Rig Veda 4.42.8: Mandala 4, Sukta 42, Mantra 8

Sukta 4.42

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4); verse speaks with ancestral/seer-lineage voice

Devata: Indra–Varuṇa complex in the hymn; this verse foregrounds Indra-like action (vṛtra-turá) in the making of Trasadasyu

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.42; confirmation requires full metrical scan)

Samhita Patha (Devanagari)

अस्माकमत्र पितरस्त आसन्त्सप्त ऋषयो दौर्गहे बध्यमाने । त आयजन्त त्रसदस्युमस्या इन्द्रं न वृत्रतुरमर्धदेवम् ॥

Transliteration

asmākám átra pitáras tá āsan sapta ṛ́ṣayo dauḥ-gahé badhyámāne | ta ā́yajanta trasádasyum asyā́ índraṃ ná vṛtra-túram ardha-devám ||

Translation

અહીં, અમારા ક્ષેત્રમાં, તારા પિતૃઓ સ્થિર થયા હતા—સાત ઋષિઓ—જ્યારે દુર્ગહ (કઠિનપણે પકડાય તેવું પ્રકાશ/ધન) બંધાતું હતું. ત્યારે તેમણે યજન કર્યું અને આ વંશના ત્રસદસ્યુને ઘડ્યો—ઇન્દ્ર સમાન, વૃત્ર-તુર (આવરણ-વિનાશક), અર્ધદેવ (અર્ધ-દૈવી) શક્તિરૂપે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अस्माकम्: of us / our
• अस्माकम्: सम्बन्ध (genitival relation)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकारण (स्थान/प्रसङ्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)

• पितरः: the fathers / ancestors
• पितरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• ते: those (they)
• ते: कर्तृ (पितरः इत्यस्य पुनरुक्त-सूचक)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आसन्: were
• आसन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण (ऋषयः इत्यस्य)
• Type: Numeral
• Root: सप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)

• ऋषयः: seers
• ऋषयः: कर्तृ (आसन् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)

• दुर्गहे: in a hard-to-escape/ hard-to-grasp (situation/place)
• दुर्गहे: अधिकारण
• Type: Adjective (used substantively/locatively)
• Root: दुर्गह (प्रातिपदिक; दुḥ+गह ‘hard to seize/hold’)

• बध्यमाने: when/while being bound
• बध्यमाने: अधिकारण (सप्तमी-सम्बन्धः)
• Type: Participle
• Root: बन्ध् (धातु) + य (यक्) + मान (शानच्) → बध्यमान

• ते: they
• ते: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आयजन्त: worshipped / performed sacrifice
• आयजन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु) + आ (उपसर्ग)

• त्रसदस्युम्: Trasadasyu (a king/hero)
• त्रसदस्युम्: कर्म (आयजन्त इत्यस्य)
• Type: Proper Noun
• Root: त्रसदस्यु (प्रातिपदिक; नाम)

• अस्याः: of this (woman/this one)
• अस्याः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म (आयजन्त इत्यस्य; देवतारूपेण)
• Type: Noun (deity)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: सम्बन्ध (उपमान-चिह्न)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• वृत्रतुरम्: Vṛtra-slaying / Vṛtra-conquering
• वृत्रतुरम्: कर्म (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: वृत्रतुर (प्रातिपदिक; वृत्र-तुर ‘Vṛtra-conquering’)

• अर्धदेवम्: half-divine
• अर्धदेवम्: कर्म (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: अर्धदेव (प्रातिपदिक; ‘half-divine’)