Adhyaya 90

આ અધ્યાયમાં સત્યભામા પૂછે છે—જ્યારે સમયના બધા વિભાગો ભગવાનના જ સ્વરૂપ છે, તો કાર્તિક માસ ‘શ્રેષ્ઠ’ કેમ અને એકાદશી ‘પ્રિય’ કેમ? દેવદેવેશ શ્રીકૃષ્ણ ઉત્તર આપતાં નારદના પ્રાચીન સંવાદનો ઉલ્લેખ કરીને કાર્તિકની વિશેષ મહિમા જણાવે છે. કથા મુજબ સાગરપુત્ર શંખાસુરે દેવોને પરાજિત કરીને વેદોનું અપહરણ કર્યું અને તેમને જળમાં છુપાવ્યા; વેદો ભયથી જળમાં લીન થયા. ત્યારે બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર તથા ત્રયસ્ત્રિંશ દેવોએ સ્તુતિ, દીપ, ઉપચાર, સંગીત-કીર્તન અને રાત્રિ જાગરણ દ્વારા વિષ્ણુને પ્રબોધી શરણ લીધું. ભગવાન પ્રસન્ન થઈ વર આપે છે અને કાર્તિક વ્રતની સ્થાપના કરે છે—આશ્વિન શુક્લ એકાદશીથી પ્રબોધિની/ઉદ્બોધિની એકાદશી સુધી જાગરણ, સ્નાન, પૂજન, દીપદાન અને ભજન-કીર્તન. શંખાસુરવધ કરીને વેદો પાછા લાવવાનો સંકલ્પ કરીને તેઓ કહે છે કે આ આચરણ પાપશુદ્ધિ, ભગવત્કૃપા અને અંતે વિષ્ણુધામ પ્રાપ્તિ આપે છે.