
Sukta 1.63
Gotama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.63)
Indra
Triṣṭubh
આ ત્રિષ્ટુભ સ્તુતિ ઇન્દ્રને “મહાન” તરીકે સ્તવે છે—જેનાં પરાક્રમે દ્યૌ અને પૃથ્વી સ્થિર રહે છે અને જેના ભયભક્તિભર્યા પ્રભાવ સામે પર્વતો પણ અચળ ઊભા રહે છે. સ્તુતિમાં વિનંતી છે કે તે ઉપાસકોને શત્રુબળોથી રક્ષે, વિરોધને તોડી નાંખે, અને સુઘડ બળ, વિજય તથા પ્રેરિત ધન આપે—વિશેષ કરીને ઉષાકાળે ગોતમોના બ્રહ્મન્ (પવિત્ર ઉચ્ચાર) દ્વારા.
Mantra 1
त्वं महाँ इन्द्र यो ह शुष्मैर्द्यावा जज्ञानः पृथिवी अमे धाः । यद्ध ते विश्वा गिरयश्चिदभ्वा भिया दृळ्हासः किरणा नैजन् ॥
હે ઇન્દ્ર, તું મહાન છે—જે પોતાના શૌર્યબળોથી, દ્યાવા અને પૃથ્વી સાથે જન્મેલો, તેમને યોગ્ય માપમાં સ્થિર કર્યાં. જ્યારે તારા ભયથી અતિ વિશાળ, દૃઢસ્થિત સર્વ પર્વતો પણ ન હલ્યા—જેમ કિરણો પોતાની ગતિમાં સ્થિર રાખવામાં આવે તેમ.
Mantra 2
आ यद्धरी इन्द्र विव्रता वेरा ते वज्रं जरिता बाह्वोर्धात् । येनाविहर्यतक्रतो अमित्रान्पुर इष्णासि पुरुहूत पूर्वीः ॥
હે ઇન્દ્ર, જ્યારે તારા બે તેજસ્વી હરિ (અશ્વો), વિશાળ ગતિ ધરાવતા, નજીક આવે છે, ત્યારે સ્તુતિકાર તારો વજ્ર તારા બાહુઓમાં સ્થાપે છે. એ વજ્રથી, હે અડગ સંકલ્પવાળા, હે પુરુહૂત, તું શત્રુઓ પર ધસી જઈને અનેક પ્રાચીન પુરો (દુર્ગો)ને ભેદી નાખે છે.
Mantra 3
त्वं सत्य इन्द्र धृष्णुरेतान्त्वमृभुक्षा नर्यस्त्वं षाट् । त्वं शुष्णं वृजने पृक्ष आणौ यूने कुत्साय द्युमते सचाहन् ॥
હે ઇન્દ્ર, તું સત્ય છે; આ કાર્યોમાં તું ધૃષ્ણુ—સાહસી છે. તું ઋભુક્ષ—કૌશલ્યનો સ્વામી; તું નર્ય—વીર; તું ષાટ્—વિજયી છે. તું યુવાન અને તેજસ્વી કુત્સ સાથે, યુદ્ધના સંઘર્ષમાં, આક્રમણના ઘર્ષણમાં, શુષ್ಣને આઘાત કરીને પાડી દીધો—જેથી દ્યુમંત, પ્રકાશવાહક બળ પ્રબળ રહે.
Mantra 4
त्वं ह त्यदिन्द्र चोदीः सखा वृत्रं यद्वज्रिन्वृषकर्मन्नुभ्नाः । यद्ध शूर वृषमणः पराचैर्वि दस्यूँर्योनावकृतो वृथाषाट् ॥
હે ઇન્દ્ર, તું જ ખરેખર પ્રેરક બન્યો; હે વજ્રધારી, મહાકર્મા, જ્યારે તું વૃત્રને પછાડી દીધો ત્યારે તારી સાથી-શક્તિ જાગી ઊઠી. હે શૂર, બળના આનંદથી પ્રબળ, જ્યારે તું દસ્યુઓને વિખેરી દૂર હાંકી દીધા અને તેમને અંધકારના ગર્ભમાં પાડી દીધા—અસત્ય પર વિજયી બની.
