
Sukta 1.182
Agastya Māna (traditional for this Aśvin cluster; confirm via Anukramaṇī for RV 1.182)
Aśvinau
Triṣṭubh
આ અશ્વિન સ્તુતિમાં યુગલ દિવ્ય વૈદ્યોને તેમના ઝડપી રથ પર આવવા આમંત્રણ આપવામાં આવે છે—પ્રેરિત વિચારને જીવંત કરવા અને તેમની શુદ્ધ, તેજસ્વી સહાયથી “સુકૃત” (યોગ્ય-નિર્માણ/સદ્કર્મ) પ્રદાન કરવા. તેમાં તેમની પ્રસિદ્ધ રક્ષાઓનું સ્મરણ થાય છે—ખાસ કરીને ભયંકર જળોમાંથી તુગ્ર્યના પુત્રને બચાવવાની ઘટના—અને તે સ્મરિત ઉપકારને વર્તમાન પ્રાર્થનામાં ફેરવી પોષણ, સંકટ પર વિજય, અને સોમયજ્ઞમાં સ્થિર, દીર્ઘકાળીન દાનોની યાચના કરે છે.
Mantra 1
अभूदिदं वयुनमो षु भूषता रथो वृषण्वान्मदता मनीषिणः । धियंजिन्वा धिष्ण्या विश्पलावसू दिवो नपाता सुकृते शुचिव्रता ॥
આ વ્યવસ્થિત વયુન (સમજ-વિધિ) પ્રગટ થયું છે; હવે તેને શોભાવો—હે મનીષિણો (જ્ઞાનીજન), તમારો બળવાન રથ આનંદિત થાઓ. ધીને પ્રેરતા, હે ધિષણ્યા (પ્રેરક શક્તિઓ), હે વિશ્પલાવસૂ (વિસ્તૃત ધન ધરનાર), હે દિવો નપાતા (દિવ્યના પુત્રો), શુચિવ્રતા (પવિત્ર વ્રતવાળા), સુકૃતે (સત્કર્મ) માટે આવો.
Mantra 2
इन्द्रतमा हि धिष्ण्या मरुत्तमा दस्रा दंसिष्ठा रथ्या रथीतमा । पूर्णं रथं वहेथे मध्व आचितं तेन दाश्वांसमुप याथो अश्विना ॥
હે અશ્વિનો, તમે શક્તિમાં ઇન્દ્રસમાન, પ્રેરણામાં મરુત્સમાન; હે તેજસ્વી દસ્રા, અદ્ભુત કર્મોના કર્તા, કર્મમાં અતિનિપુણ, રથવિદ્યામાં શ્રેષ્ઠ અને રથચાલનમાં અતિઉત્તમ. તમે મધુર મઘથી ભરેલો, મધુથી આચિત પૂર્ણ રથ વહન કરો છો; એ જ રથ લઈને દાન આપનાર દાશ્વાંસ પાસે નજીક આવો.
Mantra 3
किमत्र दस्रा कृणुथः किमासाथे जनो यः कश्चिदहविर्महीयते । अति क्रमिष्टं जुरतं पणेरसुं ज्योतिर्विप्राय कृणुतं वचस्यवे ॥
હે દસ્રા, અહીં તમે શું કરશો? શું પ્રાપ્ત કરશો—જ્યારે કોઈ મનુષ્ય હવિ વિના મહિમા શોધે છે? અંધકારના પાણિ (વ્યાપારી/છલકર્તા)ના પ્રાણને ઓળંગી જાઓ, તેને ક્ષીણ કરો; અને વિપ્ર (ઋષિ) માટે, વચસ્યવ (સત્ય વાણી બોલવા ઇચ્છનાર) માટે પ્રકાશ (જ્યોતિ) રચો.
