्सार्द्धं जगाम हितकाम्यया । स्वभक्तनिकटं गुप्तस्तस्थौ रक्षार्थमादरात्
સૂત બોલ્યા—હિતની ઇચ્છાથી ભગવાન શિવ પણ પોતાના ગણો સાથે ત્યાં ગયા. ભક્તની રક્ષા માટે તેઓ ગુપ્તરૂપે ભક્તની નજીક આદરપૂર્વક સ્થિર રહ્યા.
Verse 2
एतस्मिन्नन्तरे तत्र कामरूपेश्वरेण च । अत्यंतं ध्यानमारब्धं पार्थिवस्य पुरस्तदा
આ દરમિયાન ત્યાં કામરૂપેશ્વરે તે સમયે પૃથ્વીપતિ રાજાના સમક્ષ અત્યંત ગાઢ અને અચલ ધ્યાન આરંભ્યું.
Verse 3
केनचित्तत्र गत्वा च राक्षसाय निवेदितम् । राजा किंचित्करोत्येवं त्वदर्थं ह्याभिचारिकम्
કોઈક ત્યાં જઈ રાક્ષસને નિવેદન કર્યું—“રાજા કંઈક કરી રહ્યો છે; ખરેખર, તારા હિતે (તારા વિરુદ્ધ) અભિચાર કરી રહ્યો છે।”
Verse 4
सूत उवाच । राक्षसस्स च तच्छुत्वा क्रुद्धस्तद्धननेच्छया । गृहीत्वा करवालं च जगाम नृपतिं प्रति
સૂત બોલ્યા—તે સાંભળીને રાક્ષસ ક્રોધિત થયો અને તેને મારવાની ઇચ્છાથી, તલવાર હાથમાં લઈને રાજા તરફ ગયો।
Verse 5
तद्दृष्ट्वा राक्षसस्तत्र पार्थिवादि स्थितं च यत् । तदर्थं तत्स्वरूपं च दृष्ट्वा किंचित्करोत्यसौ
ત્યાં માટી વગેરે વડે સ્થાપિત (લિંગ-ચિહ્ન) જોઈ, તેનો હેતુ અને સ્વરૂપ જાણી, તે રાક્ષસ પણ પ્રતિઉત્તરરૂપે કંઈક કરવા લાગ્યો।
Verse 6
अत एनं बलादद्य हन्मि सोपस्करं नृपम् । विचार्येति महाक्रुद्धो राक्षसः प्राह तं नृपम्
“અતએવ આજે હું આ રાજાને તેના સર્વ ઉપકરણો સહિત બળપૂર્વક મારી નાખીશ.” એમ નક્કી કરીને મહાક્રોધે રાક્ષસે રાજાને કહ્યું.
Verse 7
भीम उवाच । रेरे पार्थिव दुष्टात्मन्क्रियते किं त्वयाधुना । सत्यं वद न हन्यां त्वामन्यथा हन्मि निश्चितम्
ભીમ બોલ્યો— “અરે દुष્ટાત્મા રાજા! તું અત્યારે શું કરે છે? સત્ય બોલ; તો હું તને નહીં મારું, નહીંતર નિશ્ચયે મારી નાખીશ.”
Verse 8
सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य कामरूपेश्वरश्च सः । मनसीति चिचिन्ताशु शिवविश्वासपूरितः
સૂત બોલ્યા—તે વચન સાંભળીને કામરૂપેશ્વરનું મન શિવમાં અચલ વિશ્વાસથી પરિપૂર્ણ થયું. તેણે તરત જ મનમાં વિચાર્યું—“એવું જ છે.”
Verse 9
भविष्यं यद्भवत्येव नास्ति तस्य निवर्तकः । प्रारब्धाधीनमेवात्र प्रारब्धस्स शिवः स्मृतः
જે થવાનું છે તે નિશ્ચયે થાય છે; તેને કોઈ પાછું ફેરવી શકતું નથી. અહીં બધું પ્રારબ્ધના અધિન છે, અને એ જ પ્રારબ્ધને ‘શિવ’ તરીકે સ્મરવામાં આવે છે.
