ओंकार-परमेश-लिङ्गकथा — The Narrative of the Oṃkāra Parameśa Liṅga (Gokarṇa–Vindhya Episode)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । त्वया सूत महाभाग श्राविता ह्यद्भुता कथा । महाकालाख्यलिंगस्य निजभक्तसुरक्षिकः

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂત, હે મહાભાગ, તમે અમને અદ્ભુત કથા સંભળાવી છે—‘મહાકાલ’ નામનું લિંગ પોતાના ભક્તોનું અડગ રક્ષણ કરે છે।

Verse 2

ज्योतिर्लिंगं चतुर्थं च कृपया वद वित्तम । ओंकारं परमेशस्य सर्वपातकहारिणः

હે વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને ચોથું જ્યોતિર્લિંગ—પરમેશ્વરનું ઓંકાર—જે સર્વ પાપો હરે છે, તે કહો।

Verse 4

सूत उवाच । ओंकारे परमेशाख्यं लिंगमासीद्यथा द्विजाः । तथा वक्ष्यामि वः प्रीत्या श्रूयतां परमर्षयः । कस्मिंश्चित्समये चाञ नारदो भगवान्मुनिः । गोकर्णाख्यं शिवं गत्वा सिषेवे परभक्तिमान्

સૂત બોલ્યા—હે દ્વિજગણ, ઓંકારમાં ‘પરમેશ’ નામનું લિંગ જેમ પ્રગટ થયું હતું, તેમ હું તમને પ્રેમથી કહું છું; હે પરમર્ષિઓ, સાંભળો। એક સમયે પરમભક્ત ભગવાન મુનિ નારદ ગોકર્ણ નામના શિવ પાસે જઈ તેમની સેવા-પૂજા કરી।

Verse 5

ततस्स आगतो विन्ध्यं नगेशं मुनिसत्तमः । तत्रैव पूजितस्तेन बहुमानपुरस्सरम्

ત્યારબાદ તે મુનિશ્રેષ્ઠ વિંધ્ય—પર્વતરાજ—પાસે આવ્યો. ત્યાં જ તેને તેના દ્વારા મહામાન અને શ્રદ્ધા સાથે યથાવિધિ પૂજિત કરવામાં આવ્યો।

Verse 6

मयि सर्वं विद्यते च न न्यूनं हि कदाचन । इति भावं समास्थाय संस्थितो नारदाग्रतः

“મારામાં સર્વ કંઈ વિદ્યમાન છે, અને હું ક્યારેય કોઈ સમયે ઓછો નથી”—આ ભાવને દૃઢ કરીને તે નારદના સમક્ષ સ્થિર રહી ઊભો રહ્યો।

Verse 7

तन्मानं तत्तदा श्रुत्वा नारदो मानहा ततः । निश्श्वस्य संस्थितस्तत्र श्रुत्वाविन्ध्योऽब्रवीदिदम्

એ ગર્વભર્યું વચન તત્કાળ સાંભળી, માનભંગ કરનાર નારદે ઊંડો નિશ્વાસ લીધો અને ત્યાં શાંત ઊભા રહ્યા. તે સાંભળી વિંધ્યે આ રીતે કહ્યું.

Verse 8

विन्ध्य उवाच । किं न्यूनं च त्वया दृष्टं मयि निश्श्वासकारणम् । तच्छ्रुत्वा नारदो वाक्यमब्रवीत्स महामुनिः

વિંધ્ય બોલ્યો—“મારામાં તું કઈ ખામી જોઈ કે તારો આ નિશ્વાસ તેનું કારણ બન્યો?” તે સાંભળી મહામુનિ નારદે ઉત્તર આપ્યો.

Verse 9

नारद उवाच । विद्यते त्वयि सर्वं हि मेरुरुच्चतरः पुनः । देवेष्वपि विभागोऽस्य न तवास्ति कदाचन

નારદ બોલ્યા—“તારામાં સર્વ કંઈ વિદ્યમાન છે; તું મેરુથી પણ વધુ ઊંચો છે. દેવોમાં પણ ભેદ-વિભાગ હોય છે, પરંતુ તારામાં કદી એવો વિભાગ નથી.”

