Dashati 18
Pavamāna Soma’s purifying flow as the power that exhilarates Indra for heroic action and brings wealth to the sacrificer
Soma Pavamāna (as the flowing purified Soma)
Urgent forward-driving praise (stuti) with a ‘flowing’ momentum suited to pavamāna imagery and Indra’s martial vigor
The selection draws on the broader Pavamāna and Aindra materials; precise ṛṣi attribution requires Ṛgvedic concordance for each mantra in this Sāmavedic arrangement.
પવમાન સોમ શુદ્ધ થઈ વહેતો, ત્રિ-સવન યજ્ઞના નિયમિત અર્પણક્રમ મુજબ દેવોને પ્રાપ્ત થાય એવી પ્રેરણા આપવામાં આવે છે—પ્રથમ વાયુને, પછી મિત્ર–વરુણને, અને ત્યારબાદ ઇન્દ્રને. ગાળાતો (‘પૂયમાન’) આ સોમ લિબેશન માટે યોગ્ય બની ઇન્દ્રને ઉત્સાહિત કરે છે; વજ્રબળથી તે ‘મહામુરુ’ જેવા મહા અવરોધને ચકનાચૂર કરાવે છે. વિષ્ણુના સહયોગથી પીડાયેલો (વિષ્ણુના સુત) આ સોમ, જમદગ્નિ જેવા ઋષિ-કૃપાના દૃષ્ટાંત સાથે, યજમાનને દ્રવિણ, દૈવી અને પાર્થીવ વસુઓ તથા કલ્યાણ-ક્ષેમ આપનાર યજ્ઞફળરૂપ પવિત્ર શક્તિ તરીકે સ્તુતિ પામે છે.
Mantras
Mantra 1
त्रिकद्रुकेषु महिषो यवाशिरं तुविशुष्मस्तृम्पत्सोममपिबद्विष्णुना सुतं स ईं ममाद महि कर्म कर्तवे महामुरुं सैनं सश्चद्देवो देवं सत्य
ત્રિકદ્રુકેષુ—ત્રણ સવનમાં—મહિષ (વૃષભ), અતિ પ્રચંડ શૌર્યવાળો, તૃપ્ત થઈ, યવાશિર (જવ-મિશ્રિત) સોમ પીતો; વિષ્ણુના સહાયથી સુત (પિષિત) તે સોમ. તે મહાન કર્મ કરવા માટે મદિત થયો—મહા અવરોધને પ્રહારવા; દેવ દેવને અનુસર્યો—હે સત્ય (ઇન્દ્ર) !
Mantra 2
साकं जातः क्रतुना साकमोजसा ववक्षिथ साकं वृद्धो वीर्यैः सासहिर्मृधो दाता राध स्तुवते काम्यं वसु प्रचेतन सैनं सश्चद्देवो देवं सत्य
ક્રતુ સાથે જ જન્મેલો, ઓજસ સાથે જ તું વધ્યો; વીર્યોથી સાથે જ વૃદ્ધ થયો, આક્રમણોને જીતનાર; સ્તુતિ કરનારને રાધા—ધન આપનાર, ઇચ્છનીય વસુ આપનાર; હે પ્રચેતન ઇન્દ્ર, દેવ દેવને અનુસરે છે; હે સત્યવાન.
Mantra 3
अध त्विषीमां अभ्योजसा कृविं युधाभवदा रोदसी अपृणदस्य मज्मना प्र अधत्तान्यं जठरे प्रेमरिच्यत प्र चेतय सैनं सश्चद्देवो देवं सत्य
પછી, અતિશય ઓજસથી, તેની આ ત્વિષી કૃવિ સામે યુદ્ધમાં પ્રબળ બની; તેના મહિમાથી તેણે બે લોક (રોદસી) ભર્યા; તેણે બીજા શત્રુને હણ્યો; પોતાના જઠરમાં તેને નાશ પામવા કર્યો; હે ઇન્દ્ર, (તારી શક્તિ) પ્રચેત કર; દેવ દેવને અનુસરે છે; હે સત્યવાન.
Frequently Asked Questions
It urges purified (pavamāna) Soma to flow rightly in the Soma rite—invigorating Indra for great deeds and bringing the sacrificer wealth and well-being.
They reflect an offering order and shared entitlement to Soma: Vāyu is often first to receive, Mitra–Varuṇa follow as guardians of order, and Indra is strengthened for victory and obstacle-removal.
It points to the tri-savana structure of the Soma sacrifice—morning, midday, and evening pressings—within which Soma is pressed, purified, offered, and drunk by the gods.