Verse 10
कृपालुश्शंकरश्चात्र पार्थिवे वर्तते ध्रुवम् । मदर्थं न करोतीह कुतः कोयं च राक्षसः
અહીં પાર્થિવ લિંગમાં કૃપાળુ શંકર નિશ્ચયે વિરાજે છે. છતાં તેઓ મારા હિત માટે અહીં કંઈ કરતા નથી—તો આ કોણ રાક્ષસ કેવી રીતે થઈ શકે?
Verse 11
स्वानुरूपां प्रतिज्ञां स सत्यं चैव करिष्यति । सत्यप्रतिज्ञो भगवाञ्छिवश्चेति श्रुतौ श्रुतः
તે પોતાની યોગ્ય પ્રતિજ્ઞાને નિશ્ચયે સત્ય કરશે; તે અવશ્ય પૂર્ણ થશે. શ્રુતિમાં સાંભળ્યું છે કે ભગવાન શિવ ‘સત્યપ્રતિજ્ઞ’ છે.
Verse 12
मम भक्तं यदा कश्चित्पीडयत्यतिदारुणः । तदाहं तस्य रक्षार्थं दुष्टं हन्मि न संशयः
જ્યારે કોઈ અત્યંત ક્રૂર બની મારા ભક્તને પીડાવે છે, ત્યારે તેની રક્ષા માટે હું તે દુષ્ટનો સંહાર કરું છું—એમાં શંકા નથી.
Verse 13
एवं धैर्य्यं समालंब्य ध्यात्वा देवं च शंकरम् । प्रार्थयामास सद्भक्त्या मनसैव रसेश्वरः
આ રીતે ધૈર્ય ધારણ કરીને રસેશ્વરે દેવ શંકરનું ધ્યાન કર્યું અને સદ્ભક્તિથી મનમાં જ પ્રાર્થના કરી.
Verse 14
त्वदीयोऽस्मि महाराज यथेच्छसि तथा कुरु । सत्यं च वचनं ह्यत्र ब्रवीमि कुरु मे हितम्
મહારાજ, હું તમારો જ છું; જેમ ઇચ્છો તેમ કરો. અહીં હું સત્ય વચન કહું છું—મારું હિત કરો.
Verse 15
एवं मनसि स ध्यात्वा सत्यपाशेन मंत्रितः । प्राह सत्यं वचो राजा राक्षसं चावमानयन्
આ રીતે મનમાં વિચાર કરીને અને ‘સત્યપાશ’થી અંતરમાં દૃઢ બની, રાજાએ સત્ય વચન કહ્યું અને રાક્ષસને ઠપકો આપી અપમાનિત કર્યો.
Verse 16
नृप उवाच । भजामि शंकरं देवं स्वभक्तपरिपालकम् । चराचराणां सर्वेषामीश्वरं निर्विकारकम्
રાજા બોલ્યા—હું શંકર દેવનું ભજન કરું છું, જે પોતાના ભક્તોની રક્ષા કરે છે. ચર-અચર સર્વનો ઈશ્વર અને સદા નિર્વિકાર છે.
Verse 17
सूत उवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा कामरूपेश्वरस्य सः । क्रोधेन प्रचलद्गात्रो भीमो वचनमब्रवीत्
સૂત બોલ્યા—કામરૂપેશ્વરના તે વચન સાંભળીને ભીમ ક્રોધથી અંગ કંપતાં જવાબમાં બોલ્યો.