Verse 10

सूत उवाच । इत्युक्त्वा नारदस्तस्माज्जगाम च यथागतम् । विन्ध्यश्च परितप्तो वै धिग्वै मे जीवितादिकम्

સૂત બોલ્યા—આવું કહીને નારદ જેમ આવ્યા હતા તેમ જ તે સ્થાનેથી ચાલ્યા ગયા. અને વિંધ્ય પસ્તાવાથી દગ્ધ થઈ બોલ્યો, “ધિક્કાર છે મારા જીવનને અને તેની સંબંધિત સર્વ બાબતોને!”

Verse 11

विश्वेश्वरं तथा शंभुमाराध्य च तपाम्यहम् । इति निश्चित्य मनसा शंकर शरणं गतः

મનમાં નક્કી કરીને, “હું વિશ્વેશ્વર—સ્વયં શંભુની આરાધના કરીને તપ કરું,” તે શંકરના શરણે ગયો.

Verse 12

जगाम तत्र सुप्रीत्या ह्योंकारो यत्र वै स्वयम् । चकार च पुनस्तत्र शिवमूर्तिश्च पार्थिवीम्

અતિ આનંદથી ઓંકાર તે સ્થળે ગયો જ્યાં તે પોતે પ્રગટ થયો હતો; અને ત્યાં જ તેણે ફરી માટીથી શિવમૂર્તિ રચી.

Verse 13

आराध्य च तदा शंभुं षण्मासं स निरन्तरम् । न चचाल तपस्थानाच्छिवध्यानपरायणः

ત્યારે તેણે શંભુની સતત છ મહિના સુધી આરાધના કરી. શિવધ્યાનમાં પરાયણ બની તે પોતાના તપસ્થાનથી જરાય હલ્યો નહીં.

Verse 14

एवं विंध्यतपो दृष्ट्वा प्रसन्नः पार्वतीपतिः । स्वरूपं दर्शयामास दुर्ल्लभं योगिनामपि

વિંધ્યમાં કરાયેલ તપસ્યા જોઈ પાર્વતીપતિ શિવ પ્રસન્ન થયા અને યોગીઓને પણ દુર્લભ એવું પોતાનું સ્વરૂપ પ્રગટ કર્યું।

Verse 15

प्रसन्नस्स तदोवाच ब्रूहि त्वं मनसेप्सितम् । तपसा ते प्रसन्नोस्मि भक्तानामीप्सितप्रदः

પ્રસન્ન થઈ તેમણે કહ્યું—“તારા મનમાં જે ઇચ્છિત છે તે કહો. તારા તપથી હું સંતોષ પામ્યો છું; હું ભક્તોની ઇચ્છિત કામનાઓ આપનાર છું.”

Verse 16

विन्ध्य उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश बुद्धिं देहि यथेप्सिताम् । स्वकार्यसाधिनीं शंभो त्वं सदा भक्तवत्सलः

વિંધ્યએ કહ્યું—“હે દેવેશ! જો તમે પ્રસન્ન હો તો મને મારી ઇચ્છા મુજબ એવી બુદ્ધિ આપો જે મારું કાર્ય સિદ્ધ કરે. હે શંભો! તમે સદા ભક્તવત્સલ છો.”

Verse 17

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा भगवाञ्छंभुश्चिचेत हृदये चिरम् । परोपतापदं विन्ध्यो वरमिच्छति मूढधीः

સૂતએ કહ્યું—આ સાંભળી ભગવાન શંભુએ હૃદયમાં લાંબા સમય સુધી વિચાર કર્યો—“મૂઢબુદ્ધિ વિંધ્ય એવો વર ઇચ્છે છે જે બીજાને પીડાનું કારણ બને.”

