Rig Veda Sukta 50
Mandala 4Sukta 5010 Mantras

Sukta 50

Sukta 4.50

Rishi

Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4; hymn 4.50 addressed to Bṛhaspati)

Devata

Bṛhaspati

Chandas

Tr̥ṣṭubh (likely; confirmable from full hymn prosody)

ઋગ્વેદ 4.50 બૃહસ્પતિને અર્પિત ત્રિષ્ટુભ છંદનું સૂક્ત છે. પવિત્ર વાણી અને યાજ્ઞિક શક્તિના સ્વામી બૃહસ્પતિને સમુદાયના “આધાર”ના રક્ષક તરીકે અને શત્રુઓના આક્રમણો તથા અવરોધોને જીતનાર બળ તરીકે આહ્વાન કરવામાં આવે છે. સૂક્તમાં તેમની વિજયી પરાક્રમશક્તિનું સ્તવન થાય છે, ઋતના સર્જક ગર્ભનું રક્ષણ કરવા પ્રાર્થના થાય છે, અને અંતે ઇન્દ્ર સાથે બૃહસ્પતિને સંયુક્ત વિનંતી કરીને વૃદ્ધિ, સુમતિપૂર્ણ માર્ગદર્શન અને આપત્તિઓના દમન માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.

Mantras

Mantra 2

धुनेतयः सुप्रकेतं मदन्तो बृहस्पते अभि ये नस्ततस्रे । पृषन्तं सृप्रमदब्धमूर्वं बृहस्पते रक्षतादस्य योनिम् ॥

હે બૃહસ્પતિ, ધ્રુજાવતા આક્રમણકારો જે ઉલ્લાસિત થઈ અમારાં પર ધસી આવે છે—સુપ્રકેત પ્રકાશ-માર્ગ સામે—તમે અદબ्ध, દૃઢ અને વિશાળ આધારને રક્ષો; અને હે બૃહસ્પતિ, તેની રચનાગર્ભ યોનિને પણ સુરક્ષિત રાખો.

Mantra 3

बृहस्पते या परमा परावदत आ त ऋतस्पृशो नि षेदुः । तुभ्यं खाता अवता अद्रिदुग्धा मध्वः श्चोतन्त्यभितो विरप्शम् ॥

હે બૃહસ્પતે, તે પરમ દૂરસ્થ પ્રદેશમાંથી ઋતને સ્પર્શનારાઓ તારી પાસે આવીને નિષાદિત થયા. તારા માટે ખોદાયેલા કૂવા—અદ્રિ (દબાવનારા પથ્થર) દ્વારા દોહાયેલા—મધુર મધુ સમ આનંદને સર્વ દિશાઓમાં, વિશાળ વિરપ્શ (વિસ્તૃત કર્મ-ચેતના)માં ટપકાવે છે.

Mantra 4

बृहस्पतिः प्रथमं जायमानो महो ज्योतिषः परमे व्योमन् । सप्तास्यस्तुविजातो रवेण वि सप्तरश्मिरधमत्तमांसि ॥

બૃહસ્પતિ પ્રથમ જન્મતા, મહાન પ્રકાશના પરમ વ્યોમમાં પ્રગટ્યા. સાત-મુખવાળા, મહાબળે જન્મેલા—પોતાના નાદથી, સાત-કિરણવાળા બની, તેમણે અંધકારોને વિખેરી નાખ્યા.

Mantra 5

स सुष्टुभा स ऋक्वता गणेन वलं रुरोज फलिगं रवेण । बृहस्पतिरुस्रिया हव्यसूदः कनिक्रदद्वावशतीरुदाजत् ॥

તેણે સુષ્ટુભ સ્તુતિ અને ઋષિઓના ગણ સાથે, પોતાના નાદથી વલ—બંધ ગુફા—ને ફોડી ખોલી. હવ્યસૂદ, ઉસ્રિયા-સંબંધિત બૃહસ્પતિ ગૌ-નાદ કરતાં, છુપાયેલી તેજસ્વી ગાયો—જ્ઞાનકિરણો—ને ઉપર તરફ મુક્ત કરી દીધા.

Mantra 6

एवा पित्रे विश्वदेवाय वृष्णे यज्ञैर्विधेम नमसा हविर्भिः । बृहस्पते सुप्रजा वीरवन्तो वयं स्याम पतयो रयीणाम् ॥

એ રીતે પિતા—વિશ્વદેવ, વૃષ્ણ (બળવાન)ને અમે યજ્ઞો વડે, નમસ્કારથી અને હવિર્બિઃ (આહુતિઓ) વડે ઉપાસીએ. હે બૃહસ્પતિ, અમે સુપ્રજા, વીરબળવંત અને રયિ (સમૃદ્ધિ)ના સ્વામી બનીએ.