Verse 18
भीम उवाच । शंकरस्ते मया ज्ञातः किं करिष्यति वै मम । यो मे पितृव्यकेनैव स्थापितः किंकरो यथा
ભીમ બોલ્યો—તમારો શંકર મને સારી રીતે જાણીતો છે; તે મારું શું કરી શકશે? મારા પિતૃવ્યે જ મને તેના અધિકાર હેઠળ, દાસ સમાન, સ્થાપિત કર્યો છે।
Verse 19
तद्बलं हि समाश्रित्य विजेतुं त्वं समीहसे । तर्हि त्वया जितं सर्वं नात्र कार्या विचारणा
એ જ બળનો આશ્રય લઈને તું વિજય ઇચ્છે છે. તો પછી તારા દ્વારા સર્વ જ જીતાઈ ગયું—અહીં વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી।
Verse 20
यावन्मया न दृष्टो हि शंकरस्त्वत्प्रपालकः । तावत्त्वं स्वामिनं मत्वा सेवसे नान्यथा क्वचित्
જ્યાં સુધી મેં તારા રક્ષક શંકરને જોયો ન હતો, ત્યાં સુધી તું એને જ સ્વામી માની સેવા કરતો રહ્યો; કદી અન્યથા નહીં।
Verse 21
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां भीमेश्वरज्योतिर्लिङ्गोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नामैकविंशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના ચોથા ભાગ કોટિરુદ્રસંહિતામાં ‘ભીમેશ્વર જ્યોતિર્લિંગની ઉત્પત્તિ તથા મહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 22
अन्यथा हि भयं तेऽद्य भविष्यति न संशयः । स्वामिनस्ते करं तीक्ष्णं दास्येऽहं भीमविक्रमः
નહીંતર આજે નિઃસંદેહ તને ભય થશે. હું, ભયંકર પરાક્રમી, તારા સ્વામીનો કઠોર હાથ—અર્થાત્ દંડ—તને આપી દઈશ।
Verse 23
सूत उवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा कामरूपेश्वरो नृपः । दृढं शंकरविश्वासो द्रुतं वाक्यमुवाच तम्
સૂત બોલ્યા—એ વચનો સાંભળી કામરૂપેશ્વર રાજા, શંકરમાં દૃઢ વિશ્વાસ ધરાવી, તરત જ તેને આ વચન બોલ્યો।
Verse 24
राजोवाच । अहं च पामरो दुष्टो न मोक्ष्ये शंकरं पुनः । सर्वोत्कृष्टश्च मे स्वामी न मां मुंचति कर्हिचित्
રાજાએ કહ્યું—હું ખરેખર નીચ અને દુષ્ટ છું; હવે ફરી શંકરને કદી છોડું નહીં. મારા સ્વામી સર્વોત્કૃષ્ટ છે—તે મને ક્યારેય ત્યજશે નહીં।
Verse 25
सूत उवाच । एवं वचस्तदा श्रुत्वा तस्य राज्ञश्शिवात्मनः । तं प्रहस्य द्रुतं भीमो भूपतिं राक्षसोऽब्रवीत्
સૂત બોલ્યા—શિવાત્મા એવા રાજાના આવા વચન સાંભળી, રાક્ષસ ભીમ તેને ઉપહાસથી હસ્યો અને તરત જ તે ભૂપતિને બોલ્યો।
Verse 26
भीम उवाच । मत्तो भिक्षयते नित्यं स किं जानाति स्वाकृतिम् । योगिनां का च निष्ठा वै भक्तानां प्रतिपालने
ભીમ બોલ્યો—એ તો રોજ મારી પાસે ભિક્ષા માગે છે; તો પછી એ પોતાનું સ્વરૂપ શું જાણે? અને જો ભક્તોના પ્રતિપાલનમાં જ પ્રભુનો દૃઢ સંકલ્પ પ્રગટ થાય, તો યોગીઓની નિષ્ઠા શું રહી?
Verse 27
इति कृत्वा मतिं त्वं च दूरतो भव सर्वथा । अहं च तव स स्वामी युद्धं वै करवावहे
આ રીતે મનમાં નિશ્ચય કરીને તું સર્વથા દૂર હટી ઊભો રહેજે. હું—તારો યથાર્થ સ્વામી—હવે યુદ્ધ કરીશ.
Verse 28
सूत उवाच । इत्युक्तस्य नृपश्रेष्ठश्शंभुभक्तो दृढव्रतः । प्रत्युवाचाभयो भीमं दुःखदं जगतां सदा
સૂત બોલ્યા—આ રીતે કહ્યા પછી, નૃપશ્રેષ્ઠ, દૃઢવ્રતી અને શંભુભક્ત, જગતને સદા દુઃખ આપનાર ભીમને નિર્ભય થઈને પ્રત્યુત્તર આપ્યો.
Verse 29
राजोवाच । शृणु राक्षस दुष्टात्मन्मया कर्तुं न शक्यते । त्वया विक्रियते तर्हि कुतस्त्वं शक्तिमानसि
રાજાએ કહ્યું—સાંભળ, હે દુષ્ટાત્મા રાક્ષસ; આ કામ મારાથી થઈ શકતું નથી. જો તું જ વિકૃત થઈ વશમાં થતો હોય, તો તારી શક્તિ ક્યાંથી?
