Adhyaya 152

મહાદેવ પાર્વતીને કહે છે કે સાભ્રમતી/અભ્રમતી નદીકાંઠે ‘બાલાપ’ નામનું પરમ તીર્થ છે, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે. તેની પવિત્રતા કણ્વ ઋષિની પુત્રી બાલાવતીની કથાથી સ્થાપિત થાય છે. તે સાવિત્રી-સૂર્યવ્રત ધારણ કરીને સૂર્યદેવને પતિરૂપે મેળવવા કઠોર તપ કરે છે. સૂર્યદેવ પરીક્ષા લેવા છદ્મવેશે આવી પાંચ બદરફળ રાંધવા આપે છે અને તેની અડગ નિયમનિષ્ઠા જુએ છે; તે અગ્નિમાં વારંવાર પોતાના પગ સુધી અર્પણ કર્યાની જેમ દાહસહન તપશ્ચર્યા કરે છે. પ્રસન્ન થઈ સૂર્યદેવ દિવ્ય સ્વરૂપ પ્રગટ કરે છે, વર આપે છે, તેના નામ પરથી તીર્થને ‘બાલાપ’ નામ આપે છે અને પોતાના લોકમાં નિવાસનું વચન આપે છે. અધ્યાયમાં સ્નાન, ત્રણ રાત્રીનું અનુષ્ઠાન, સૂર્યોદય દર્શન, તેમજ રવિવાર, સંક્રાંતિ, સપ્તમી અને ગ્રહણકાળે વિશેષ ફળ જણાવાયું છે. ગોળ-ધેનુ, લાલ ગાય અને બળદનું દાન, ગોળવાળી ખીરનો નૈવેદ્ય, અને લાલ સૂર્યની પુષ્પપૂજા વિધેય છે. બીજા દૃષ્ટાંતમાં—ત્યજાયેલ વૃદ્ધ મહિષ અને અસ્થિ-નિક્ષેપથી કાન્યકુબ્જના રાજકુમારને જાતિસ્મરણ થવું—દ્વારા અક્ષય પુણ્ય, શ્રાદ્ધફળ અને તીર્થ પર મહિષેશ્વરની પ્રતિષ્ઠા-પૂજાનું મહત્ત્વ દર્શાવાયું છે. નિષ્કર્ષે, અહીં સ્નાન મહાનદીઓના પુણ્ય સમાન અને પુનર્જન્મનો અંત કરનારું કહેવાયું છે.