Mantra 4
जम्भयतमभितो रायतः शुनो हतं मृधो विदथुस्तान्यश्विना । वाचंवाचं जरितू रत्निनीं कृतमुभा शंसं नासत्यावतं मम ॥
હે અશ્વિનો, અમારા પર ધસી આવતી શત્રુ શક્તિઓને ચારે તરફથી દબાવો અને ચકનાચૂર કરો; વિવાદના શ્વાનને સંહાર કરો—આ તમારાં પ્રસિદ્ધ કર્મો છે. ગાયક (જરિતૃ)ની દરેક વાણી ને રત્નવતી (ધન-વાહક) બનાવો; હે નાસત્યાઓ, મારી સ્તુતિ અને મારી સત્ય-અભિવ્યક્તિ—બન્નેને પોષો.
Mantra 5
युवमेतं चक्रथुः सिन्धुषु प्लवमात्मन्वन्तं पक्षिणं तौग्र्याय कम् । येन देवत्रा मनसा निरूहथुः सुपप्तनी पेतथुः क्षोदसो महः ॥
હે અશ્વિનો, તમે તૌગ્ર્યાના પુત્ર માટે નદીઓમાં આત્મન્વંત—સ્વયં આધારિત—એક પ્લવમાન, પાંખવાળો વાહક રચ્યો. જેના દ્વારા દેવતર મનથી તમે તેને બહાર ઉઠાવ્યો; સુપપ્તની—સારા પાંખવાળા—તમે તેને મહાન ક્ષોદસ, પ્રચંડ તરંગ-દબાણની પાર પહોંચાડ્યો.
Mantra 6
अवविद्धं तौग्र्यमप्स्वन्तरनारम्भणे तमसि प्रविद्धम् । चतस्रो नावो जठलस्य जुष्टा उदश्विभ्यामिषिताः पारयन्ति ॥
અપ્સુ અંતર તૌગ્ર્યને અવવिद्ध—નીચે ફેંકાયેલ—કરાયો; અનારંભણે તમસિ તે પ્રવিদ্ধ—આધાર વિનાના અંધકારમાં ડૂબેલો. જઠલને પ્રિય એવી ચાર નાવો, અશ્વિનોની ઇષિતા—પ્રેરિત—થઈ, તેને પાર પહોંચાડે છે.
Mantra 7
कः स्विद्वृक्षो निःष्ठितो मध्ये अर्णसो यं तौग्र्यो नाधितः पर्यषस्वजत् । पर्णा मृगस्य पतरोरिवारभ उदश्विना ऊहथुः श्रोमताय कम् ॥
કયો તે વૃક્ષ હતો, જે અર્ણસ—પૂરના—મધ્યે ઊભો હતો, જેને પીડિત તૌગ્ર્યે ચારે તરફથી ચાંપીને પકડી લીધો? જેમ ઉડતા મૃગના બે પાંખોને પકડી રહે, તેમ, હે અશ્વિનો, તમે તેને ઉઠાવી બહાર કાઢ્યો—તેના રક્ષણ માટે.
Mantra 8
तद्वां नरा नासत्यावनु ष्याद्यद्वां मानास उचथमवोचन् । अस्मादद्य सदसः सोम्यादा विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
હે નરાઓ, હે નાસત્યાઓ, તમારાં માટે તે સત્ય બને—જ્ઞાનીઓએ તમારી દ્વિગુણ સહાય વિશે જે સ્તુતિ ઉચ્ચારી છે તે. આજ આ સોમ્ય સદસમાંથી અમે ઇચ્છિત પોષણ અને વિજયી અતિક્રમણ પ્રાપ્ત કરીએ, દીર્ઘકાળ ટકતા દાનો સાથે.
The Aśvins (Nāsatyā) are twin Vedic deities known as swift riders and divine physicians. In this hymn they are praised as rescuers who quickly bring help, health, and safe passage.
It recalls how the Aśvins saved Tugrya’s son by providing a special conveyance—described as a ‘floater’ and ‘winged bearer’—to cross dangerous waters and escape overwhelming peril.
It asks that the Aśvins’ famed help become real “today” in the ritual: nourishment (iṣ), overcoming of hardship (vṛjana), and gifts that endure (jīradānu) from the Soma-seat.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.