
Sukta 1.77
Gautama
Agni
Triṣṭubh
ગૌતમોના આ ટૂંકા ત્રિષ્ટુભ સ્તોત્રમાં પૂછાય છે કે અગ્નિ—પ્રકાશમાન હોતૃ, જે યજ્ઞમાં દેવોને પ્રત્યક્ષ કરે છે—ની સાચી સ્તુતિ કરવા માટે કયું યોગ્ય, દેવોને પ્રિય વચન હોઈ શકે. ત્યારબાદ તેમાં અગ્નિને ઋતાવાન (ઋત/વિશ્વવ્યવસ્થાનો ધારક), આંતરિક સંકલ્પ અને યોગ્ય માર્ગદર્શનરૂપ, તેમજ ઉપાસક માટે યશ, બળ અને પોષણ વધારનાર શક્તિ તરીકે ગવાયો છે.
Mantra 1
कथा दाशेमाग्नये कास्मै देवजुष्टोच्यते भामिने गीः । यो मर्त्येष्वमृत ऋतावा होता यजिष्ठ इत्कृणोति देवान् ॥
અગ્નિને અમે કેવી રીતે અર્પિત થઈએ? દેવોને પ્રિય એવી કઈ વાણી તેજસ્વી ભામિનને કહીએ? જે મર્ત્યોમાં અમૃત છે, ઋતાવાન છે, યજ્ઞમાં સર્વોત્કૃષ્ટ હોતૃ છે—એ જ અમારા માટે દેવોને રચી પ્રગટ કરે છે.
Mantra 2
यो अध्वरेषु शंतम ऋतावा होता तमू नमोभिरा कृणुध्वम् । अग्निर्यद्वेर्मर्ताय देवान्त्स चा बोधाति मनसा यजाति ॥
યજ્ઞના માર્ગોમાં જે સર્વથી શાંતિકારક છે, ઋતવાન હોતૃ છે—તેને નમસ્કાર-કર્મોથી તમારો બનાવો. કારણ કે જ્યારે અગ્નિ સાચે જ મર્ત્ય માટે દેવોને પસંદ કરી (જીતે) છે, ત્યારે તે ચેતનામાં પણ જાગ્રત કરે છે અને મનથી યજન કરે છે.
Mantra 3
स हि क्रतुः स मर्यः स साधुर्मित्रो न भूदद्भुतस्य रथीः । तं मेधेषु प्रथमं देवयन्तीर्विश उप ब्रुवते दस्ममारीः ॥
એ જ ક્રતુ છે, એ જ મર્ય (વીર-બળ) છે; એ જ સધુ—સીધો, શુભ સહાયક—મિત્ર સમાન છે; અદ્ભુત યાત્રાનો રથી પણ એ જ બને છે. તેને જ મેધા-કર્મોમાં પ્રથમ, દેવને ઇચ્છતી પ્રજાઓ સર્વ દિશાથી કુશળ (દસ્મ)ને નજીક બોલાવે છે.
Mantra 4
स नो नृणां नृतमो रिशादा अग्निर्गिरोऽवसा वेतु धीतिम् । तना च ये मघवानः शविष्ठा वाजप्रसूता इषयन्त मन्म ॥
હાનિકારકનો સંહારક, નરોમાં સર્વથી નરતમ એવો અગ્નિ—તે પોતાની કૃપા સાથે અમારી પાસે આવે અને અમારી ધી (પ્રેરિત વાણી)ને સિદ્ધિ સુધી પહોંચાડે. અને જે મહાવાન, સર્વથી શક્તિશાળી બળો—વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ)થી પ્રેરિત—અમારા મનનને આગળ ધપાવે.
Mantra 5
एवाग्निर्गोतमेभिॠतावा विप्रेभिरस्तोष्ट जातवेदाः । स एषु द्युम्नं पीपयत्स वाजं स पुष्टिं याति जोषमा चिकित्वान् ॥
આ રીતે ઋતામાં સ્થિત, જાતવેદા અગ્નિનું ગૌતમો અને પ્રેરિત વિપ્ર ઋષિઓએ સ્તુતિ કરી છે. આ કર્મોમાં તે તેજસ્વી દ્યુમ્નને વધારતો રહે છે; તે વાજ—બળ અને વિજય—પ્રદાન કરે છે; ચેતન જ્ઞાતા બની, આનંદપૂર્વક સ્વીકારી, વૃદ્ધિ અને પુષ્ટિ તરફ આવે છે.
It teaches that Agni is the key mediator of worship: the right, God-pleasing praise and offering through Agni makes the Gods present and brings strength, glory, and nourishment.
Fire appears in human homes and rituals, yet its divine power is treated as deathless and cosmic—an immortal presence working within mortal life.
It means “a hymn/word accepted by the Gods”—speech that is not just poetic, but ritually true and effective when offered through Agni.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.