Shloka 49

Viśokā Dvādaśī Vow, Guḍa-Dhenū (Jaggery-Cow) Gift, and Śaila-Dāna (Mountain-Charity) Rites

Devanagari script

उत्पलं करवीरं वाप्यम्लानं चैव कुंकुमं । केतकं सिंधुवारं च मल्लिकागंधपाटला

Transliteration

utpalaṃ karavīraṃ vāpyamlānaṃ caiva kuṃkumaṃ | ketakaṃ siṃdhuvāraṃ ca mallikāgaṃdhapāṭalā

Translation

ઉત્પલ (કમળ), કરવીર (કનેર) તથા કદી ન મલિન થનારા પુષ્પો, તેમજ કુંકુમ (કેસર), કેતકી, સિંધુવાર, મલ્લિકા (ચમેલી), સુગંધિત પુષ્પો અને પાટલા-પુષ્પો—આ બધાં અર્પણ કરવા યોગ્ય છે।

Word by Word

• उत्पलम्: lotus (flower)
• उत्पलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: उत्पल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• करवीरम्: oleander
• करवीरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: करवीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगानुसार), द्वितीया (2nd), एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पबोधक निपात (or)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-भाव निपात (also/even)

• अम्लानम्: unwithered/fresh
• अम्लानम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अम्लान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; नञ्-समास/उपसर्गार्थ: न + म्लान (not withered)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण निपात (emphatic particle)

• कुङ्कुमम्: saffron/vermillion
• कुङ्कुमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुङ्कुम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• केतकम्: ketaka (screw-pine flower)
• केतकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: केतक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• सिन्धुवारम्: sindhuvāra (vitex)
• सिन्धुवारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिन्धुवार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगानुसार), द्वितीया (2nd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात

• मल्लिका-गन्ध-पाटला: pāṭalā with jasmine-like fragrance
• मल्लिका-गन्ध-पाटला: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मल्लिका (प्रातिपदिक) + गन्ध (प्रातिपदिक) + पाटला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष (मल्लिकाया गन्धः यस्याः सा पाटला) — व्यवहारतः बहुव्रीहिवत् विशेषण-प्रयोगेऽपि दृश्यते

Speaker

Unspecified (context-dependent within Sṛṣṭikhaṇḍa narration)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: वाप्यम्लानं → वा + अपि + अम्लानम्; चैव → च + एव; मल्लिकागंधपाटला → मल्लिका-गन्ध-पाटला.

FAQs

What is this verse mainly listing?

It lists flowers and fragrant offerings (e.g., lotus, oleander, saffron, ketaka, jasmine, pāṭalā) suitable for ritual use or worship, depending on the surrounding passage.

Does this verse teach Bhakti directly?

Indirectly: by prescribing offerings used in pūjā, it supports devotional practice (bhakti) through concrete ritual acts, even though the verse itself is primarily a materials list.

What ethical or practical lesson can be drawn here?

A practical dharmic lesson is attentiveness in worship—offering fresh, appropriate, and fragrant items with care rather than carelessly using withered or unsuitable materials.