Adhyaya 140

આ અધ્યાયમાં હિરણ્યાસંગમ નામના સંગમ-તીર્થનું મહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે. મહાદેવ દેવીને કહે છે કે પ્રાચીન કથામાં ગંગા સાત ધારાઓમાં વહેતી થઈ; તેમાં સાતમી ધારા ‘હિરણ્યા’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. ઋક્ષુ અને મંજુમય પર્વતોની વચ્ચે, સત્યવાન પર્વતની નજીક આ તીર્થ સ્થિત છે; અહીં સ્નાન અને જળપાન પાપનાશક કહેવાય છે. આ સ્થાન વનસ્થલી સાથે સંકળાયેલું છે, હરિ-નારાયણની કૃપા અપાવે છે અને અહીં હિરણ્યાસંગમેશ્વરનું પૂજન વિશેષ ફળદાયક માનવામાં આવે છે; નર-નારાયણના તપ અને ઉર્વશીના પ્રાદુર્ભાવનું પણ સ્મરણ થાય છે. અહીંના સ્નાનનું પુણ્ય સહસ્ર કપિલા ગાયોના દાન સમાન, દસ અશ્વમેધ સમાન, ગ્રહણકાળના વ્રત સમાન અને તુલાપુરુષ-દાન સમાન જણાવાયું છે. હિરણ્યાક્ષના તપ, જનમેજયને સુવર્ણદેહ પ્રાપ્ત થવો, અને વિશ્વામિત્રના શુદ્ધિસ્નાનથી શિવલોકપ્રાપ્તિ—આવા દૃષ્ટાંતો આપવામાં આવ્યા છે. સર્વ વર્ણના લોકો માટે આ તીર્થનો અધિકાર દર્શાવી, શ્રદ્ધાથી સેવા કરવાથી મહાપુણ્ય મળે છે એમ પ્રતિપાદિત છે.