Mantra 8
Sukta 1.8
Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; RV 1.8 in this cycle is commonly ascribed to him)
Devata: Indra (with emphasis on Indra’s gift of inspired truth and luminous plenitude to the giver)
Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; this verse follows the compact gāyatrī style typical of early Indra hymns)
Samhita Patha (Devanagari)
एवा ह्यस्य सूनृता विरप्शी गोमती मही । पक्वा शाखा न दाशुषे ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒वा ह्य॑स्य सू॒नृता॑ विर॒प्शी गोम॑ती म॒ही । प॒क्वा शाखा॒ न दा॒शुषे॑ ॥
Transliteration
evā́ hy asya sūnṛ́tā virapśī́ gómātī mahī́ | pakvā́ śā́khā na dāśúṣe ||
Translation
કારણ કે એમ જ તેની સૂનૃતા—પ્રેરિત સત્યવાણી—વિસ્તૃત વ્યાપનારી, ગોમતી (પ્રકાશકિરણ-સમૃદ્ધ) અને મહાન—દાતા માટે પાકે છે, ફળધારી પક્વ શાખા જેવી.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒व । हि । अ॒स्य॒ । सू॒नृता॑ । वि॒ऽर॒प्शी । गोऽम॑ती । म॒ही । प॒क्वा । शाखा॑ । न । दा॒शुषे॑ ॥एव । हि । अस्य । सूनृता । विरप्शी । गोमती । मही । पक्वा । शाखा । न । दाशुषे ॥eva | hi | asya | sūnṛtā | vi-rapśī | go--matī | mahī | pakvā | śākhā | na | dāśuṣe
Word by Word
एवाthus, just so
एवा:
—
TypeIndeclinable
Rootएव (निपात)
हिfor, indeed
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
अस्यof him/this (of him)
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सूनृताtrue/pleasant speech; gracious praise
सूनृता:
कर्तृ (स्तुति/गुण-रूपेण विषयः)
TypeNoun
Rootसूनृता (प्रातिपदिक; सु- + नृ/नृता ‘सत्य/हित वचन’)
विरप्शीskillful, effective (in action/speech)
विरप्शी:
कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootविरप्शी (प्रातिपदिक; वि- + रप्श/रप्स ‘कौशल/कर्म-प्रवृत्ति’)
गोमतीrich in cows; abundant
गोमती:
कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootगोमत् (प्रातिपदिक)
महीgreat, mighty
मही:
कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootमही (प्रातिपदिक; मह् ‘महत्त्वे’)
पक्वाripe, mature
पक्वा:
कर्तृ (उपमा-वाक्ये)
TypeAdjective
Rootपक्व (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पच् ‘पाके’ क्त)
शाखाbranch
शाखा:
कर्तृ (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootशाखा (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा/निपात)
दाशुषेto the giver/worshipper (the one who offers)
दाशुषे:
सम्प्रदान (दत्त-प्राप्ता)
TypeNoun (agent) / Participle
Rootदाश्वांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दाश्/√दश् ‘दान/पूजने’ परिपूर्ण-भागवत्)