यह सोपान ‘धर्म-विजय’ का द्वार है: साधक के भीतर ‘अहं-लंका’ (अभिमान, भय, काम-क्रोध) पर सेतु-बंध के द्वारा विवेक-मार्ग बनता है। यहाँ भक्ति केवल भाव नहीं रहती—वह संगठन, अनुशासन, और ‘नाम-सेतु’ बनकर जीव को भवसागर से पार उतारती है।
લંકાકાંડનું રસ-કેન્દ્ર ‘વીર’ અને ‘અદ્ભુત’ છે, પરંતુ તેનું અધિષ્ઠાન કરુણા અને શાંતિમાં સ્થિર છે. આ ખંડમાં તુલસી ‘રણ’ને માત્ર બાહ્ય યુદ્ધ રહેવા દેતા નથી—તે સાધક-ચિત્તમાં ઊઠતા તમોગુણ, રજોગુણ અને અહંકારનો સંઘર્ષ છે. સેતુ-બંધ (નીલ-નલ) શાસ્ત્રીય દૃષ્ટિએ લીલા છે, પરંતુ સોપાન-તર્કમાં તે ‘નામ’ અને ‘કૃપા’નો પુલ છે: જામવંતનો ઉપદેશ, હનુમાનની ઉક્તિ અને રામનો આદેશ—ત્રણે મળીને સાધનાની ત્રિવેણી બને છે. રામેશ્વર-સ્થાપનાથી શિવ-વિષ્ણુ-ઐક્યનો સિદ્ધાંત પ્રગટ થાય છે: રામ શિવ-પૂજા કરે છે અને શિવ રામ-ભક્તિને પરમ માને છે; તેથી નિર્ગુણ-સગુણનો સેતુ પણ બંધાય છે. રાવણ-મંદોદરી સંવાદમાં નીતિશાસ્ત્રનો પ્રવેશ છે: અહંકારનું અંધત્વ અને વિવેકનો અસ્વીકાર પતનનું કારણ બને છે. આ રીતે લંકાકાંડ મનસ-યાત્રામાં ‘નિર્ણય’ અને ‘પ્રવેશ’નું ચરણ છે—સેતુ પાર કરીને સાધક હવે નિર્ણાયક સમર (આત્મ-શુદ્ધિ)ની નજીક પહોંચે છે.
No verses available for this prakarana yet.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.