Mantra 7

स इद्राजा प्रतिजन्यानि विश्वा शुष्मेण तस्थावभि वीर्येण । बृहस्पतिं यः सुभृतं बिभर्ति वल्गूयति वन्दते पूर्वभाजम् ॥

એ જ ખરેખર રાજા બને છે: આંતરિક તેજ (શુષ્મ) અને વીર્ય વડે તે સર્વ વિરોધી જન્મો અને દાવેદારો ઉપર અડગ ઊભો રહે છે. જે પોતાના અંદર સુસ્થિર બૃહસ્પતિને ધારણ કરે છે, તે આનંદિત થાય છે અને પ્રાચીન પૂર્વભાજ (સત્યના પ્રથમ ભાગીદાર)ને વંદે છે.

Mantra 8

स इत्क्षेति सुधित ओकसि स्वे तस्मा इळा पिन्वते विश्वदानीम् । तस्मै विशः स्वयमेवा नमन्ते यस्मिन्ब्रह्मा राजनि पूर्व एति ॥

તે જ પોતાના સુસ્થાપિત સ્વગૃહ (ઓકસ)માં વસે છે; તેના માટે પોષક ઇળા સર્વદાની (સર્વને આપનાર) દાનને ફુલાવે છે. જેને અંદર બ્રહ્મા (પ્રેરિત શક્તિ) રાજસ ઇચ્છા કરતાં પહેલાં આગળ વધે છે, તેને પ્રજાઓ સ્વયં નમે છે.

Mantra 9

अप्रतीतो जयति सं धनानि प्रतिजन्यान्युत या सजन्या । अवस्यवे यो वरिवः कृणोति ब्रह्मणे राजा तमवन्ति देवाः ॥

અપ્રતિહત તે સર્વ ધનોને એકત્ર જીતે છે—શત્રુના પણ અને પોતાના જ સગાંના પણ—જે જરૂર સમયે બ્રહ્મણ માટે વિશાળ અવકાશ (વરિવઃ) કરે છે. જે રાજા બ્રહ્મ-તેજ/બ્રહ્મણને આદરથી સેવેછે, તેને દેવો રક્ષે છે.

Mantra 10

इन्द्रश्च सोमं पिबतं बृहस्पतेऽस्मिन्यज्ञे मन्दसाना वृषण्वसू । आ वां विशन्त्विन्दवः स्वाभुवोऽस्मे रयिं सर्ववीरं नि यच्छतम् ॥

હે ઇન્દ્ર અને બૃહસ્પતિ, આ યજ્ઞમાં સોમ પીઓ; બળવાન, તેજસ્વી ધન લાવનારા બની આનંદિત થાઓ. સ્વભાવસિદ્ધ રીતે ઉત્પન્ન થયેલા સોમરસના બિંદુઓ તમામાં પ્રવેશ કરે; અને અમામાં સર્વવીર રયિ—સમૃદ્ધિની પૂર્ણતા—સ્થાપિત કરો.

Mantra 11

बृहस्पत इन्द्र वर्धतं नः सचा सा वां सुमतिर्भूत्वस्मे । अविष्टं धियो जिगृतं पुरंधीर्जजस्तमर्यो वनुषामरातीः ॥

હે બૃહસ્પતિ અને ઇન્દ્ર, અમારાં સાથે વધો; તમારું સુમતિરૂપ માર્ગદર્શન અમામાં નિવાસ કરે. અમારી ધીઓ ઇચ્છિત અને સંરક્ષિત થાઓ, અને પુરંધિઓ—બોધની સમૃદ્ધિઓ—દૃઢપણે ગ્રહણ કરનારી થાઓ; જે અટકાવે અને અવરોધે એવા શત્રુભાવોને ચકનાચૂર કરો.

Frequently Asked Questions

Bṛhaspati is the lord of sacred speech and priestly power. In this hymn he protects the community, gives right counsel, and overcomes forces that block progress.

It asks him to repel assailants and hostility, guard the secure foundation of life and order, and strengthen inspired thought and understanding so the worshippers can stand firm.

Indra represents victorious force, while Bṛhaspati represents guiding intelligence and mantra-power. Together they are asked to increase the worshippers’ strength, clarity, and success against obstacles.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App