Adhyaya 30

આ અધ્યાયમાં સંવત્સર-દીપવ્રત (એક વર્ષ અખંડ દીવો પ્રજ્વલિત રાખવાનો વ્રત)નું મહાત્મ્ય અને વિધિ વર્ણવાય છે. તેને શ્રેષ્ઠ વ્રત કહીને અનેક વ્રતોના સમૂહ જેટલું પુણ્ય આપનારું અને મહાપાપોનો પણ નાશ કરનારું જણાવાયું છે. હેમંત ઋતુની શુભ એકાદશીએ પ્રાતઃ સ્નાન કરીને (સંગમસ્થળે અથવા ઘરમાં મંત્રપૂર્વક), લક્ષ્મી–નારાયણનું પંચામૃત તથા સુગંધિત જળથી અભિષેકসহ પૂજન કરવું. ધૂપ, દીપ, નૈવેદ્ય, અર્ઘ્ય વગેરે અર્પણ કરીને એક વર્ષ અખંડ દીપ રાખવાનો સંકલ્પ લેવો. નિયમ-સંયમ, ઉપવાસ, રાત્રિ જાગરણમાં કીર્તન/પાઠ, બ્રાહ્મણભોજન અને વર્ષભર સતત પાલન પર ભાર છે; અંતે દીપપાત્રાદિ, દક્ષિણા તથા ગાય/શય્યા/વસ્ત્ર વગેરે દાનનું વિધાન છે. કથામાં કપિલની દીપપૂજાથી અજાણતાં બિલાડી અને ઉંદરને પણ લાભ થાય છે; તેઓ વિષ્ણુલોક પ્રાપ્ત કરીને પછી રાજકુળમાં જન્મ લઈ સમૃદ્ધિ પામે છે. તેથી દીપસેવાનો આકસ્મિક સંબંધ પણ મુક્તિમુખી ફળ આપે છે, એમ પ્રતિપાદિત થાય છે.