
Sukta 1.181
Aśvinau
Triṣṭubh (probable)
આ સૂક્તમાં અશ્વિનૌને ઝડપી, પ્રિય સહાયક તરીકે આહ્વાન કરવામાં આવે છે, જે ઉપાસકોને “ઉંચે ઉઠાવે” છે અને ખાસ કરીને જરૂરિયાતની ઘડીએ તેમના માર્ગોને ખુલ્લા કરે છે. તેમાં તેમના તેજસ્વી ગમનનું—જગતોમાં વ્યાપતું—સ્તવન છે, તેમની જીવનદાયી શક્તિઓનું અને જે યજમાન યોગ્ય રીતે અર્પણ કરે છે તેના માટે તેમની અચૂક યુવાનતાનું. કવિ તેમના સમયસર આગમન દ્વારા વિશાળ અવકાશ (વરિવસ્), કષ્ટ પર વિજયી અતિક્રમણ અને ત્વરિત આપાતી સમૃદ્ધિની યાચના કરે છે.
Mantra 1
कदु प्रेष्टाविषां रयीणामध्वर्यन्ता यदुन्निनीथो अपाम् । अयं वां यज्ञो अकृत प्रशस्तिं वसुधिती अवितारा जनानाम् ॥
અમારી પ્રેરણાઓ અને સમૃદ્ધિઓ માટે અતિ પ્રિય એવા હે દ્વય, ક્યારે તમે અમને ઊંચે ઉઠાવશો—જેમ અધ્વર્યુ યજ્ઞમાં જળોને ઉઠાવે છે તેમ? આ અમારો યજ્ઞ તમારા માટે પ્રશસ્તિ રચી ચૂક્યો છે—હે વસુધિતી, હે જનસમુદાયોના અવિતારાઓ.
Mantra 2
आ वामश्वासः शुचयः पयस्पा वातरंहसो दिव्यासो अत्याः । मनोजुवो वृषणो वीतपृष्ठा एह स्वराजो अश्विना वहन्तु ॥
હે અશ્વિનો, તમારા અશ્વો અહીં આવો—શુદ્ધ, પયસ્ (પોષક રસ) પીતા, પવન-વેગી, દિવ્ય દોડનાર; મનથી પ્રેરિત, બળવાન, જુગ માટે સુશિક્ષિત પીઠવાળા. હે સ્વરાજ (સ્વયં-શાસક) અશ્વિનો, તેઓ તમને અહીં અમારા યજ્ઞક્ષેત્રમાં વહન કરીને લાવે.
Mantra 3
आ वां रथोऽवनिर्न प्रवत्वान्त्सृप्रवन्धुरः सुविताय गम्याः । वृष्णः स्थातारा मनसो जवीयानहम्पूर्वो यजतो धिष्ण्या यः ॥
તમારો રથ આવે—ઢાળ પરથી ઉતરતા દૃઢ આધાર સમો—સુયોજિત, શુભ ગતિ (સુવિત) તરફ તમને લઈ જનાર. હે વृषણ (બળવાન) સ્થાતારાઓ, મનથી પણ વધુ વેગી, હું—યજ્ઞમાં પ્રથમ આહ્વાન કરનાર—તમને પ્રાર્થું છું, હે ધિષણ્ય (પ્રકાશમય આસનસ્થ) શક્તિઓ, અમારા અંદર સ્થિર થાઓ.
Mantra 4
इहेह जाता समवावशीतामरेपसा तन्वा नामभिः स्वैः । जिष्णुर्वामन्यः सुमखस्य सूरिर्दिवो अन्यः सुभगः पुत्र ऊहे ॥
અહીં, અહીં—આ કર્મ માટે જન્મેલા—તમે બંને નિર્દોષ તનુ (સ્વરૂપ) સાથે અને તમારા પોતાના સત્ય નામો સાથે સંપૂર્ણ રીતે વસો. તમામાંનો એક સારા યજ્ઞનો વિજયી સ્વામી છે; બીજો દિવનો સુભગ પુત્ર છે, જે આવશ્યક વિવેક (ઊહે) લાવે છે.
Mantra 5
प्र वां निचेरुः ककुहो वशाँ अनु पिशङ्गरूपः सदनानि गम्याः । हरी अन्यस्य पीपयन्त वाजैर्मथ्रा रजांस्यश्विना वि घोषैः ॥
પ્ર વાં નિચેરુઃ—તમે બંને તમારી જ ઇચ્છા અનુસાર આગળ વધો; કકુહો, ઊંચાઈઓને અનુસરી, પિશઙ્ગરૂપ—દીપ્ત સ્વરૂપે, લોકોના સદનો સુધી પહોંચો. તમારામાંના એકના હરી (તામ્રવર્ણ) અશ્વો વાજૈઃ—બળ-સમૃદ્ધિથી પરિપૂર્ણ થાય છે; અશ્વિના, તમે ઘોષૈઃ—પ્રતિધ્વનિત નાદોથી રજાંસિ—અંતરિક્ષના વિસ્તારોને મથો, અને માર્ગોને ખુલ્લા કરો.