Verse 18

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायामोंकारेश्वरज्योतिर्लिंगमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टादशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના ચોથા વિભાગ કોટિરુદ્રસંહિતામાં ‘ઓંકારેશ્વર જ્યોતિર્લિંગના મહાત્મ્યનું વર્ણન’ નામનો અઢારમો અધ્યાય સમાપ્ત થાય છે।

Verse 19

सूत उवाच । तथापि दत्तवाञ् शंभुस्तस्मै तद्वरमुत्तमम् । विध्यपर्वतराज त्वं यथेच्छसि तथा कुरु

સૂત બોલ્યા—તથાપિ શંભુએ તેને તે ઉત્તમ વર આપ્યો અને કહ્યું, “હે વિંધ્ય પર્વતરાજ! તને જેમ ઇચ્છા હોય તેમ કર.”

Verse 20

एवं च समये देवा ऋपयश्चामलाशयाः । संपूज्य शंकरं तत्र स्थातव्यमिति चाबुवन्

એ જ સમયે નિર્મળ હૃદયવાળા દેવો અને ઋષિઓએ ત્યાં શંકરની વિધિવત પૂજા કરીને કહ્યું, “અહીં જ રહેવું જોઈએ.”

Verse 21

तच्छुत्वा देववचनं प्रसन्नः परमेश्वरः । तथैव कृतवान्प्रीत्या लोकानां सुखहेतवे

દેવોના વચન સાંભળી પરમેશ્વર પ્રસન્ન થયા; અને સર્વ લોકોના સુખ-કલ્યાણ માટે પ્રેમપૂર્વક તેમ જ કર્યું, જેમ તેમણે વિનંતી કરી હતી.

Verse 22

ॐ कारं चैव यल्लिंगमेकं तच्च द्विधा गतम् । प्रणवे चैव ओंकारनामासीत्स सदाशिवः

જે એકમાત્ર લિંગ ‘ૐ’ સ્વરૂપ હતું, તે જ દ્વિરૂપ બન્યું. પ્રણવમાં ‘ઓંકાર’ નામે જે છે, તે સాక్షાત્ સદાશિવ જ છે.

Verse 23

पार्थिवे चैव यज्जातं तदासीत्परमेश्वरः । भक्ताभीष्टप्रदौ चोभौ भुक्तिमुक्तिप्रदौ द्विजाः

હે દ્વિજોએ! પાર્થિવ (મૃણ્મય) રૂપમાં જે પ્રગટ થયું, તે નિશ્ચયે પરમેશ્વર જ હતું. તે બન્ને ભક્તોના અભીષ્ટદાતા બની, ભુક્તિ અને મુક્તિ આપનાર થયા.

Verse 24

तत्पूजां च तदा चक्रुर्देवाश्च ऋषयस्तथा । प्रापुर्वराननेकांश्च संतोष्य वृषभध्वजम्

ત્યારે દેવો અને ઋષિઓએ તે પૂજા કરી। વૃષભધ્વજ ભગવાન શિવને સંતોષી તેમણે અનેક વર પ્રાપ્ત કર્યા।

Verse 25

स्वस्वस्थानं ययुर्देवा विन्ध्योपि मुदितोऽधिकम् । कार्य्यं साधितवान्स्वीयं परितापं जहौ द्विजाः

હે દ્વિજોઃ દેવો પોતપોતાના સ્થાને ગયા; વિંધ્ય પર્વત પણ અત્યંત આનંદિત થયો। પોતાનું કાર્ય સિદ્ધ કરીને તેણે પોતાનો તાપ ત્યજી દીધો।

Verse 26

य एवं पूजयेच्छंभुं मातृगर्भं वसेन्न हि । यदभीष्टफलं तच्च प्राप्नुयान्नात्र संशय

જે આ રીતે શંભુ (ભગવાન શિવ)ની પૂજા કરે છે, તે ફરી માતૃગર્ભમાં વસતો નથી. તે પોતાનું ઇચ્છિત ફળ નિશ્ચયે પામે છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 27

सूत उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातमोंकारप्रभवे फलम् । अतः परं प्रवक्ष्यामि केदारं लिंगमुत्तमम्

સૂત બોલ્યા—ઓંકારના પ્રાદુર્ભાવથી ઉત્પન્ન થતું ફળ મેં તમને સંપૂર્ણ રીતે કહી દીધું. હવે ત્યારબાદ હું કેદારમાં સ્થિત પરમ ઉત્તમ લિંગનું વર્ણન કરીશ.