Adhyaya 77

મહાદેવ પાર્વતીને કહે છે કે સંતાન અને સૌભાગ્ય વધારતું એક પરમ વ્રત છે. ત્યારબાદ કથામાં વેદવિદ્ બ્રાહ્મણ દેવશર્મા શ્રાદ્ધ અત્યંત નિયમપૂર્વક કરે છે અને અતિથિ-સત્કાર કરે છે; છતાં તેના ઘરમાં રહેલો વૃષભ (બલીવર્દ) અને શૂની (કૂતરી) બોલીને કહે છે કે અશૌચ, અપવિત્રતા અને ઉપેક્ષા સંબંધિત પૂર્વકર્મના અવશેષોથી તેઓ દુઃખ ભોગવે છે. દેવશર્મા સમજે છે કે તેઓ તેના માતા-પિતા જ છે, પૂર્વદોષે પશુયોનિમાં જન્મ્યા છે. તે વસિષ્ઠાદિ ઋષિઓ પાસે જઈ ઉપાય પૂછે છે. એક ઋષિ પૂર્વજન્મનું કારણ સમજાવી ભાદ્રપદ શુક્લ પંચમીએ ‘ઋષિ-પંચમી’ વ્રતને પ્રાયશ્ચિત્ત રૂપે નિર્દેશે છે—સપ્તર્ષિ પૂજન, મંડળ-કલશ સ્થાપન, ઋષ્યન્ન નૈવેદ્ય, દક્ષિણા અને જપ-પાઠ. આ વ્રત અશૌચજન્ય પાપનો નાશ કરે છે, પિતૃમુક્તિ આપે છે અને વ્રત કરનારને અંતે વિષ્ણુધામની પ્રાપ્તિ કરાવે છે.