Shloka 11

मुक्तयतिदेहसंस्काररहस्यं — The Esoteric Rites for the Bodies of Liberated Ascetics

Devanagari script

तत्कुर्वन्स यतिस्सम्यक्छिवध्यानपरो भवेत् । नियमेन मुने नित्यं प्रणवासक्तमानसः

Transliteration

tatkurvansa yatissamyakchivadhyānaparo bhavet | niyamena mune nityaṃ praṇavāsaktamānasaḥ

Translation

એ સાધના કરતો યતિ યોગ્ય રીતે શિવધ્યાનમાં સંપૂર્ણ તત્પર બને છે. હે મુનિ, નિયમપૂર્વક તે સદા પોતાના મનને પ્રણવ (ૐ) માં સ્થિર આસક્ત રાખે.

Word by Word

• तत्: that (act/thing)
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम

• कुर्वन्: doing
• कुर्वन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘doing’ (present active participle)

• यतिः: an ascetic
• यतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• सम्यक्: properly, correctly
• सम्यक्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• शिव-ध्यान-परः: intent on meditation on Śiva
• शिव-ध्यान-परः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + ध्यान (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (शिवस्य ध्यानम् इति/शिवध्यानम्; तस्मिन् परः)

• भवेत्: should become
• भवेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• नियमेन: by discipline, with rule
• नियमेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: नियम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु-भाव

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• प्रणव-आसक्त-मानसः: whose mind is attached to the praṇava (Oṃ)
• प्रणव-आसक्त-मानसः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रणव (प्रातिपदिक) + आसक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि-समास (प्रणवे आसक्तं मानसं यस्य सः)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Mantra Metadata

Mantra: praṇava (oṃ)

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Pranava (Om)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It presents a Shaiva yogic ideal: through niyama (disciplined observance), the ascetic’s mind becomes steadily absorbed in Oṁ, maturing into single-pointed meditation on Śiva—an inner path toward liberation under Pati (Śiva).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

While not naming the Liṅga directly, it supports the inner counterpart of Saguna worship: external devotion culminates in dhyāna, where the mind rests in Śiva through Praṇava, the seed-sound that leads from form-based reverence to inner realization.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Regular disciplined practice (niyama) of japa and contemplation of Praṇava (Oṁ), maintaining continuous mental absorption, as a direct support for Śiva-dhyāna.