Mantra 6
प्र वां शरद्वान्वृषभो न निष्षाट् पूर्वीरिषश्चरति मध्व इष्णन् । एवैरन्यस्य पीपयन्त वाजैर्वेषन्तीरूर्ध्वा नद्यो न आगुः ॥
પ્ર વાં શરદ્વાન્—તમારી તેજસ્વી શક્તિ, નિષ્ષાટ્ વೃಷભો ન—છૂટેલા વૃષભની જેમ ઉછળી નીકળે છે; પૂર્વીરિષઃ—પ્રાચીન પ્રેરણાઓ સાથે ચરે છે, મધ્વ ઇષ್ಣન્—મધુર રસને દબાવી બહાર કાઢતી. એવૈઃ—વેગવાન પ્રવાહોથી, તમારામાંના એકને વાજૈઃ—બળ-સમૃદ્ધિથી પીપયંત—પરિપૂર્ણ કરે છે; ઊર્ધ્વા નદ્યો ન—ઉપર ચઢતી નદીઓની જેમ, વેષંતી—આકાંક્ષિત અને પોકારતી ઊર્જાઓ અમારી પાસે આવે છે.
Mantra 7
असर्जि वां स्थविरा वेधसा गीर्बाळ्हे अश्विना त्रेधा क्षरन्ती । उपस्तुताववतं नाधमानं यामन्नयामञ्छृणुतं हवं मे ॥
અસર્જિ વાં સ્થવિરા—હે સ્થિર અશ્વિનો, વેધસા—વિધાતા કવિ દ્વારા તમારે માટે ગીર્ઃ—બળવાન, ઘડનાર વાણી મુક્ત થઈ છે, ત્રેધા ક્ષરંતી—ત્રણ પ્રવાહોમાં વહેતી. ઉપસ્તુતૌ અવતં—સ્તુતિના સમયે, નાધમાનં—પરિશ્રમ કરનારને રક્ષો; યામન્નયામં—સુગમ યાત્રામાં અને દુર્ગમ યાત્રામાં, શ્રુણુતં હવં મે—મારો આહ્વાન સાંભળો.
Mantra 8
उत स्या वां रुशतो वप्ससो गीस्त्रिबर्हिषि सदसि पिन्वते नॄन् । वृषा वां मेघो वृषणा पीपाय गोर्न सेके मनुषो दशस्यन् ॥
અને તે તમારો તેજસ્વી સ્તોત્ર—ચમકતા સૌંદર્યથી આવૃત—ત્રિબર્હિષિ બર્હિસવાળા આસનમાં મનુષ્યોના બળને વિસ્તારે છે. હે વૃષણો (બળવાન અશ્વિનો), તમારો વૃષા મેઘ વૃદ્ધિથી તમને પરિપૂર્ણ કરે છે—જેમ ગાયને ફળદાયી કરતું સિંચન—જ્યારે નશ્વર મનુષ્ય કુશળતાથી તમારી દશસ્યા (સેવા-સ્તુતિ) કરે છે.
Mantra 9
युवां पूषेवाश्विना पुरंधिरग्निमुषां न जरते हविष्मान् । हुवे यद्वां वरिवस्या गृणानो विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
હે અશ્વિનો, તમે બંને પૂષન સમા પુરંધિ (પરિપૂર્ણતા આપનાર શક્તિ) છો; અને ઉષા સમા હવિષ્માન (હવિષ ધરનાર) માટે વૃદ્ધ થતા નથી. જ્યારે હું માર્ગને વિસ્તૃત કરવાની ઇચ્છાથી, તમારી સ્તુતિ ગાતો, તમને હુવે છું—ત્યારે અમે પ્રેરક એષ (અન્વેષણ) અને વિજયી વ્રજન (અવરોધ-ભેદન)ને જાણી શકીએ, અને જીરદાનુ (ઝડપે દાન કરનાર) બક્ષિસ જીતીએ.
They are the divine twin horsemen, youthful and swift, famous for rescuing, healing, and bringing prosperity. The hymn calls them as protectors who arrive quickly and open safe paths.
The poet asks the twins to lift the worshippers out of difficulty, protect the people, and grant wealth and strength. A key theme is “widening the path” (varivas)—removing obstacles and creating room to succeed.
It fits dawn and early-morning worship, especially contexts linked with the Aśvins and the morning pressing in soma ritual. In simple home practice, it can be recited in the morning with ghee or milk offerings and a clear request for protection and guidance.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.