Adhyaya 105

આ અધ્યાયમાં કાર્તિક માસમાં ધાત્રી (આમલકી/આવળા) અને તુલસીની પરમ મહિમા ઉત્પત્તિ-કથા તથા વિધિ-નિર્દેશ સાથે સ્થાપિત થાય છે. વિખેરાયેલા બીજોમાંથી ધાત્રી, માલતી અને તુલસીનો ઉદ્ભવ દર્શાવી તેમને ત્રિગુણ સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. પછી વૃક્ષરૂપે સ્ત્રીસદૃશ રૂપો જોઈ વિષ્ણુના આશ્ચર્ય અને ઇચ્છાનો પ્રસંગ આવે છે; વિશેષ અનુગ્રહથી ધાત્રી અને તુલસીને અનન્ય કૃપાદાયિની કહી “બરબરી” નામની નિંદા કરવામાં આવી છે. ત્યારબાદ માહાત્મ્યવિધાન—કાર્તિકમાં તુલસીના મૂળ પાસે પૂજન કરવું, ઘરમાં તુલસીવન રાખવું એ પોતે તીર્થ છે અને ત્યાં યમદૂતો પ્રવેશતા નથી એમ કહે છે. તુલસી-ધાત્રી સંબંધિત દાન, નૈવેદ્ય અને શ્રાદ્ધકર્મોથી મહાપુણ્ય તથા મોક્ષફળ પ્રાપ્ત થાય છે અને પ્રસિદ્ધ નદી-તીર્થ સમાન ફળની સમતા બતાવવામાં આવે છે. અંતે નિશ્ચિત સમયમાં પાંદડા તોડવા પર કડક નિષેધ કરીને, આ ઉત્પત્તિકથા શ્રવણ પાપનાશક અને પિતૃહિતકારી છે એમ ઉપસંહાર કરે છે.