Sukta 7
Sukta 4.7
Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.7)
Agni
Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)
ઋગ્વેદ 4.7 અગ્નિનું સ્તોત્ર છે, જેમાં યજ્ઞાગ્નિના આદિ “સ્થાપન” અને ભૃગુઓ દ્વારા તેની પુનઃશોધ/પુનઃપ્રજ્વલનનું સ્મરણ થાય છે, જેથી તે દરેક કુળ માટે તેજસ્વી બને. તેમાં અગ્નિને હોતૃ તરીકે અને ઋત (બ્રહ્માંડિય સત્ય/વ્યવસ્થા)ના વાહક તરીકે સ્તુતિ કરવામાં આવે છે—પવનની જેમ પ્રબળ અને ઝડપી અશ્વ સમાન ગતિશીલ, દેવતાઓ સુધી અર્પણો પહોંચાડનાર અને માનવો માટે સમૃદ્ધિ પાછી લાવનાર.
Mantras
Mantra 1
अयमिह प्रथमो धायि धातृभिर्होता यजिष्ठो अध्वरेष्वीड्यः । यमप्नवानो भृगवो विरुरुचुर्वनेषु चित्रं विभ्वं विशेविशे ॥
આ (અગ્નિ) અહીં ધારકો દ્વારા સૌપ્રથમ સ્થાપિત થયો—હોતૃ, યજ્ઞોમાં અતિ-યજ્ય, આરાધ્ય. જેને ભૃગુઓએ પ્રાપ્ત કરીને વનોમાં પ્રજ્વલિત કર્યો; તે અદ્ભુત, વિશાળ તેજ—કુલ પછી કુલ માટે વ્યાપક.
Mantra 2
अग्ने कदा त आनुषग्भुवद्देवस्य चेतनम् । अधा हि त्वा जगृभ्रिरे मर्तासो विक्ष्वीड्यम् ॥
હે અગ્નિ, ક્યારે તારા માટે દેવત્વનું અવિચ્છિન્ન જાગરણ થશે? કારણ કે ત્યારે જ મર્ત્યો તને પકડી રાખે છે—કુલોમાં આરાધ્ય.
Mantra 4
आशुं दूतं विवस्वतो विश्वा यश्चर्षणीरभि । आ जभ्रुः केतुमायवो भृगवाणं विशेविशे ॥
વિવસ્વતનો ઝડપી દૂત—જે સર્વ જાતિઓ તરફ જાય છે—તેને શોધકોએ લાવ્યો છે: પ્રકાશનો ધ્વજ, ભૃગુજન્ય, દરેક ને દરેક કુળમાં.
Mantra 6
तं शश्वतीषु मातृषु वन आ वीतमश्रितम् । चित्रं सन्तं गुहा हितं सुवेदं कूचिदर्थिनम् ॥
તેને અમે શાશ્વત માતાઓમાં, પ્રકૃતિના વનસ્પતિમય વનમાં શોધીએ છીએ અને નજીક જઈએ છીએ—જે પ્રવેશી બેઠો છે. અસ્તિત્વે ચિત્ર, ગુહામાં નિહિત; સાચા તરસિયા સાધકને તે સુવેદ્ય છે—કારણ કે તેને તો ખરેખર ઇચ્છનાર જ શોધે છે.
Mantra 7
ससस्य यद्वियुता सस्मिन्नूधन्नृतस्य धामन्रणयन्त देवाः । महाँ अग्निर्नमसा रातहव्यो वेरध्वराय सदमिदृतावा ॥
જ્યારે સમૃદ્ધિના તે સ્તનમાં—જ્યાં પ્રવાહો વિભક્ત થયેલા છે—દેવોએ ઋતના નિવાસને તૈયાર કર્યો; ત્યારે મહાન અગ્નિ, નમસ્કારથી જેને હવિ અર્પિત થાય છે, યજ્ઞ તરફ આવે છે—સદા ઋતાવાન, ઋતનો વાહક.
Mantra 8
वेरध्वरस्य दूत्यानि विद्वानुभे अन्ता रोदसी संचिकित्वान् । दूत ईयसे प्रदिव उराणो विदुष्टरो दिव आरोधनानि ॥
યજ્ઞના દૂતકાર્યોને જાણનાર, દ્યાવા-પૃથિવીના બંને અંતોને સમજીને, તું દૂતરૂપે ગમે છે; પ્રકાશમય ઊંચાઈમાંથી વિહરતો—જ્ઞાનમાં સર્વોત્તમ—દિવના આરોહણો અને માર્ગો/પ્રવેશોને જાણનાર.
Mantra 10
सद्यो जातस्य ददृशानमोजो यदस्य वातो अनुवाति शोचिः । वृणक्ति तिग्मामतसेषु जिह्वां स्थिरा चिदन्ना दयते वि जम्भैः ॥
જન્મતાની સાથે જ તેની શક્તિ દેખાય છે: જ્યારે વાયુ તેની જ્વાલા સાથે વહે છે, ત્યારે તે તીક્ષ્ણ જીભ ખેંચી કાઢે છે; દૃઢ અન્નને પણ તે પોતાના જડબાંથી ફાડી નાંખે છે.
Mantra 11
तृषु यदन्ना तृषुणा ववक्ष तृषुं दूतं कृणुते यह्वो अग्निः । वातस्य मेळिं सचते निजूर्वन्नाशुं न वाजयते हिन्वे अर्वा ॥
જ્યારે તે તૃષાથી અન્નોમાં વધે છે, ત્યારે યહ્વ અગ્નિ પોતાને તૃષિત દૂત બનાવે છે. તે વાયુના વેગ સાથે જોડાય છે; આગળ ધસી, સમૃદ્ધિ-વિજય માટે પ્રેરિત અશ્વ સમો દોડાવે છે.
Frequently Asked Questions
It celebrates Agni as the primal sacrificial Fire—first set in place, rekindled by the Bhṛgus, and active in every sacrifice as the priest who carries offerings and upholds ṛta (truth/order).
The Bhṛgus are remembered as discoverers/rekindlers of Agni, making him blaze in the forests; the hymn uses this to show Agni’s ancient legitimacy and his availability to all clans.
It can be recited at the start of a homa or simple lamp/fire offering to invoke Agni as the inner and outer priest—asking for clarity, right order (ṛta), and the successful ‘carrying’ of one’s offerings and intentions.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.