Adhyaya 123

આ અધ્યાયમાં માસોપવાસ (એક માસનો ઉપવાસ)ને સર્વોત્તમ વ્રત તરીકે મહિમાવંત કરવામાં આવ્યો છે. અન્ય વ્રતો, તીર્થસેવા, દાન તથા મહાશ્રૌત યજ્ઞોથી જે પુણ્ય મળે છે, તે આ એક વ્રતમાં સંક્ષેપે પ્રાપ્ત થાય છે એમ જણાવાયું છે. વ્રત માટે ગુરુની અનુમતિ, પૂર્વે વૈષ્ણવ વ્રતોનું આચરણ, શરીરસામર્થ્યનો વિચાર અને શુદ્ધિ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત વગેરે પૂર્વશરતો દર્શાવવામાં આવી છે; સર્વ આશ્રમોમાં સ્ત્રી-પુરુષને, વિધવાઓને પણ, અધિકાર માન્યો છે. આશ્વિન શુક્લ પક્ષની એકાદશીથી આરંભ કરીને ચોક્કસ ત્રીસ દિવસ નિયમપૂર્વક વ્રત કરવું. આ દરમ્યાન વાસુદેવની સતત ઉપાસના—દિવસમાં ત્રણ વાર મંદિરપૂજા, પુષ્પ, ચંદન, કપૂર, કેસર વગેરે અર્પણ, નૈતિક સંયમ અને માત્ર વિષ્ણુનામનો જ ઉચ્ચાર—મુખ્ય વિધિ છે. દ્વાદશીએ સમાપનમાં વિષ્ણુ અને ગરુડનું પૂજન, બ્રાહ્મણોને (વિશેષે કરીને તેર) ભોજન-સન્માન, દક્ષિણા, ક્ષમાયાચના અને શય્યા/પ્રતિમાદાનરૂપ પ્રતીક દાન કરીને અંતે વિષ્ણુધામ પ્રાપ્તિની અભિલાષા વ્યક્ત થાય છે.