Verse 30
सूत उवाच । इत्युक्तस्सैन्यमादाय राजानं परिभर्त्स्य तम् । करालं करवालं च पार्थिवे प्राक्षिपत्तदा
સૂત બોલ્યા—આ રીતે કહેવાતા તેણે સૈન્ય એકત્ર કર્યું; પછી તે રાજાને ઠપકો આપી, તત્ક્ષણે પાર્થિવ (લિંગ) પર ભયંકર તલવાર અને કરવાલ ફેંકી દીધા.
Verse 31
पश्य त्वं स्वामिनोऽद्यैव बलं भक्तसुखावहम् । इत्युवाच विहस्यैव राक्षसैस्स महाबलः
“જોવો—આજેજ અમારા સ્વામીનું તે બળ જુઓ, જે ભક્તોને સુખ આપનાર છે.” એમ કહી તે મહાબલી રાક્ષસોને હસતાં હસતાં બોલ્યો.
Verse 32
करवालः पार्थिवं च यावत्स्पृशति नो द्विजाः । यावच्च पार्थिवात्तस्मादाविरासीत्स्वयं हरः
હે દ્વિજોએ! કરવાલ જેટલા સુધી પાર્થિવ (લિંગ)ને સ્પર્શ્યો, તેટલામાં જ તે જ પાર્થિવ રૂપમાંથી ત્યારે સ્વયં હર પ્રગટ થયા.
Verse 33
पश्य भीमेश्वरोहं च रक्षार्थं प्रकटोऽभवम् । मम पूर्वव्रतं ह्येतद्रक्ष्यो भक्तो मया सदा
જો—હું ભીમેશ્વર છું; રક્ષણાર્થે અહીં પ્રગટ થયો છું. આ મારું પ્રાચીન વ્રત છે—મારો ભક્ત સદા મારી દ્વારા રક્ષિત રહે છે.
Verse 34
एतस्मात्पश्य मे शीघ्रं बलं भक्तसुखावहम् । इत्युक्त्वा स पिनाकेन करवालो द्विधा कृतः
અતએવ તરત જ ભક્તોને સુખ આપનારું મારું બળ જુઓ. એમ કહી તેણે પિનાક ધનુષથી તલવારને બે ભાગે ચીરી નાખી.
Verse 35
पुनश्चैव त्रिशूलं स्वं चिक्षिपे तेन रक्षसा । तच्छूलं शतधा नीतमपि दुष्टस्य शंभुना
પછી ફરી તે રાક્ષસે પોતાનું ત્રિશૂલ ફેંક્યું; પરંતુ દુષ્ટને દમન કરનાર શંભુએ તે ત્રિશૂલને પણ સો ટુકડામાં કરી નાખ્યું.
Verse 36
पुनश्शक्तिश्च निःक्षिप्ता तेन शंभूपरि द्विजाः । शंभुना सापि बाणैस्स्वैर्लक्षधा च कृता द्रुतम्
હે દ્વિજોએ! ફરી તેણે શંભુ પર શક્તિ-અસ્ત્ર ફેંક્યું; પરંતુ શંભુએ પોતાના બાણોથી તેને પણ તરત જ લાખ ટુકડામાં ચૂર કરી નાખ્યું.
Verse 37
पट्टिशश्च ततस्तेन निःक्षिप्तो हि शिवोपरि । शिवेन स त्रिशूलेन तिलशश्च कृतं क्षणात्
પછી તેણે શિવ ઉપર પટ્ટિશ (યુદ્ધકુહાડી) ફેંકી. શિવે પોતાના ત્રિશૂલથી ક્ષણમાં જ તેને તલના દાણા સમા સૂક્ષ્મ ખંડોમાં ચૂર કરી નાખી.
Verse 38
ततश्शिवगणानां च राक्षसानां परस्परम् । युद्धमासीत्तदा घोरं पश्यतां दुःखकावहम्
પછી શિવગણો અને રાક્ષસો વચ્ચે પરસ્પર ઘોર યુદ્ધ ઊભું થયું; તે જોનારાઓ માટે ભયંકર અને દુઃખદાયક હતું.
