Adhyaya 145

આ અધ્યાયમાં સંગમેશ્વર તીર્થનું માહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે. જ્યાં હસ્તિમતી નદી સાભ્રમતી સાથે મળે છે (કેટલાક સ્થાને ગંગા સાથે પણ સંબંધ જણાવાયો છે), તે સંગમ ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ છે. ત્યાં સ્નાન કરીને મહેશ્વરનું દર્શન કરવાથી પાપો નાશ પામે છે અને રુદ્રલોકની પ્રાપ્તિ થાય છે. પછી કારણકથા આવે છે—કૌંડિન્ય ઋષિ નદીકાંઠે દીર્ઘ તપ કરે છે, જ્યાં હૃષીકેશ નારાયણની પૂજા થાય છે. દૈવયોગે વર્ષાકાળમાં મહાપૂર આવી આશ્રમ અને સંગ્રહિત સામગ્રી વહેતી જાય છે. શોક અને વિઘ્નથી વ્યાકુળ થઈ ઋષિ નદીને શાપ આપે છે કે કલિયુગમાં તું નિર્જળ થઈ જશે; ત્યારથી તે ‘બહીશ્ચરી’ નામે જાણીતી થાય છે. છતાં સંગમેશ્વર તીર્થનો પ્રભાવ અખંડ રહે છે; માત્ર દર્શનથી પણ બ્રહ્મહત્યાદિ મહાપાપો નાશ પામે છે.