Adhyaya 130

આ અધ્યાયમાં “પરા-ભક્તિ”નું સ્વરૂપ નિર્ધારિત થાય છે—ભગવાન વિષ્ણુમાં મનનું પૂર્ણ લીન થવું અને વિષ્ણુએ ઉપદેશેલા ધર્મ તથા કરુણાને અનુરૂપ આચરણ. ભક્તિ ત્રણ ગુણોમાં વર્ગીકૃત છે: સાત્ત્વિક (શ્રેષ્ઠ), રાજસી (મધ્યમ) અને તામસી (અધમ). અહંકાર, દંભ, ઈર્ષ્યા, કપટ, યશલાલસા, વિષયાસક્તિ અથવા પરહિંસાના હેતુથી કરેલી સાધના ભક્તિને તામસ બનાવે છે—એવી ચેતવણી આપવામાં આવી છે. રાજસી ભક્તિ ભેદબુદ્ધિ સાથે પ્રતિમા-પૂજા વગેરે રૂપે, કર્માવશેષના ક્ષય માટે કરવામાં આવે છે એમ વર્ણન છે. સાત્ત્વિક ભક્તિમાં બુદ્ધિ અને મનનું વિષ્ણુને સમર્પણ, હરિની અચલ સેવા અને ગોવિંદ પ્રત્યે સ્થિર અનુરૂપ પ્રેમનો મહિમા જણાવાયો છે. જે કર્મકાંડપરાયણ વિષ્ણુ અને તેમના ભક્તોની નિંદા કરે છે, તેઓ વૈદિક ધર્મથી બાહ્ય ગણાય છે—એવું કઠોર નિર્ધારણ છે. ગોવિંદભક્તોને દેવતાઓની પ્રસન્નતા, વિઘ્નશાંતિ, લક્ષ્મીનો નિવાસ અને મહાતીર્થોનું દેહમાં નિવાસ સમાન પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે; અંતે તીવ્ર ભક્તિ વર્ણભેદ વિના મોક્ષ આપે છે એવી ફલશ્રુતિ કહેવામાં આવી છે.