Verse 39
ततश्च पृथिवी सर्वा व्याकुला चाभवत्क्षणात् । समुद्राश्च तदा सर्वे चुक्षुभुस्समहीधराः
ત્યારે ક્ષણમાં જ સમગ્ર પૃથ્વી વ્યાકુળ થઈ ગઈ. એ સમયે બધા સમુદ્રો ઉછળ્યા-ખવળ્યા અને પર્વતો પણ કંપી ઊઠ્યા.
Verse 40
देवाश्च ऋषयस्सर्वे बभूवुर्विकला अति । ऊचुः परस्परं चेति व्यर्थं वै प्रार्थितश्शिवः
ત્યારે સર્વ દેવો અને ઋષિઓ અત્યંત વ્યાકુળ અને શક્તિહીન બની ગયા. પરસ્પર કહેવા લાગ્યા—“નિશ્ચયે શિવને કરેલી અમારી પ્રાર્થના વ્યર્થ થઈ ગઈ.”
Verse 41
नारदश्च समागत्य शंकरं दुःखदाहकम् । प्रार्थयामास तत्रैव सांजलिर्नतमस्तकः
પછી નારદ ત્યાં આવી દુઃખને દહન કરનાર શંકરને ત્યાં જ અંજલિ બાંધી, મસ્તક નમાવી ભક્તિપૂર્વક પ્રાર્થના કરવા લાગ્યા.
Verse 42
नारद उवाच । क्षम्यतां क्षम्यतां नाथ त्वया विभ्रमकारक । तृणेकश्च कुठारो वै हन्यतां शीघ्रमेव हि
નારદ બોલ્યા—“ક્ષમા કરો, ક્ષમા કરો, હે નાથ! તમે જ મોહ ઉત્પન્ન કરનાર અને મોહનાશક છો. તૃણ અને કુઠાર સમાન નથી; તેથી મને શીઘ્ર દંડ આપો.”
Verse 43
इति संप्रार्थितश्शंभुः सर्वान्रक्षोगणान्प्रभुः । हुंकारेणैव चास्त्रेण भस्मसात्कृतवांस्तदा
આ રીતે પ્રાર્થના થતાં પ્રભુ શંભુએ પોતાના ‘હું’કાર-રૂપ અસ્ત્રથી તે સમયે સર્વ રાક્ષસગણને ભસ્મસાત કરી દીધા.
Verse 44
सर्वे ते राक्षसा दग्धाः शंकरेण क्षणं मुने । बभूवुस्तत्र सर्वेषां देवानां पश्यताद्भुतम्
હે મુને! એક ક્ષણમાં જ તે બધા રાક્ષસો શંકરે દગ્ધ કરી નાખ્યા. ત્યાં જ સર્વ દેવો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે એક અદ્ભુત ઘટના બની.
Verse 45
दावानलगतो वह्निर्यथा च वनमादहेत् । तथा शिवेन क्रुद्धेन राक्षसानां बलं क्षणात्
જેમ દાવાનલથી પ્રેરિત અગ્નિ વનને દહન કરી નાખે છે, તેમ ક્રોધિત શિવ રાક્ષસોના બળને ક્ષણમાં ભસ્મ કરી દે છે.
Verse 46
भीमस्यैव च किं भस्म न ज्ञातं केनचित्तदा । परिवारयुतो दग्धो नाम न श्रूयते क्वचित्
તે સમયે ભીમનું શું થયું—તેની રાખ પણ રહી કે નહીં—કોઈને ખબર પડી નહીં. તે પોતાના પરિચારકો સહિત દગ્ધ થઈ મર્યો હોય એવું ક્યાંય સાંભળવામાં આવતું નથી.
