Sukta 59
Sukta 1.59
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 1.59)
Agni Vaiśvānara
Triṣṭubh (11-syllable pādas, standard for many Agni hymns here)
આ સૂક્ત અગ્નિને વૈશ્વાનર—સર્વવ્યાપી અગ્નિ, જેમાં સર્વ અગ્નિઓ આનંદિત થાય છે—રૂપે તથા માનવ વસાહતોના “નાભિ” (કેન્દ્રબંધ) રૂપે સ્તુતિ કરે છે, જે લોકોને ધર્મસંગત ક્રમમાં એકત્ર બાંધે છે. તેમાં અગ્નિને પ્રેરિત હોતૃ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે, જે પ્રાચીન અને મહાન સ્તુતિઓ તથા અર્પણોને દેવો સુધી વહન કરે છે અને ભારદ્વાજ વંશને તેમજ સર્વ જનસમુદાયોને બળ, સમૃદ્ધિ અને સુવ્યવસ્થિત જીવન પ્રદાન કરે છે.
Mantras
Mantra 1
वया इदग्ने अग्नयस्ते अन्ये त्वे विश्वे अमृता मादयन्ते । वैश्वानर नाभिरसि क्षितीनां स्थूणेव जनाँ उपमिद्ययन्थ ॥
હે અગ્નિ, ખરેખર તારા અંદર જ બીજા બધા અગ્નિઓ આનંદ પામે છે—તું એકમાત્ર અમૃત અગ્નિ છે. હે વૈશ્વાનર, તું વસતિઓનો નાભિ (કેન્દ્ર-ગ્રંથિ) છે; થાંભલા સમ તું જનને એકત્ર રાખે છે અને તેમને પ્રમાણ તથા ઋત (યોગ્ય ક્રમ) તરફ દોરી જાય છે.
Mantra 2
मूर्धा दिवो नाभिरग्निः पृथिव्या अथाभवदरती रोदस्योः । तं त्वा देवासोऽजनयन्त देवं वैश्वानर ज्योतिरिदार्याय ॥
અગ્નિ દ્યૌનો મસ્તક અને પૃથ્વીનો નાભિ બન્યો; પછી તે બે લોક વચ્ચે સક્રિય ગતિરૂપે સ્થિત થયો. દેવોએ તને દેવરૂપે જન્માવ્યો, હે વૈશ્વાનર—આર્ય માટે તું ખરેખર જ્યોતિ છે.
Mantra 3
आ सूर्ये न रश्मयो ध्रुवासो वैश्वानरे दधिरेऽग्ना वसूनि । या पर्वतेष्वोषधीष्वप्सु या मानुषेष्वसि तस्य राजा ॥
જેમ સૂર્યમાં સ્થિર કિરણો, તેમ વૈશ્વાનર અગ્નિમાં સર્વ વસુઓ—સમસ્ત ધન-સંપત્તિ—સ્થાપિત છે. જે કંઈ પર્વતોમાં છે, ઔષધિઓમાં છે, જળોમાં છે, અને જે કંઈ મનુષ્યોમાં છે—તે સર્વનો તું રાજા છે.
Mantra 4
बृहती इव सूनवे रोदसी गिरो होता मनुष्यो न दक्षः । स्वर्वते सत्यशुष्माय पूर्वीर्वैश्वानराय नृतमाय यह्वीः ॥
જેમ પોતાના પુત્ર માટે વિશાળ બે લોક—દિવ અને પૃથ્વી—તેમ વાણી પ્રસરતી જાય છે; અગ્નિ હોતૃ છે, મનુષ્ય સમાન કુશળ, પૂર્ણ દક્ષતા ધરાવનાર. સ્વર્વત—પ્રકાશમય લોકના સ્વામી—સત્યશુષ્મા, સાચા બળવાળા માટે, પ્રાચીન, પ્રબળ સ્તુતિઓ વૈશ્વાનર તરફ વહે છે—નૃતમ, સર્વથી પુરુષાર્થવાન નેતા તરફ.
Mantra 5
दिवश्चित्ते बृहतो जातवेदो वैश्वानर प्र रिरिचे महित्वम् । राजा कृष्टीनामसि मानुषीणां युधा देवेभ्यो वरिवश्चकर्थ ॥
વિશાળ દ્યૌથી પણ પરે, હે જાતવેદસ વૈશ્વાનર, તારો મહિમા છલકાઈ ઊઠ્યો છે. તું માનુષી કૃષ્ટિઓ—માનવ સમુદાયો—નો રાજા છે; યુદ્ધબળથી તું દેવો માટે વિશાળ અવકાશ અને નિર્વિઘ્ન માર્ગ રચ્યો છે.
Mantra 6
प्र नू महित्वं वृषभस्य वोचं यं पूरवो वृत्रहणं सचन्ते । वैश्वानरो दस्युमग्निर्जघन्वाँ अधूनोत्काष्ठा अव शम्बरं भेत् ॥
હવે હું તે વૃષભ (બળવાન)નું મહાત્મ્ય ઉચ્ચારું છું—જેનાંને પૂરવો વૃત્રહન, અવરોધ-વધક તરીકે અનુસરે છે. વૈશ્વાનર અગ્નિએ દસ્યુ-શક્તિને પછાડી, બંધનોને ઢીલા કર્યા અને શમ્બરને ભેદી નાખ્યો.
Mantra 7
वैश्वानरो महिम्ना विश्वकृष्टिर्भरद्वाजेषु यजतो विभावा । शातवनेये शतिनीभिरग्निः पुरुणीथे जरते सूनृतावान् ॥
વૈશ્વાનર, મહિમાથી સર્વજનનો રચયિતા, ભરદ્વાજોમાં યજનીય, વિશાળ તેજવાળો. સો-સો વિજય માટે સો-ગણી શક્તિઓ સાથે, અગ્નિ અનેક નેતૃત્વોમાં સ્થિર રહે છે—સૂનૃતા, સત્ય અને મંગલ વાણીથી સમૃદ્ધ.
Frequently Asked Questions
Vaiśvānara is Agni as the universal fire shared by all people—present in homes, in sacrifice, and as a cosmic power that holds communities together.
It means Agni is the central bond of settled life: the hearth and ritual fire around which order, unity, and right measure (ṛta) are established.
It can be recited during lighting a lamp or tending a sacred fire, with a simple ghee offering, to invoke clarity, inner strength, and harmony in the household or community.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.