Shloka 71

Vrata–Dāna Compendium at Puṣkara: Puṣpavāhana’s Account and the Ṣaṣṭhī-vrata Purification Rite

Devanagari script

समांते हेमकमलं तिलधेनुसमन्वितम् । शूलमष्टांगुलं दद्याच्छिवलोके महीयते

Transliteration

samāṃte hemakamalaṃ tiladhenusamanvitam | śūlamaṣṭāṃgulaṃ dadyācchivaloke mahīyate

Translation

વર્ષના અંતે તિલધેનુ સાથે સુવર્ણ કમળનું દાન કરવું; તેમજ આઠ આંગળ લાંબો ત્રિશૂલ પણ આપવો—એથી શિવલોકમાં માન મળે છે.

Word by Word

• सम-अन्ते: at the end (of the year/period)
• सम-अन्ते: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Indeclinable
• Root: सम (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्यय (locative sense) = “at the end”; (सम + अन्ते)

• हेम-कमलम्: a golden lotus
• हेम-कमलम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: हेम (प्रातिपदिक) + कमल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (हेमस्य कमलम्)

• तिल-धेनु-समन्वितम्: accompanied with a til-cow (sesame-cow gift)
• तिल-धेनु-समन्वितम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तिल (प्रातिपदिक) + धेनु (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त)
• Form: समन्वित (क्त-प्रत्ययान्त/PPP from सम्+अन्वि/अन्वि धातु); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषणम् (हेमकमलम्)

• शूलम्: a trident/spear
• शूलम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• अष्ट-अङ्गुलम्: eight-finger-length (eight aṅgulas)
• अष्ट-अङ्गुलम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अष्ट (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्गुल (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (अष्ट अङ्गुलानि प्रमाणम्); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषणम् (शूलम्)

• दद्यात्: should give
• दद्यात्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्

• शिव-लोके: in Śiva’s world
• शिव-लोके: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शिवस्य लोकः)

• महीयते: is honored/glorified
• महीयते: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: मह् (धातु)
• Form: लट् (Present); प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is honored)

Speaker

Unspecified (narratorial/instructional voice within the chapter)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: समांते = सम-अन्ते (अव्ययीभाव). दद्याच्छिवलोके = दद्यात् + शिवलोके (त् + श् → च्छ्).

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is a tiladhenu in this verse?

Tiladhenu literally means “sesame-cow”: a symbolic ritual gift (often an image/representation of a cow) associated with the donation of sesame, offered as a meritorious act (dāna) in Purāṇic practice.

What is the spiritual result promised by the verse?

The verse states that donating these items leads to being “honored in Śiva-loka,” i.e., attaining esteem or elevated status in Śiva’s realm.

Why does the verse specify “eight aṅgulas” for the trident?

Purāṇic dāna prescriptions often include precise measurements to standardize ritual items; “eight aṅgulas” indicates a specific, tradition-bound size for the donated trident.