Verse 47
ततश्शिवस्य कृपया शांतिं प्राप्ता मुनीश्वराः । देवास्सर्वे च शक्राद्यास्स्वास्थ्यं प्रापाखिलं जगत्
ત્યારબાદ ભગવાન શિવની કૃપાથી મુનિશ્રેષ્ઠોએ શાંતિ પ્રાપ્ત કરી. શક્ર (ઇન્દ્ર) આદિ સર્વ દેવો સ્વસ્થ થયા અને આખું જગત પણ ફરી સ્થિરતા તથા પૂર્ણતા પામ્યું।
Verse 48
क्रोधज्वाला महेशस्य निस्ससार वनाद्वनम् । राक्षसानां च तद्भस्म सर्वं व्याप्तं वनेऽखिलम्
મહેશના ક્રોધની જ્વાળા વનથી વનમાં ફાટી નીકળી અને ફેલાઈ ગઈ. તે રાક્ષસોની ભસ્મ પણ સર્વ દિશામાં આખા વનપ્રદેશમાં વ્યાપી ગઈ।
Verse 49
ततश्चौषधयो जाता नानाकार्यकरास्तथा । रूपान्तरं ततो नॄणां भवेद्वेषांतरं तथा
ત્યારે અનેક પ્રકારનાં કાર્ય કરનાર ઔષધિઓ ઉત્પન્ન થઈ. ત્યારબાદ મનુષ્યોમાં રૂપનો ભેદ થયો અને તેમ જ વેશભૂષા તથા પરિધાનમાં પણ ભિન્નતા આવી।
Verse 50
भूतप्रेतपिशाचादि दूरतश्च ततो व्रजेत् । तन्न कार्यं च यच्चैव ततो न भवति द्विजाः
ભૂત, પ્રેત, પિશાચ વગેરેમાંથી દૂર રહી, તે સ્થાનથી બહુ દૂર ચાલ્યા જવું જોઈએ. હે દ્વિજોઃ ત્યાં કોઈ કાર્ય કરવું નહીં, કારણ કે ત્યાંથી શુભ સિદ્ધિ થતી નથી.
Verse 51
ततः प्रार्थितश्शम्भुर्मुनिभिश्च विशेषतः । स्थातव्यं स्वामिना ह्यत्र लोकानां सुखहेतवे
પછી મુનિઓએ વિશેષ કરીને શંભુને પ્રાર્થના કરી— “હે સ્વામી, લોકોના સુખહિત માટે તમે અહીં સ્થિર રહો.”
Verse 52
अयं वै कुत्सितो देश अयोध्यालोकदुःखदः । भवंतं च तदा दृष्ट्वा कल्याणं संभविष्यति
“આ સ્થાન ખરેખર કૂત્સિત છે અને અયોધ્યાના લોકોને દુઃખ આપનારું છે; પરંતુ તે સમયે તમારું દર્શન થતાં જ નિશ્ચયે કલ્યાણ ઉપજશે.”
Verse 53
भीमशंकरनामा त्वं भविता सर्वसाधकः । एतल्लिंगं सदा पूज्यं सर्वापद्विनिवारकम्
તું ‘ભીમશંકર’ નામે પ્રસિદ્ધ થશ, સર્વ સાધનો સિદ્ધ કરનાર. આ લિંગ સદા પૂજ્ય છે; તે સર્વ આપત્તિઓનું નિવારણ કરે છે.
Verse 54
सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितश्शम्भुर्लोकानां हितकारकः । तत्रैवास्थितवान्प्रीत्या स्वतन्त्रो भक्तवत्सलः
સૂત બોલ્યા—આ રીતે પ્રાર્થિત થયેલા લોકહિતકારી શંભુ ત્યાં જ પ્રેમભર્યા આનંદથી સ્થિર રહ્યા; તેઓ સ્વતંત્ર હોવા છતાં ભક્તવત્સલ છે.
Frequently Asked Questions
A rākṣasa (Bhīma) advances to harm a king after hearing of an alleged ābhicārika act, while Śiva—arriving with gaṇas—stays concealed near His devotee; the theological argument contrasts prārabdha’s inevitability with the lived certainty of Śiva’s protective presence.
Śiva’s ‘hidden’ proximity (gupta-sthiti) symbolizes transcendence that remains immanent: the divine may be unseen yet causally decisive. The rākṣasa’s sword and threats encode the volatility of tamasic force, while the devotee’s internal reflection models śiva-viśvāsa as a yogic stabilizer that converts crisis into surrender.
The chapter highlights Śiva as Śaṅkara—the compassionate protector who operates through gaṇas and providential concealment. Gaurī is not foregrounded in the sampled passage; the emphasis is on Śiva’s rakṣā-śakti rather than a paired theophany.