
Sukta 4.39
Vāmadeva Gautama (traditional for many hymns in Maṇḍala 4; this Dadhikrā praise belongs to the same family collection)
Dadhikrā with support of Uṣas (Dawns) as awakeners
Triṣṭubh
આ છ ઋચાઓનું સૂક્ત દધિક્રાવન—ઝડપદાર, વિજયી અશ્વશક્તિ—ની સ્તુતિ કરે છે અને પ્રાર્થના કરે છે કે તેની ગતિ તથા વિજયી વેગ ગાયકને જોખમો અને કઠિન પસારાઓથી પાર લઈ જાય. ઉષાઓને જાગૃત કરનાર તરીકે આહ્વાન કરવામાં આવે છે, જે ઉપાસકને યોગ્ય ગતિ/માર્ગમાં ઉઠાવે છે; ત્યારબાદ સ્તુતિ રક્ષાત્મક અને કલ્યાણપ્રાર્થનામાં વિસ્તરે છે અને સ્વસ્તિ (સમગ્ર કલ્યાણ) માટે સહાયક દેવતાઓ—મરુત, મિત્ર–વરુણ, અગ્નિ, ઇન્દ્ર—ને પણ સંક્ષેપે બોલાવે છે. અંતિમ ભાવ રૂપાંતરક છે: દધિક્રાવનને ચેતનાના ‘અગ્ર’ને સુગંધિત/પ્રકાશમાન કરવા અને જીવનશક્તિઓને મર્યાદિત પારાવારો પાર આગળ દોરી જવા વિનંતી કરવામાં આવે છે.
Mantra 1
आशुं दधिक्रां तमु नु ष्टवाम दिवस्पृथिव्या उत चर्किराम । उच्छन्तीर्मामुषसः सूदयन्त्वति विश्वानि दुरितानि पर्षन् ॥
શીઘ્ર દધિક્રાને—હવે અમે સ્તુતિ કરીએ છીએ; અને દ્યૌ અને પૃથ્વીમાંથી તેને પ્રખર રીતે પ્રગટ કરીએ છીએ. ઉગતી ઉષાઓ મને જગાડે; અને સર્વ દુષ્કર માર્ગો તથા સર્વ દુરિતોને પાર કરાવી દે.
Mantra 2
महश्चर्कर्म्यर्वतः क्रतुप्रा दधिक्राव्णः पुरुवारस्य वृष्णः । यं पूरुभ्यो दीदिवांसं नाग्निं ददथुर्मित्रावरुणा ततुरिम् ॥
અશ્વ દધિક્રાવણ—ક્રતુને બળ આપનાર, બહુ ધનનો વૃષભ—તેની મહિમા હું પ્રગટ કરું છું. જેને અગ્નિ સમ તેજસ્વી એવા તેને, મિત્ર અને વરુણ, તમે બહુ જનસમુદાયોને માટે ઝડપી વિજયી તરીકે અર્પણ કર્યો છે.
Mantra 3
यो अश्वस्य दधिक्राव्णो अकारीत्समिद्धे अग्ना उषसो व्युष्टौ । अनागसं तमदितिः कृणोतु स मित्रेण वरुणेना सजोषाः ॥
જે દધિક્રાવણ—અશ્વશક્તિ—માટે અર્પણ/કર્મ રચી ચૂક્યો છે, જ્યારે પ્રભાતના વિશાળ ઉદયે પ્રજ્વલિત અગ્નિ પ્રગટે છે—તેને અદિતિ નિર્દોષ (અનાગસ) કરે; અને તે મિત્ર તથા વરુણ સાથે એકરસ, સુસંગત સહવાસમાં રહે.
Mantra 4
दधिक्राव्ण इष ऊर्जो महो यदमन्महि मरुतां नाम भद्रम् । स्वस्तये वरुणं मित्रमग्निं हवामह इन्द्रं वज्रबाहुम् ॥
કારણ કે અમે દધિક્રાવણને પોષણ અને બળની મહાન પૂર્ણતા તરીકે ગ્રહણ કર્યો છે, અને મરુતોનું શુભ નામ ચિત્તમાં ધારણ કર્યું છે—અમારી સ્વસ્તિ માટે અમે વરુણ અને મિત્ર, અગ્નિ, તથા વજ્રબાહુ ઇન્દ્રને આહ્વાન કરીએ છીએ.
Mantra 5
इन्द्रमिवेदुभये वि ह्वयन्त उदीराणा यज्ञमुपप्रयन्तः । दधिक्रामु सूदनं मर्त्याय ददथुर्मित्रावरुणा नो अश्वम् ॥
ઇન્દ્રને બોલાવતા હોય તેમ, બંને બાજુઓ ઉદ્ભવતાં યજ્ઞ તરફ આગળ વધીને આહ્વાન કરે છે. હે મિત્ર-વરુણ, તમે અમને મર્ત્ય યાત્રા માટે દધિક્રાવણ—વિજય તરફ ધકેલતો પ્રેરક અશ્વ—અર્પ્યો છે.
Mantra 6
दधिक्राव्णो अकारिषं जिष्णोरश्वस्य वाजिनः । सुरभि नो मुखा करत्प्र ण आयूंषि तारिषत् ॥
મેં દધિક્રાવણ માટે—વિજયી, વાજી અશ્વ માટે—આ સ્તુતિ/કર્મ રચ્યું છે. તે અમારા અગ્રભાગને (અગ્રચેતનાને) સુગંધિત અને તેજસ્વી કરે; અને અમારા આયુષ્ય-બળોને સીમાબદ્ધ પારાવારોને પાર કરાવી આગળ લઈ જાય.
Dadhikrāvan is a divine “steed-power” praised for swift, conquering movement. In this hymn he represents victorious momentum that protects the worshipper and carries them safely beyond obstacles.
Uṣas are asked to “awaken” the singer as they rise. Dawn symbolizes the start of right action and clear perception, helping the worshipper move beyond wrong turns and difficult passages.
The hymn repeatedly seeks safe passage beyond duritāni (hard crossings, errors, dangers) and asks for svasti (well-being). It concludes by praying that the leading edge of life and consciousness be made auspicious and that the life-forces move forward.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.