Rig Veda Sukta 45
Mandala 1Sukta 4510 Mantras

Sukta 45

Sukta 1.45

Rishi

Kaṇva (Kāṇva lineage) (traditional for RV 1.45)

Devata

Agni (as summoner and sacrificer); also invokes Vasus, Rudras, Ādityas

Chandas

Gāyatrī (probable; requires pada-count verification)

આ સૂક્તમાં અગ્નિને યાજ્ઞિક આહ્વાનકર્તા પુરોહિત તરીકે સંબોધવામાં આવે છે, જે વસુ, રુદ્ર અને આદિત્ય જેવા દેવકુળોને માનવ યજ્ઞમાં આમંત્રિત કરીને યજ્ઞને “સુ-અધ્વર” (સુગમ માર્ગવાળો, સુવ્યવસ્થિત) બનાવે છે. વારંવાર અગ્નિને વિનંતી થાય છે કે તે આહુતિ અને ઉપાસકનો સંકલ્પ ઉપર દેવલોક સુધી વહન કરે, જેથી મનુની માનવ સમુદાય કોસ્મિક ઋત સાથે સુસંગત બને. અંતે, અગ્નિના યજનને સોમની ઉપસ્થિતિ સાથે ગાઢ રીતે જોડીને દેવોને પાન કરવા આમંત્રણ આપવામાં આવે છે અને યજ્ઞ સામાન્ય સમયની મર્યાદા પાર કરે તેવી પ્રાર્થના થાય છે.

Mantras

Mantra 1

त्वमग्ने वसूँरिह रुद्राँ आदित्याँ उत । यजा स्वध्वरं जनं मनुजातं घृतप्रुषम् ॥

હે અગ્નિ, તું અહીં વસુઓને, રુદ્રોને અને આદિત્યોને પણ લાવી દે; યજ્ઞકર્મ કર. મનુજનિત, સુવ્યવસ્થિત માનવસમુદાય માટે—ઘૃતની શુદ્ધ બિંદુઓથી સિંચિત—સ્વધ્વર યજ્ઞને અર્પણ કર, જેથી આંતરિક વિધિ સીધો માર્ગ બને.

Mantra 2

श्रुष्टीवानो हि दाशुषे देवा अग्ने विचेतसः । तान्रोहिदश्व गिर्वणस्त्रयस्त्रिंशतमा वह ॥

હે અગ્નિ, દાન આપનાર માટે દેવો સાંભળવા ઉત્સુક છે; તેઓ વિવેકચેતન શક્તિઓ છે. હે ગીર્વણ, રોહિદશ્વ (લાલ ઘોડાવાળા), તેમને અહીં લાવી દે—ત્રિ-એકાદશ, ત્રેતીસ દેવોને અમારા યજ્ઞક્ષેત્રમાં વહન કર.

Mantra 3

प्रियमेधवदत्रिवज्जातवेदो विरूपवत् । अङ्गिरस्वन्महिव्रत प्रस्कण्वस्य श्रुधी हवम् ॥

હે જાતવેદસ, જેમ તું પ્રિયમેધને સાંભળ્યો, જેમ તું અત્રિને સાંભળ્યો, જેમ તું વિરূপને સાંભળ્યો, જેમ તું અંગિરસોને સાંભળ્યો—હે મહાવ્રત, તેમ જ હવે પ્રસ્કણ્વનું હવન-આહ્વાન સાંભળ અને તેને અનુમોદનના જ્વાલાથી પ્રતિઉત્તર આપ.

Mantra 4

महिकेरव ऊतये प्रियमेधा अहूषत । राजन्तमध्वराणामग्निं शुक्रेण शोचिषा ॥

મહાન સ્વરવાળા પ્રિયમેધાઓએ સહાય માટે તેને આહ્વાન કર્યો—અધ્વરો (યજ્ઞો)નો રાજા અગ્નિ, શુદ્ધ અને તેજસ્વી જ્યોતિથી પ્રકાશમાન. એ સર્વાધિપતિ અગ્નિ અમારા આંતરિક અધ્વરને શાસે અને તેને દીપ્ત પરિપૂર્ણતા સુધી દોરી જાય.

