Previous Verse
Next Verse

Shloka 152

Pṛthu’s Earth-Milking, the Etymology of ‘Pṛthivī,’ and the Vaivasvata (Solar) Genealogy

तस्य कल्माषपादस्तु सर्वकर्मा ततः स्मृतः । तस्यानरण्यः पुत्रोभून्निघ्नस्तस्य सुतोभवत्

tasya kalmāṣapādastu sarvakarmā tataḥ smṛtaḥ | tasyānaraṇyaḥ putrobhūnnighnastasya sutobhavat

તેથી કલ્માષપાદ ઉત્પન્ન થયો; પછી તે ‘સર્વકર્મા’ તરીકે સ્મરાયો. તેના પુત્ર અનરણ્ય થયો અને અનરણ્યનો પુત્ર નિઘ્ન થયો.

तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन
कल्माषपादःKalmāṣapāda
कल्माषपादः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकल्माष (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (विशेषण-विशेष्य: ‘कल्माषः पादः यस्य/कल्माष-पादः’ नामरूपेण), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed/but
तु:
वाक्य-सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोधार्थक (but/indeed)
सर्वकर्माone who performs all rites/acts; all-doer
सर्वकर्मा:
विशेषण (Qualifier)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (यस्य सर्वाणि कर्माणि सन्ति/सर्वकर्मा), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कल्माषपादस्य विशेषणम्
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रम/अनन्तरार्थक
स्मृतःwas remembered/called
स्मृतः:
क्रिया/विशेषण (Predicate adjective)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) / स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘(सः) स्मृतः’ = is remembered/called
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन
अनरण्यःAnaraṇya
अनरण्यः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअनरण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभूत्was/became
अभूत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
निघ्नःNighna
निघ्नः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिघ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन
सुतःson
सुतः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभवत्became/was
अभवत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Pulastya (narrating genealogy) to Bhīṣma

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Sandhi Resolution Notes: कल्माषपादस्तु = कल्माषपादः + तु; पुत्रोभूत् = पुत्रः + अभूत्; भून्निघ्नः = अभूत् + निघ्नः; सुतोभवत् = सुतः + अभवत्; तस्याऽनरण्यः = तस्य + अनरण्यः (अकार-सन्धिः)।

K
Kalmāṣapāda
S
Sarvakarmā
A
Anaraṇya
N
Nighna

FAQs

It records a royal genealogy: Kalmāṣapāda (also known as Sarvakarmā), his son Anaraṇya, and Anaraṇya’s son Nighna.

Purāṇic genealogies often preserve epithets or alternate names used in different traditions; here it clarifies that Kalmāṣapāda was also remembered by the name ‘Sarvakarmā’.

Indirectly, it underscores the Purāṇic theme of continuity and responsibility across generations—how identity, reputation, and duty are carried through lineage.