
Sukta 1.138
Pūṣan
આ ટૂંકા સૂક્તમાં પૂષનને અવિરત, મહાશક્તિથી જન્મેલો માર્ગદર્શક તરીકે સ્તુતિ કરવામાં આવે છે, જેના બળ અને ગાયકની સ્તુતિ કદી શિથિલ થતી નથી. કવિ સફળતા, ધન અને દરેક સ્પર્ધામાં સુરક્ષિત સાથ માટે પૂષનની “નિકટ સહાય” માગે છે, અને યજ્ઞ તરફ સર્વ મનને જોડનાર દેવ સાથે અડગ મિત્રતા સ્થાપિત કરે છે.
Mantra 1
प्रप्र पूष्णस्तुविजातस्य शस्यते महित्वमस्य तवसो न तन्दते स्तोत्रमस्य न तन्दते । अर्चामि सुम्नयन्नहमन्त्यूतिं मयोभुवम् । विश्वस्य यो मन आयुयुवे मखो देव आयुयुवे मखः ॥
વારંવાર પૂષણ—મહાન જન્મવાળા—ની મહિમા ગવાય છે; તેની તાકાત થાકતી નથી, તેની સ્તુતિનું સ્તોત્ર થાકતું નથી. હું ગાઉં છું, કૃપા ઇચ્છતો, તેની નજીકની સહાયને—આનંદદાયિ. જે સર્વના મનને યજ્ઞ તરફ જોડે છે, દેવ મખ (યજ્ઞ-શક્તિ/સાધન) તરફ જોડે છે.
Mantra 2
प्र हि त्वा पूषन्नजिरं न यामनि स्तोमेभिः कृण्व ऋणवो यथा मृध उष्ट्रो न पीपरो मृधः । हुवे यत्त्वा मयोभुवं देवं सख्याय मर्त्यः । अस्माकमाङ्गूषान्द्युम्निनस्कृधि वाजेषु द्युम्निनस्कृधि ॥
હે પૂષણ, માર્ગમાં ઝડપી, હું તને સ્તોત્રોથી ઘડું છું—જેમ કોઈ શત્રુતા સામે દેવાનારને તૈયાર કરે; જેમ ઊંટ શત્રુતા સામે ભાર વહન કરે. હું તને, આનંદદાયિ દેવને, મિત્રતા માટે—મર્ત્ય બનીને—આહ્વાન કરું છું. અમારા આંગૂષ (પ્રેરિત વાણી)ને દ્યુમ્નવંત (પ્રકાશમાન) કર; વાજોમાં પણ દ્યુમ્નવંત કર.
Mantra 3
यस्य ते पूषन्त्सख्ये विपन्यवः क्रत्वा चित्सन्तोऽवसा बुभुज्रिर इति क्रत्वा बुभुज्रिरे । तामनु त्वा नवीयसीं नियुतं राय ईमहे । अहेळमान उरुशंस सरी भव वाजेवाजे सरी भव ॥
હે પૂષન! જેના તારા સખ્યમાં પ્રેરિત વાણીના શોધક કવિઓ—સંકલ્પ અને વિવેકથી યુક્ત હોવા છતાં—તારી સહાયનો આનંદ માણ્યા છે; હા, સંકલ્પશક્તિથી જ તેમણે તેનો લાભ લીધો છે. તે નવીન નિયુત્ (યોક્ત શક્તિઓ)ને અનુસરીને, અમે તને રાય (સમૃદ્ધિ)ની પૂર્ણતા માટે પ્રાર્થીએ છીએ. અહેળમાન, ઉરુશંસ (વિસ્તૃત શુભ-કીર્તિ ધરાવનાર), દરેક વાજે-વાજે અમારો સહાયક બન, દરેક વાજે-વાજે અમારો સહાયક બન.
Mantra 4
अस्या ऊ षु ण उप सातये भुवोऽहेळमानो ररिवाँ अजाश्व श्रवस्यतामजाश्व । ओ षु त्वा ववृतीमहि स्तोमेभिर्दस्म साधुभिः । नहि त्वा पूषन्नतिमन्य आघृणे न ते सख्यमपह्नुवे ॥
આ કાર્ય માટે વિજય પ્રાપ્ત કરવા હેતુ અમારે પાસે નજીક આવ; અહેળમાન, ઉદાર દાતા, હે અજાશ્વ—શ્રવસ્ (પ્રેરિત શ્રવણ/કીર્તિ)ની વૃદ્ધિ માટે. હે દસ્મ (અદ્ભુત) પુરુષ! સારા અને સિદ્ધ સ્તોત્રોથી અમે તને અમારી તરફ વાળીએ છીએ. કારણ કે, હે પૂષન, તેજસ્વી પ્રકાશવાળા (આઘૃણે), હું તને અતિશય શંકાથી નથી વિચારી રહ્યો; હું તારા સખ્યને નકારતો નથી.
Pūṣan is praised as a benevolent guide and protector who stays close, brings well-being, and leads people safely toward success and the goal of the sacrifice.
It means Pūṣan aligns people’s thoughts and intentions so they move together toward effective action—especially toward completing the yajña and its desired results.
It can be recited before travel, at the start of a task, or at the opening of a fire-offering to ask for protection, steady guidance, prosperity, and supportive companionship.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.