Rig Veda 1.121.4: Mandala 1, Sukta 121, Mantra 4

Sukta 1.121

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.121 in Indra-hymns associated with Kutsa; see also internal references to Kutsa in 1.121.9)

Devata: Indra (with Soma/Indu as empowering medium in surrounding verses)

Chandas: Triṣṭubh (dominant meter of the hymn; verse length and cadence align with Indra-triṣṭubh usage)

Samhita Patha (Devanagari)

अस्य मदे स्वर्यं दा ऋतायापीवृतमुस्रियाणामनीकम् । यद्ध प्रसर्गे त्रिककुम्निवर्तदप द्रुहो मानुषस्य दुरो वः ॥

Transliteration

ásya máde svaryàṃ dā ṛtá̄yāpí̄vṛtam usriyá̄ṇām ánīkam | yád dha pra-sárge tri-kakúp ni-vártad ápa drúho mánuṣasya dúro vaḥ ||

Translation

આ તારા બળના આ આનંદ-મદમાં, ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)ને અનુરૂપ તે તેજસ્વી પ્રકાશ દાન કર—ચમકતી ગાયો (કિરણો)નું તે મુખ, જે અટકાવીને ઢાંકેલું હતું. કારણ કે જ્યારે પ્રચંડ આગળના પ્રવાહમાં ત્રિશિખર શક્તિ અવરોધને પાછું ફેરવે છે, ત્યારે તે માનવની દ્રુહ (કપટ-અસત્ય)ને દૂર હાંકે છે અને દ્વારોને ખુલ્લા કરે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अस्य: of this (of him/this one)
• अस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मदे: in (his) exhilaration/rapture
• मदे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: मद (प्रातिपदिक)

• स्वर्यम्: the heavenly (thing), the celestial (gain)
• स्वर्यम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: स्वर्य (प्रातिपदिक; ‘स्वर्’ सम्बन्धी)

• दाः: give!
• दाः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (दाने)

• ऋताय: to ṛta (truth/cosmic order)
• ऋताय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• अपि: also; moreover
• अपि: (सम्बन्ध/उपपद-निबन्धन)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• आवृतम्: covered, enclosed
• आवृतम्: कर्म
• Type: Participle (past passive)
• Root: आ-√वृ (वरणे) / आवृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• उस्रियाणाम्: of the usriyās (dawns/cows)
• उस्रियाणाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: उस्रिया (प्रातिपदिक; ‘उषस्/गो’ सम्बन्धी—dawns/cows)

• अनीकम्: face; front; appearance
• अनीकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अनीक (प्रातिपदिक)

• यत्: which; that which
• यत्: (सम्बन्ध—यद्-तद्)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ह: indeed
• ह: (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह

• प्रसर्गे: in the onset/impulse; in the forward rush
• प्रसर्गे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: प्रसर्ग (प्रातिपदिक)

• त्रिककुम्नि: on/at the three-peaked (height)
• त्रिककुम्नि: अधिकरण
• Type: Adjective (locative used adverbially)
• Root: त्रिककुभ्/त्रिककुम् (प्रातिपदिक; ‘three-peaked/three-summited’)

• वर्तत्: turned/rolled; came to be in motion
• वर्तत्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृत् (वर्तने)

• अप: away
• अप: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: अप

• द्रुहः: hostilities; deceits
• द्रुहः: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्रुह् (प्रातिपदिक; ‘injury, deceit, hostile act’)

• मानुषस्य: of the human
• मानुषस्य: सम्बन्ध
• Type: Adjective (genitive dependent)
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)

• दुरः: doors; gates
• दुरः: कर्म
• Type: Noun
• Root: दुर्/द्वार (प्रातिपदिक; वैदिक ‘दुरः’ = ‘doors’)

• वः: for you; of you
• वः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (contextual)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)