Mantra 5

घृताहवन सन्त्येमा उ षु श्रुधी गिरः । याभिः कण्वस्य सूनवो हवन्तेऽवसे त्वा ॥

હે ઘૃતાહવન (ઘીથી આહુતિ પામનાર), આ વાણી અહીં છે—હવે તો સારી રીતે સાંભળ. આ જ સ્તુતિઓથી કણ્વના પુત્રો તને સહાય માટે આહ્વાન કરે છે; તું ઉપકારક અગ્નિ બની આવ—આહુતિને ઉપર વહન કર અને ચેતનાને અંદર તરફ સ્થિર કર.

Mantra 6

त्वां चित्रश्रवस्तम हवन्ते विक्षु जन्तवः । शोचिष्केशं पुरुप्रियाग्ने हव्याय वोळ्हवे ॥

હે ચિત્રશ્રવસ્તમ (યશમાં અતિ તેજસ્વી), વસાહતોમાં રહેનારા જન તને આહ્વાન કરે છે. હે શોચિષ્કેશ (જ્યોતિમય કેશવાળા) બહુપ્રિય અગ્નિ, હવ્ય વહન કરવા આવ—અમારી આહુતિને ઉપર લઈ જા અને અમારી ચેતનાને તેની સીમાઓ પાર પહોંચાડ.

Mantra 7

नि त्वा होतारमृत्विजं दधिरे वसुवित्तमम् । श्रुत्कर्णं सप्रथस्तमं विप्रा अग्ने दिविष्टिषु ॥

હે અગ્નિ, વિપ્રોએ તને ઋતુયોગ્ય યજ્ઞકર્તા ઋત્વિજ—હોતૃ તરીકે સ્થાપ્યો છે; તું સર્વોત્તમ વસુ-વિત્તમ, સચ્ચા ધનનો મહાન શોધક છે. શ્રુત્કર્ણ—સાચું સાંભળનાર કાનવાળો, અને સપ્રથસ્તમ—વિસ્તારમાં અતિ વિશાળ, તું દિવિષ્ટિષુ—દૈવી પ્રયત્નોમાં સ્થિર છે.

Mantra 8

आ त्वा विप्रा अचुच्यवुः सुतसोमा अभि प्रयः । बृहद्भा बिभ्रतो हविरग्ने मर्ताय दाशुषे ॥

હે અગ્નિ, સુતસોમ—સોમ પિડીને તૈયાર કરનાર વિપ્રો તારી તરફ ધસી આવ્યા છે, અભિ પ્રયઃ—યજ્ઞપ્રવાહ સાથે. તેઓ બૃહદ્ભા—વિશાળ તેજ ધારણ કરીને, હવિઃ લઈને આવે છે. દાન કરનાર મર્ત્ય માટે તું પ્રકાશમાન મધ્યસ્થ બની; યજ્ઞાર્પણમાં તે મહાતેજ સ્થિર રહે.

Mantra 9

प्रातर्याव्णः सहस्कृत सोमपेयाय सन्त्य । इहाद्य दैव्यं जनं बर्हिरा सादया वसो ॥

હે સહસ્કૃત—શક્તિથી ઘડાયેલ બળવાન, પ્રાતર્યાવણ—પ્રભાતે આગમન કરનાર, તું સોમપેયાય—સોમપાન માટે તૈયાર છે. આજે અહીં દૈવ્ય જનને બર્હિ પર બેસાડ, હે વસો. હે તેજસ્વી, અમામાં દૈવી ઋત-વ્યવસ્થિત ઉપસ્થિતિ સ્થાપી દે, જેથી કાર્યની પ્રભાત પૂર્ણ થાય.

Mantra 10

अर्वाञ्चं दैव्यं जनमग्ने यक्ष्व सहूतिभिः । अयं सोमः सुदानवस्तं पात तिरोअह्न्यम् ॥

હે અગ્નિ, દૈવી જનને અર્વાંચ—અહીં તરફ—વાળો અને સહૂતિઓ (આહ્વાન-સહાય) સાથે તેમના માટે યજ્ઞ કર. આ સોમ અહીં છે, હે સુદાનવઃ (સુદાતા); તે તિરોઅહ્ન્ય સોમનું પાન કરો—જે દિવસની પાર જાય છે.

Frequently Asked Questions

It asks Agni to come as the priest of the sacrifice, summon the divine groups (Vasus, Rudras, Ādityas), and carry the offerings so the rite becomes well-ordered and effective.

They represent major ‘families’ of gods. Calling them together means inviting a complete divine assembly to witness and accept the sacrifice.

Agni conducts the offering, while Soma is the sacred drink offered to the gods. The hymn links them: Agni brings the gods and completes the rite, and Soma seals it through divine drinking and blessing.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App