Adhyaya 220

આ અધ્યાયમાં પ્રયાગને ‘તીર્થરાજ’ તરીકે પરમ મહિમાથી વર્ણવવામાં આવ્યો છે. નારદના પ્રશ્ને પુલસ્ત્ય દિવ્ય પ્રમાણ આપે છે—ગંધર્વ વિશ્વાવસુ સુમેરુ પર બ્રહ્મસભામાં ગયો અને બ્રહ્માસન નજીક ઇન્દ્રપ્રસ્થ/શક્રપ્રસ્થને વિશેષ સન્માનિત જોયું; અન્ય મહાતીર્થો સેવક સમા ત્યાં ઉપસ્થિત હતાં. આ દૃશ્યથી દેવસન્નિધિ અનુસાર તીર્થોની પ્રતિષ્ઠા અને ક્રમ પ્રગટ થાય છે. પછી એક દૃષ્ટાંતકથા આવે છે. માહિષ્મતીની ધનાઢ્ય ગણિકા મોહિની ભારે પાપોમાં લિપ્ત હતી, પરંતુ વૃદ્ધાવસ્થા અને નરકભયથી તે ધર્મમાર્ગે વળી અને લોકહિતના કાર્યો તથા દાનધર્મ કરવા લાગી. વનમાં વિશ્વાસઘાતથી ઘાયલ થઈ મૃત્યુશય્યા પર પડેલી મોહિનીને પ્રયાગજળ લઈને જતા વૈખાનસ ઋષિ મળ્યા; તેમણે તેના મુખ પર છાંટેલું તે જળસ્પર્શ જ તેના ઉદ્ધારનું કારણ બન્યો. પરિણામે તેનો પુનર્જન્મ દ્રાવિડ દેશમાં રાણી રૂપે થયો, અને આગળ હેમાંગીની કથાની કડી સાથે તીર્થફળ દ્વારા કર્મપરિવર્તન અને નવી આધ્યાત્મિક-સામાજિક ઓળખ દર્શાવવામાં આવી છે.