Adhyaya 6

રાજસભામાં રહેલો એક રક્ષક-વીર રાજાની આજ્ઞાથી પ્રાણીઓને ગળી જતો ખડ્ગધારી ભીમનાદનો આતંક દૂર કરવા જાય છે. ગંગા–સમુદ્રના સંગમ પાસે તે ભીમનાદ સાથે યુદ્ધ કરીને તેને વધ કરે છે. ત્યારબાદ વિષ્ણુના પારષદો સાથે એક તેજોમય પુરુષ પ્રગટ થઈ કથાને કર્મફળ-ન્યાય અને ધર્મનીતિ તરફ વાળે છે. ધર્મબુદ્ધિ નામનો ધર્મનિષ્ઠ રાજા પોતાની ગાથા કહે છે—પાખંડીઓના મોહમાં પડી તેણે દ્વિજધર્મનું ઉલ્લંઘન કર્યું; ખાસ કરીને જીવનોપાર્જનના નિયમો અને ભૂમિદાનની નૈતિકતા ભંગ કરી. નાનું લાગતું તે દોષ જ મહાવિપત્તિ બની રાજ્યનાશ અને યમશાસનમાં નરકફળ સુધી લઈ ગયો; ચિત્રગુપ્તનો હિસાબ અને ભાસ્કરી-દેવની સાક્ષીથી નિર્ણય સ્પષ્ટ થાય છે. પછી ગંગાસાગર તીર્થવિધિ વર્ણવાય છે—પ્રાતઃસ્નાન, નારાયણપૂજન, ગાન-નૃત્યসহ ભક્તિ અને તુલસી-સેવા. ત્યાં ગાયબ થવું, શોક-વિલાપ અને આત્મહત્યાની વૃત્તિ જેવી માનવીય વેદના દર્શાવી, મોહ અને ‘મારું’ ભાવ છોડવાની શીખ આપવામાં આવે છે; અંતે ઘરેલુ પ્રસંગમાં ગંધિની માધવને ઠપકો આપે છે.