Adhyaya 129

માઘ-માહાત્મ્યના વસિષ્ઠ–દિલીપ સંવાદમાં આ અધ્યાય દ્રાવિડ દેશના રાજા ચિત્રનામ (દ્રવિડ)ના પતનની કથા કહે છે. વિષ્ણુદ્વેષથી તે વૈષ્ણવોને પીડે છે; તેથી પાપફળે અનેક નરકો ભોગવી અંતે પિશાચ-યોનિમાં જન્મે છે. ઋષિ દેવદ્યુતિ તેને મળી તેની સ્વીકારોક્તિ સાંભળી, પ્રાયાગમાં માઘવ્રત અને માઘસ્નાન—વિશેષ કરીને ગંગા/વેણીનું જળ સેવન—નિશ્ચિત મુક્તિનું સાધન છે એમ ઉપદેશ આપે છે. મધ્યમાં લાંબી ઉપકથા આવે છે—કેરળના એક બ્રાહ્મણની પ્રેતાવસ્થા, કર્પટીક યાત્રિકનો પ્રસંગ, અને સારસ તથા વાનરનો સંવાદ; તેમાં કર્મફળની અનિવાર્યતા અને પુરોહિત-ધર્મમાં દુરાચારના દોષફળ સમજાવવામાં આવે છે. ગંગાજળના પ્રભાવથી પ્રેતનો ઉદ્ધાર થાય છે અને સીતાસિત/પ્રાયાગમાં માઘસ્નાનથી પિશાચ પણ શુદ્ધ થઈ દિવ્ય/રાજસ પદ પામે છે. અંતે પ્રાયાગ-માહાત્મ્યનું વિસ્તરણ, ગંધર્વ કન્યાઓની શુદ્ધિ અને લગ્નવિધિ, તથા મહેશ (શિવ)ની પુષ્ટિ સાથે અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.