Adhyaya 106

ઉત્તરખંડના કાર્તિક-માહાત્મ્યમાં શ્રોતા ઊર્જા-વ્રતની પવિત્ર મહિમા અને પૂર્વ દૃષ્ટાંતો પૂછે છે. ત્યારે નારદ ઉપાખ્યાન કહે છે—ધર્મદત્ત નામનો વિષ્ણુભક્ત, દ્વાદશાક્ષરી મંત્રમાં નિષ્ઠાવાન અને અતિથિ-સત્કારમાં તત્પર, કાર્તિકમાં રાત્રિના અંતે હરિ-જાગરણ માટે નીકળે છે. માર્ગમાં તેને રાક્ષસી જેવી ભયંકર સ્ત્રી મળે છે; હરિનામ-સ્મરણ અને તુલસી-મિશ્રિત જળના સ્પર્શથી તેનું પાપ નાશ પામે છે. તે સાષ્ટાંગ પ્રણામ કરીને પોતાનો પૂર્વકર્મ કહે છે—તે ‘કલહા’ નામની કલહપ્રિયા પત્ની હતી, પતિધર્મની અવગણના કરીને વિષપાનથી મરી હતી. યમસભામાં ચિત્રગુપ્તે પુણ્યનો અભાવ જોઈ કઠોર ફળ લખ્યાં—નીચ યોનિઓમાં જન્મ અને પ્રેતત્વ વગેરે. લાંબા દુઃખ પછી તે ધર્મદત્તની કરુણા માગે છે, પુનર્જન્મ અને પ્રેતભાવના ભયને વ્યક્ત કરે છે; અને કાર્તિકભક્તિ તથા તુલસી-સ્પર્શ શુદ્ધિ અને મુક્તિ-આકાંક્ષાના કારણ બને છે, એમ ઉપાખ્યાન દર્શાવે છે।