Mantra 5
त्वं ह त्यदिन्द्रारिषण्यन्दृळ्हस्य चिन्मर्तानामजुष्टौ । व्यस्मदा काष्ठा अर्वते वर्घनेव वज्रिञ्छ्नथिह्यमित्रान् ॥
હે ઇન્દ્ર, તું જ ખરેખર અમને અહિતથી રક્ષે છે—મર્ત્યોની કઠોર, અડગ પ્રતિરોધ-શક્તિ સામે પણ, જે સંમત નથી. અમારાથી શત્રુની સીમાઓ દૂર હાંકી દે. હે વજ્રધારી, હથોડા સમે, અમારા આગેકૂચ માટે શત્રુઓને ચુરચુર કરી નાખ.
Mantra 6
त्वां ह त्यदिन्द्रार्णसातौ स्वर्मीळ्हे नर आजा हवन्ते । तव स्वधाव इयमा समर्य ऊतिर्वाजेष्वतसाय्या भूत् ॥
હે ઇન્દ્ર, ઊર્જાના પ્રવાહને જીતવામાં, પ્રકાશમય લોકને પ્રાપ્ત કરવામાં, યુદ્ધમાં મનુષ્યો તને જ આહ્વાન કરે છે. હે સ્વધાવાન, આ તારી સહાય સમરમાં નજીક આવે અને બળની સમૃદ્ધિઓમાં અપ્રતિહત બની રહે.
Mantra 7
त्वं ह त्यदिन्द्र सप्त युध्यन्पुरो वज्रिन्पुरुकुत्साय दर्दः । बर्हिर्न यत्सुदासे वृथा वर्गंहो राजन्वरिवः पूरवे कः ॥
હે ઇન્દ્ર, વજ્રધારી! તું જ યુદ્ધ કરતાં પુરુકુત્સ માટે સાત પુરો (દુર્ગો) તોડી નાખ્યાં. અને જ્યારે તું સુદાસ માટે—બર્હિ જેવી વિસ્તરતી પવિત્ર આસન સમાન—અન્યાયી દમન સામે નિર્વિઘ્ન માર્ગ ખોલ્યો, હે રાજન, પૂરુને એવો વિશાળ અવકાશ બીજો કોણ આપી શકે?
Mantra 8
त्वं त्यां न इन्द्र देव चित्रामिषमापो न पीपयः परिज्मन् । यया शूर प्रत्यस्मभ्यं यंसि त्मनमूर्जं न विश्वध क्षरध्यै ॥
હે દેવ ઇન્દ્ર! તું અમારા માટે તે ચિત્રા—વિવિધ અને તેજસ્વી—ઇષ (પોષક પ્રેરણા/આહાર) ને પરિજ્મન જગતને જળ જેમ પોષે તેમ પોષે છે. જેના દ્વારા, હે શૂર, તું અમારી તરફ વળે છે અને અમારા ત્મનને—ઊર્જાના સર્વવ્યાપી પ્રવાહ સમાન—ચારે તરફ વહેવા દે છે, સર્વત્ર ક્ષરવા માટે.
Mantra 9
अकारि त इन्द्र गोतमेभिर्ब्रह्माण्योक्ता नमसा हरिभ्याम् । सुपेशसं वाजमा भरा नः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
હે ઇન્દ્ર! ગોતમોએ તારા માટે બ્રહ્માણિ રચ્યાં અને નમસ્કાર સાથે હરિભ્યાં (તારા તેજસ્વી અશ્વયુગલ) માટે ઉચ્ચાર્યાં. અમને સુપેશસ—સુઘડ—વાજ (વિજયી બળ/સમૃદ્ધિ) લાવી આપ; અને પ્રાતઃકાળે ધિયાવસુ—પ્રેરિત બુદ્ધિનું ધન—ઝડપે આવી પહોંચે.
It praises Indra’s overwhelming power—how he stabilizes the world—and asks him to protect the worshippers, remove hostile obstacles, and grant strength and victory.
It is a poetic way to show Indra’s supreme authority: even the firmest things in nature are steady and restrained under the awe of his power.
The closing verse asks Indra to bring well-shaped vāja (effective strength/prize) and to let inspired wealth of thought and insight come quickly in the morning.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.