Adhyaya 21

વ્યાસ જૈમિનીને કહે છે—આ અધ્યાયમાં હરિશર્મા બ્રહ્માને પૂછે છે કે દાનના યોગ્ય પાત્ર કોણ. બ્રહ્મા બ્રાહ્મણોને ‘પ્રત્યક્ષ દેવતા’ સમાન ગણાવી શ્રદ્ધા અને આદરપૂર્વક દાન કરવાની સ્થાપના કરે છે. બ્રાહ્મણ-સત્કારનું આધ્યાત્મિક તથા સામાજિક મહત્ત્વ સમજાવી, કયા પ્રસંગે નમસ્કાર કરવો અયોગ્ય ગણાય તે શિષ્ટાચાર પણ જણાવે છે. પછી અન્ન અને જળદાનની અતુલ મહિમા પ્રગટ થાય છે. અંતર્કથામાં બ્રાહ્મણના પાદોદકના સ્પર્શથી મહાપાપ પણ શુદ્ધ થાય છે; પતિત પૂર્વરાજા શંખ નરકભોગ પછી એ પુણ્યપ્રભાવથી મુક્તિ પામે છે. બીજા ઉપદેશમાં પરલોકની ભૂખ કંજુષતા અને પિતૃ-અર્પણ/તર્પણની ઉપેક્ષા કારણે થાય છે એમ કહી, પુત્રોએ પિતૃસમર્થન માટે અન્ન-જળદાન કરવું જોઈએ—એવું સ્વપ્નોપદેશથી પણ દૃઢ કરાય છે. અંતે નિષ્કર્ષ—અન્ન-જળદાન સમાન બીજું દાન નથી; સમયબંધન કે કઠોર પાત્ર-પરીક્ષા વિના પણ તેનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.